do właściwości sądów okręgowych należą sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów rejonowych. Do właściwości sądów rejonowych należą sprawy: 1) o zasiłek chorobowy, wyrównawczy, opiekuńczy, macierzyński oraz pogrzebowy, 2) o świadczenie rehabilitacyjne, 3) o odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy rolniczej, wypadku w drodze do pracy lub z pracy, wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, wypadku lub choroby zawodowej pozostającej w związku z czynną służbą wojskową albo służbą w Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu Wojskowego, Centralnym Biurze Antykorupcyjnym, Straży Granicznej, Biurze Ochrony Rządu, Służbie Więziennej, Państwowej Straży Pożarnej i Służbie Celnej, 4) o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Na podstawie stanowiska odwołującego Sąd ustalił, iż powyższe roszczenie nie ma na celu zmiany niekorzystnej dla niej decyzji organu rentowego. Z przedstawianych przez odwołującego pism procesowych i oświadczeń składanych w toku postępowania wynika, że domaga się zasądzenia od organu rentowego na swoją rzecz ww. kwoty ze względu na niedopełnienie przez organ rentowy obowiązków i zaniechanie udzielenia mu informacji o przysługujących mu prawach i obowiązkach w stosownym czasie. Odwołujący domaga się odszkodowania w określonej wysokości, co stanowi roszczenie majątkowe nieobjęte dyspozycją art.
W tym stanie rzeczy należało uznać, iż niniejsza sprawa nie ma charakteru sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych. Mając na uwadze powyższe oraz fakt, iż odwołujący domaga się kwoty w wysokości 440.000,00 złotych należało stwierdzić, że właściwość sądu w niniejszej sprawie powinna zostać ustalona na podstawie art. 17 pkt 4 k.p.c. W konsekwencji w zakresie roszczenia odwołującego o odszkodowanie, Sąd na podstawie art. 200 § 1 k.p.c. w zw. z art.
stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę Sądowi właściwemu, o czym orzekł w pkt 1 sentencji wyroku. Odnosząc się do pozostałych roszczeń odwołującego podniesionych w odwołaniu Sąd zważył, że dotyczyły one zakwestionowania daty, od której przyznano mu rentę socjalną. Warunki przyznania osobie prawa do renty socjalnej zostały precyzyjnie określone w stosownych regulacjach z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 982). Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało: 1) przed ukończeniem 18 roku życia, 2) w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej – przed ukończeniem 25 roku życia, 3) w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej. Osobie, która spełnia warunki określone w ust. 1 przysługuje renta socjalna stała, jeżeli całkowita niezdolność do pracy ma charakter trwały lub renta socjalna okresowa, jeżeli niezdolność do pracy ma charakter okresowy. Renta socjalna jest świadczeniem mającym szczególny charakter. Analiza pozytywnych przesłanek nabycia prawa do tego świadczenia, wśród których brak jest wymogu posiadania jakiegokolwiek stażu ubezpieczeniowego, wskazuje jednoznacznie, iż jest ono przyznawane osobom, które ze względu na stan zdrowia powodujący całkowitą niezdolność do pracy powstałą wskutek naruszenia sprawności organizmu powstałego przed wejściem na rynek pracy, nie miały możliwości "wypracowania" stażu ubezpieczeniowego, który dawałby im podstawę do skutecznego ubiegania się przynajmniej o rentę z tytułu niezdolności do pracy. Renta socjalna stanowi więc świadczenie o charakterze zabezpieczającym, kompensującym brak możliwości uzyskania uprawnień do świadczeń z sytemu ubezpieczeń społecznych, a jej celem jest zapewnienie osobie spełniającej ustawowe warunki do przyznania tego świadczenia środków finansowych niezbędnych do życia (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 18 maja 2017 r. (...) SA/Wa (...)). W niniejszej sprawie bezspornym jest, że odwołujący spełnia określone powyżej warunki do uzyskania renty socjalnej. Odwołujący od urodzenia cierpi na porażenie mózgowe i spastyczne porażenie kończyn dolnych, co uzasadniało zaliczenie go przez Obwodową Komisję ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia do 2 grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia. Schorzenie to niewątpliwie powstało przed ukończeniem przez odwołującego 18-roku życia, co potwierdzają liczne orzeczenia ww. Komisji załączone do akt rentowych, wydawane na przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych ubiegłego wieku. W oparciu o te okoliczności organ rentowy na mocy skarżonej decyzji przyznał odwołującemu prawo do renty socjalnej od pierwszego dnia miesiąca, w którym złożono wniosek, to jest od dnia 1 grudnia 2016 r. Kwestionując powyższą decyzję ZUS odwołujący wnosił o przyznanie mu renty socjalnej od dnia narodzin, ewentualnie od dnia przyznania uprawnień grupy II (...) tj. od dnia 8 stycznia 1992 roku. O ile na tle ustalonych przez Sąd, bezspornych okoliczności stanu faktycznego istnieją podstawy do stwierdzenia, że odwołujący już wówczas był niezdolny do pracy w stopniu uzasadniającym przyznanie mu prawa do renty socjalnej, o tyle należy jednak zauważyć, że samo spełnienie przesłanek warunkujących prawo do świadczenia in abstracto, nie stanowi jeszcze samej w sobie podstawy do wypłaty świadczeń. W sprawach nieuregulowanych w ustawie o rencie socjalnej, na podstawie art. 15 tej ustawy stosuje się przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1383). Jednym z tych przepisów jest art. 129 ust. 1 ustawy emerytalnej, zgodnie z którego