Sygn. akt VIII Pa 170/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 listopada 2018 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSO Grzegorz Tyrka (spr.) Sędziowie: SSO Teresa Kalinka SSO Jolanta Łanowy-Klimek Protokolant: Ewa Gambuś po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2018r. w Gliwicach sprawy z powództwa M. T. (T.) przeciwko Spółce (...) Spółce Akcyjnej w B. o ustalenie zdarzenia za wypadek przy pracy na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego w Zabrzu z dnia 29 września 2016 r. sygn. akt IV P 227/14 1) zmienia zaskarżony wyrok w całości w ten sposób, że powództwo oddala; 2) zasądza od powoda na rzecz pozwanej kwotę 270 zł (dwieście siedemdziesiąt złotych) tytułem kosztów postępowania za I i II instancję. (-) SSO Teresa Kalinka (-) SSO Grzegorz Tyrka (spr.) (-) SSO Jolanta Łanowy-Klimek Sędzia Przewodniczący Sędzia VIII Pa 170/16 UZASADNIENIE Powód M. T. domagał się ustalenia, że zdarzenie, jakiemu uległ dnia 30 stycznia 2014 roku w pozwanej (...) Spółce Akcyjnej w K., jest wypadkiem przy pracy. Powód domagał się zasądzenia od pozwanej na swoją rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Na uzasadnienie podano, że powód był zatrudniony w kopalni węgla kamiennego należącej do pozwanej spółki na stanowisku górnika. Dnia 29 stycznia 2014 roku powód rozpoczął pracę o godzinie 21:30 i do jego obowiązków pracowniczych należał rozładunek materiałów z kontenera. Powód odczuł ból w kręgosłupie w odcinku lędźwiowym w czasie podnoszenia zgrzebła przenośnika. Powód poinformował przełożonego o zdarzeniu, który powierzył mu inne zadania do wykonania. Ból w kręgosłupie nasilił się, kiedy powód podniósł łańcuch. Wówczas przełożony polecił powodowi zaprzestanie pracy. Lekarz zakładowy skierował powoda na badania. W wyniku przeprowadzonych badań rozpoznano u powoda przewlekły zespół bólowy odcinka lędźwiowego kręgosłupa z objawami radikulopatii prawostronnej oraz centralno-prawoboczną przepuklinę jądra miażdżystego na poziomie lędźwiowym kręgosłupa. Pozwana nie uznała zdarzenia za wypadek przy pracy. Powód dodał, że interes prawny w ustaleniu zdarzenia za wypadek przy pracy upatruje w roszczeniach związanych z wypadkiem przy pracy. Powód ustalił wartość przedmiotu sporu na kwotę 38 400 zł. Pozwana wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda na swoją rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Na uzasadnienie podano, że pozwana nie uznała zdarzenia za wypadek przy pracy, ponieważ brak było jednej przesłanki legalnej definicji wypadku przy pracy, a to przyczyny zewnętrznej. Pozwana podała, że zdarzenie miało źródło w czynniku wewnętrznym – schorzeniu samoistnym. Powód przed zdarzeniem skarżył się na bóle kręgosłupa i zażywał leki przeciwbólowe; nadto powód miał umówioną wizytę u lekarza neurologa na dzień 3 lutego 2014 roku. Pozwana dodała, że w chwili zdarzenia powód wykonywał rutynowe czynności, które nie wymagały większego wysiłku. Skutek chorobowy z dużym prawdopodobieństwem mógłby wystąpić zarówno podczas spokojnej pracy, jak i podczas zwykłych czynności dnia codziennego. Powód podał, że przed zdarzeniem z dnia 30 stycznia 2014 roku leczył się na schorzenie kręgosłupa, ale dopiero wskutek zdarzenia doszło do zaostrzenie dolegliwości kręgosłupa, które wymagały interwencji chirurgicznej. Wyrokiem z dnia 29 września 2016 roku Sąd Rejonowy w pkt 1 ustalił zdarzenie z dnia 30 stycznia 2014 roku za wypadek przy pracy, w pkt 2 i 3 orzekł o kosztach postępowania. Sąd Rejonowy ustalił, że powód był zatrudniony na podstawie umowy o pracę na stanowisku górnika. Powód legitymował się orzeczeniem lekarza medycyny pracy o zdolności do pracy górniczej oraz zaświadczeniem o odbytych szkoleniach z zakresu bhp. Sąd Rejonowy ustalił, że dnia 29 stycznia 2014 roku powód pracował pod ziemią na zmianie C trwającej od godz. 21:30 do godz. 05:00 dnia następnego. Do obowiązków powoda należał ręczny rozładunek kontenera transportowego, który był ustawiony na podłożu (spągu). W kontenerze znajdowały elementy konstrukcji stalowych (strzemiona, rozpory, zgrzebła). Podczas podnoszenia zgrzebła z kontenera, powód poczuł nagły ból w kręgosłupie w odcinku lędźwiowym, który uniemożliwił mu dalszą pracę. Po chwili odpoczynku powód przystąpił do pracy, przy czym zamienił się ze współpracownikiem czynnościami. Współpracownik wyjmował zgrzebła z kontenera, a powód odbierał je. Ból w kręgosłupie nasilał się i powód poinformował o zdarzeniu przełożonego, prosząc o przydzielenie do lżejszej pracy. Powód został skierowany do transportu stropnicy za pomocą ręcznej wyciągarki. Z uwagi na nasilający się ból, powód zaprzestał świadczenia pracy. W kopalnianym punkcie pierwszej pomocy powód został zbadany przez lekarza zakładowego i otrzymał skierowanie na badania do szpitala. W szpitalu stwierdzono u powoda dyskopatię kręgosłupa L oraz rwę kulszową. Sąd Rejonowy ustalił, że w okresie od 25 lutego do 3 marca 2014 roku powód był hospitalizowany w szpitalu chirurgii urazowej, gdzie rozpoznano u niego przewlekły zespół bólowy odcinka lędźwiowego kręgosłupa z objawami radikulopatii prawostronnej oraz centralno-prawoboczną przepuklinę jądra miażdżystego na poziomie lędźwiowym kręgosłupa. W dniu 26 lutego 2014 roku u powoda wykonano zabieg operacyjny – fenestracji, facetektomii i nucleotomii na poziomie L5-S1 po stronie prawej, spondylodezie międzytrzonowej typu OPAL na poziomie L5-S1 oraz stabilizacji transpedikularnej prawostronnej typu (...) na poziomie L5-S1. Sąd Rejonowy ustalił, że zespół powypadkowy powołany przez pracodawcę sporządził protokół nr (...) ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy. Zespół nie uznał zdarzenia z dnia 30 stycznia 2014 roku za wypadek przy pracy. Zespół powypadkowy nie stwierdził, aby wystąpiła przyczyna zewnętrzna, która mogłaby wywołać uraz. Zespół zwrócił uwagę, że powód od dawna cierpi na schorzenie kręgosłupa i zażywał leki przeciwbólowe. Zespół ustalił, że w dniu 29 stycznia 2014 roku powód poprosił przełożonego o urlop na dzień 3 lutego 2014 roku w związku z wizytą lekarską u neurologa. Powód nie zgodził się z treścią protokołu. Sąd Rejonowy dopuścił dowód z opinii biegłych sądowych z zakresu ortopedii i neurologii na okoliczność ustalenia, czy w dniu 30 stycznia 2014 roku powód, wykonując powierzone obowiązki, doznał urazu, a zdarzenie to wyczerpuje znamiona wypadku przy pracy. Biegły sądowy z zakresu chirurgii urazowo-ortopedycznej J. K. na podstawie dostępnej dokumentacji medycznej i po przeprowadzeniu dodatkowych badań stwierdził, że dnia 30 stycznia 2014 roku u powoda nie wystąpił uraz kręgosłupa lędźwiowego w następstwie świadczonej pracy. Powód leczył się w związku ze schorzeniem kręgosłupa od wielu lat. Zdarzenie tylko w nieznacznym stopniu przyczyniło się do zaostrzenia dolegliwości, które występowały od dawna. Zdarzenie nie było przyczyną wystąpienia schorzenia kręgosłupa. Biegły uznał, że zdarzenie nie spełnia definicji wypadku przy pracy. Biegły sądowy z zakresu neurologii dr P. W. na podstawie dokumentacji medycznej i po przeprowadzeniu dodatkowych badań stwierdził, że dnia 30 stycznia 2014 roku powód, świadcząc pracę, doznał urazu i zostały spełnione przesłanki wypadku przy pracy. Biegły wskazał, że powód przed zdarzeniem leczył się w związku ze schorzeniem kręgosłupa. Biegły dodał, że uraz, będący następstwem zdarzenia z dnia 30 stycznia 2014 roku jest współprzyczyną wypadku przy pracy. Sąd Rejonowy uznał, że na skutek zdarzenia z dnia 30 stycznia 2014 roku powód doznał urazu przeciążeniowego kręgosłupa w związku z pracą. U powoda doszło do naruszenia tkanek organizmu w wyniku przeciążenia kręgosłupa lędźwiowego oraz do istotnego pogorszenia stanu jego zdrowia. Sąd Rejonowy uznał, że powództwo zasługiwało na uwzględnienie przez pryzmat art. 189 k.p.c. oraz art. 3 ustawy z dnia 30 października 2002 roku o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 2002 roku, Nr 199, poz. 1673 ze zm.). Powód posiada interes w ustaleniu wypadku przy pracy; natomiast zdarzenie z dnia 30 stycznia 2014 roku spełnia przesłanki legalnej definicji wypadku przy pracy. Sąd Rejonowy podał, że zgodnie z art. 3 ustawy wypadkowej za wypadek przy pracy uważa się zdarzenie nagłe wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą: 1) podczas