treścią świadczenie wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do świadczenia, nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. Przepis ten, jak wskazuje się w ugruntowanym już orzecznictwie, wyraża generalną zasadę prawa emerytalno-rentowego, w myśl której świadczenia wypłaca się na wniosek zainteresowanego, poczynając od dnia powstania prawa do emerytury lub renty (tj. spełnienia ustawowych warunków ich przyznania), lecz nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wypłatę świadczenia. Istnienia prawa do świadczeń, związanego ze spełnieniem ustawowych warunków nabycia tego prawa nie można utożsamiać z przyznaniem (i wypłatą) świadczenia. Innymi słowy wypłata wymienionych świadczeń może nastąpić od dnia powstania prawa tylko wtedy, gdy powstaniu prawa towarzyszy wniosek o jego wypłatę złożony nie później niż w dacie powstania prawa. Powyższa zasada wyklucza możliwość wstecznego wypłacania świadczeń, to jest za okres po nabyciu prawa, ale przed złożeniem wniosku o świadczenie (jego wypłatę), co uzasadnia się zapobieganiem powstawaniu zjawiska kapitalizacji świadczeń (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 18 sierpnia 2015 r. III UK 10/15; z dnia 21 kwietnia 2015 r., I UK 329/14; z dnia 13 stycznia 2015 r., I UK 174/14; także: wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 27 lutego 2013 r., III AUa 902/12 ; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 września 2017 r., III AUa 1013/16). W konsekwencji wskazuje się również, że nie wypłaca się przy tym świadczeń z wyrównaniem za czas od nabycia do nich prawa bez względu na to, czy brak takiego wniosku był konsekwencją braku staranności w prowadzeniu własnych spraw czy innymi okolicznościami, jak chociażby brak wiedzy. W związku więc z faktem, że ubezpieczony złożył wniosek o przyznanie i wypłatę świadczenia z tytułu renty socjalnej w dniu 30 grudnia 2016 r., momentem początkowym wypłaty świadczeń jest, przy zastosowaniu reguły określonej w art. 129 ust. 1 ustawy emerytalnej, 1 grudnia 2016 r., a więc data wskazana w skarżonej decyzji. Skoro na tle cytowanego wyżej przepisu ustawy emerytalnej prawo do świadczenia może być realizowane dopiero po zgłoszeniu do właściwego organu rentowego wniosku o przyznanie prawa, to inicjatywa w tym zakresie należy zawsze do ubezpieczonego. Tymczasem wskazać należy, że orzeczenia Komisji Lekarskiej wydawane na przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych ubiegłego wieku, w których potwierdzano istnienie u odwołującego stopnia naruszeń organizmu uzasadniającego zaliczenie go do 2 grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia były wydawane na potrzeby rodziców odwołującego; ojca celem uzyskania prawa do renty rodzinnej na opiekę nad synem, oraz matki celem w związku z podjęciem przez nią pracy chałupniczej, jak również w celu uzyskania pomocy z (...) oraz ewentualnie zmiany wskazań do zatrudnienia ze względu na brak możliwości zatrudnienia przez Poradnię (...) przy ul. (...). Warto również zaznaczyć, że poprzednio obowiązujące przepisy ustawy z dnia 1 grudnia 1994 r. o zasiłkach rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych (t.j. Dz. U. z 1998 r. nr 102 poz. 651) przewidywały, że zasiłek pielęgnacyjny – świadczenie, które przysługiwało osobom na podobnych warunkach, co renta socjalna – był wypłacany na wniosek zainteresowanego. W ocenie Sądu, niezasadne jest twierdzenie odwołującego, jakoby organ rentowy miał obowiązek informowania obywatela naszego kraju o przysługujących mu świadczeniach. O ile należy zgodzić się z odwołującym, że organ administracji publicznej ma obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach prawnych i faktycznych, o tyle obowiązki organu nie mogą być utożsamiane z obowiązkiem świadczenia pomocy prawnej, udzielania porad prawnych, jak również instruowania stron o wyborze optymalnego sposobu postępowania (por. wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 1997 r., (...) SA 66/96). Niemożliwe jest bowiem, aby organ administracji publicznej w odniesieniu do indywidualnie każdego obywatela określał przysługujące mu w konkretnym momencie potencjalne świadczenia. Na marginesie powyższego Sąd zważył, iż organ rentowy określony wyżej obowiązek spełnił w sposób należyty, gdyż piśmie z dnia 15 listopada 2016 r. udzielił odwołującemu wyczerpujących informacji co do trybu i sposobu złożenia wniosku o rentę socjalną oraz o rentę z tytułu niezdolności do pracy, jak również załączył do ww. pisma stosowne formularzy, z których odwołujący zresztą skorzystał składając wniosek o przyznanie mu prawa do świadczenia. W świetle takich ustaleń Sąd wywiódł, że zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest zasadna. Organ rentowy rozpoznając wniosek odwołującego przyznał mu prawo do wnioskowanego świadczenia w sposób zgodny z przepisami i stanem faktycznym, zaś Sąd nie dopatrzył się w tym zakresie żadnych uchybień. Z tych też względów, na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c., Sąd oddalił odwołanie A. F. orzekł jak w pkt 2 sentencji wyroku. Mając na względzie, że odwołujący był reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu Sąd w puntach 3 i 4 wyroku Sąd orzekł o jego wynagrodzeniu, ustalając kwotę wynagrodzenia na podstawie § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2018r. poz. 155). Zarządzenie: odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi odwołującego. K.S.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.