łub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych, 2) podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy nawet bez polecenia, 3) w czasie pozostawania przez pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy, a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy. Natomiast zgodnie z art. 2 pkt 13 ustawy wypadkowej uraz jest to uszkodzenie tkanek ciała lub narządów człowieka wskutek działania czynnika zewnętrznego. Sąd Rejonowy wskazał, że cecha nagłości odnosi się do czasu trwania zdarzenia, a nie do oddziaływania przyczyny zewnętrznej. Zdarzenie zatem spełniające kryterium „nagłości” musi zostać wywołane przyczyną zewnętrzną, co oznacza, że nie może pochodzić z organizmu pracownika dotkniętego zdarzeniem. Przyczyna ta winna być jednocześnie źródłem urazu lub śmierci pracownika. Ustawa jednak nie wymaga, aby źródłem urazu lub śmierci była tylko i wyłącznie jedna przyczyna. Oznacza to, że mogą wystąpić tzw. przyczyny złożone, gdy czynnik zewnętrzny pokrywa się z czynnikami już istniejącymi w organizmie pracownika. Dla ustalenia związku zdarzenia z pracą wystarczy stwierdzenie, że pozostawało ono z pracą w związku czasowym, miejscowym lub funkcjonalnym. Czasowy i miejscowy związek zdarzenia z pracą oznacza, że pracownik doznał uszczerbku na zdrowiu, bądź poniósł śmierć w czasie i w miejscu, w którym pozostawał w sferze interesów pracodawcy. Sąd Rejonowy podał, że wobec braku ustawowej definicji pojęcia „przyczyna zewnętrzna” należy oprzeć się na ugruntowanej w tym przedmiocie linii orzecznictwa Sądu Najwyższego, zgodnie z którą: „przyczyną sprawczą – zewnętrzną zdarzenia może być każdy czynnik zewnętrzny (to znaczy niewynikający z wewnętrznych właściwości człowieka), zdolny wywołać w istniejących warunkach szkodliwe skutki. W tym znaczeniu przyczyną zewnętrzną może być nie tylko narzędzie pracy, maszyna, siły przyrody, ale także praca i czynność samego poszkodowanego (np. potknięcie się, odruch) – uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 1963 roku, w sprawie III PO 15/62. Taką przyczyną jest również nadmierny wysiłek pracownika, za który u człowieka dotkniętego schorzeniem samoistnym może być uważana praca wykonywana jako codzienne zadanie w normalnych warunkach, gdyż nadmierność wysiłku pracownika powinna być oceniana przy uwzględnieniu jego indywidualnych właściwości – aktualnego stanu zdrowia, sprawności ustroju (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 listopada 2008 roku, w sprawie I UK 96/08). Zewnętrzną przyczyną sprawczą wypadku przy pracy może być każdy czynnik pochodzący spoza organizmu poszkodowanego, zdolny w istniejących warunkach wywołać szkodliwe skutki, w tym także pogorszyć stan zdrowia pracownika już dotkniętego schorzeniem samoistnym (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 sierpnia 1999 roku, w sprawie II UKN 87/99). Przy kwalifikacji konkretnej okoliczności jako przyczyny zewnętrznej, ważne jest, aby stanowiła ona przyczynę sprawczą zdarzenia, natomiast nie musi być przyczyną jedyną, wyłączną (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 1990 roku, w sprawie II PR 52/90). Nie jest więc wykluczone uznanie nagłego zdarzenia za wypadek przy pracy, mimo stwierdzenia u poszkodowanego choroby, która w samoistnym rozwoju mogła doprowadzić do urazu, jeżeli dochodzi do zadziałania zespołu przyczyn o charakterze mieszanym, przy koniecznym warunku, by pogorszenie stanu zdrowia, będące następstwem procesu chorobowego nie nastąpiło samoistnie, bez czynnika zewnętrznego, lecz że bezpośrednią i istotną przyczyną urazu był czynnik zewnętrzny. Sąd Rejonowy stwierdził, że poza sporem pozostawał fakt, że zdarzenie, jakie miało miejsce w dniu 30 stycznia 2014 roku nastąpiło nagle (powód, podnosząc zgrzebło, poczuł nagły ból w okolicy kręgosłupa lędźwiowego, który uniemożliwił mu dalszą pracę), zostało spowodowane przyczyną zewnętrzną (wysiłkiem powoda oraz ciężarem przenoszonych elementów), pozostawało w związku z pracą i nastąpiło podczas wykonywania przez pracownika zwykłych czynności. Sąd Rejonowy podniósł, że kwestią sporną było wystąpienie u powoda urazu. W ocenie zespołu powypadkowego uraz przeciążeniowy kręgosłupa stanowił konsekwencję samoistnych schorzeń kręgosłupa, na które cierpiał powód. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym przede wszystkim opinie biegłych sądowych z zakresu ortopedii i neurologii, pozwoliły na ustalenie, iż w wyniku zdarzenia z dnia 30 stycznia 2014 roku powód doznał urazu przeciążeniowego kręgosłupa w związku z wykonywaną pracą. Biegli stwierdzili, że doszło do naruszenia tkanek organizmu w wyniku przeciążenia kręgosłupa oraz do istotnego pogorszenia stanu zdrowia powoda. W związku z tym uznanie przez pozwaną, że uraz, na jaki wskazywał powód jest tożsamy z samoistnym schorzeniem kręgosłupa powoda, nie jest prawidłowe. Zgodnie z treścią art. 2 pkt 13 ustawy wypadkowej uraz to uszkodzenie tkanek ciała lub narządów człowieka wskutek działania czynnika zewnętrznego. Przez uszkodzenie zaś należy rozumieć zmianę, zniszczenie częściowe, spowodowanie niewielkiego defektu, zepsucie, nadpsucie, nadwyrężenie, naruszenie. Sąd Rejonowy podniósł, że z materiału dowodowego wynika, iż samoistna choroba powoda nie była wyłączną przyczyną doznanego przez niego urazu. Praca górnika sprzyja rozwojowi schorzeń kręgosłupa i może powodować przyspieszenie ich rozwoju. Powód już przed 30 stycznia 2014 roku odczuwał dolegliwości związane z kręgosłupem. Uraz z dnia 30 stycznia 2014 roku nałożył się na rozwijające się samoistne schorzenie, nie był zaś jego skutkiem. Sąd Rejonowy podniósł, że nie bez znaczenia jest fakt, iż charakter świadczonej przez powoda pracy, a także wysiłek, jaki włożył w przenoszenie ciężkich elementów, przyczynił się do nasilenia owego schorzenia. Nawet uszczerbek na zdrowiu pracownika spowodowany czynnikiem samoistnym może stanowić wypadek przy pracy, jeżeli został wywołany nadmiernym w okolicznościach danego wypadku wysiłkiem lub stresem. Nadmierny wysiłek powinien być przy tym oceniany przy uwzględnieniu indywidualnych właściwości pracownika (stan jego zdrowia, sprawność ustroju) i okoliczności w których wykonywana jest praca. Dopuszcza się, że nawet codzienne czynności wykonywane w normalnych warunkach przez pracownika o zmniejszonej sprawności, czy to na skutek choroby, czy też postępujących zmian w organizmie mogą być – w zależności od całokształtu okoliczności – uznane za podjęte przy użyciu nadmiernego dla tego pracownika wysiłku (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2009 roku, w sprawie I PK 79/09). O kosztach Sąd Rejonowy orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. oraz § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (jednolity tekst Dz.U. z 2013 roku, poz. 461), art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jednolity tekst Dz.U. z 2016 roku, poz. 623). Apelację wywiodła pozwana, domagając się zmiany zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na swoją rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania przy uwzględnieniu kosztów postępowania apelacyjnego. Pozwana zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie: 1. art. 3 ust. 1 ustawy wypadkowej poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że zdarzenie z dnia 29 stycznia 2014 roku jest wypadkiem przy pracy, 2. art. 233 k.p.c. polegające na przekroczeniu zasad swobodnej oceny dowodów i nierozważeniu w sposób wszechstronny zebranego materiału dowodowego, skutkujące dokonaniem nietrafnych ustaleń w zakresie przyjęcia, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że zdarzenie z dnia 29 stycznia 2014 roku jest wypadkiem przy pracy, 3. art. 227 k.p.c. § 1 k.p.c. polegające na oddaleniu wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii uzupełniającej dr. P. W., skoro okoliczności, na jakie miał być powołany miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Na uzasadnienie podano, że wyrok Sądu Rejonowego nie odpowiada prawu. Pozwana podkreśliła, że zdarzenie, na które powołuje się powód miało miejsce dnia 29 stycznia 2014 roku, a nie dnia 30 stycznia 2014 roku. Pozwana podała, że zdarzenie może zostać uznane za wypadek przy pracy, jeżeli zostały spełnione łącznie przesłanki:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.