← Polska

I ACa 547/18

Sygn. akt I ACa 547/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 marca 2019 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Bogusław Suter Sędziowie : SA Jad

k.c. Jeśli chodzi zaś o kwestię przedawnienia roszczeń T. H.

(1)to Sąd zwrócił uwagę, że została ona oceniona w postępowaniu o te roszczenia, a wyroki sądów I i II instancji są prawomocne. Nadto, w kwestiach nieuregulowanych w kodeksie postępowania karnego - w sprawach o odszkodowanie za niesłusznie skazanie, aresztowanie i zatrzymanie - stosuje się przepisy kodeksu postępowania cywilnego, jak stanowi art. 558 k.p.k. Z tego odesłania wynika więc, że skutki prawomocności wyroków sądów karnych zasądzających odszkodowanie i zadośćuczynienie podlegają regulacji opisanej w kodeksie postępowania cywilnego – art. 365 § 1 k.p.c. Poza tym, w ocenie Sądu, skoro kwestia przedawnienia roszczeń T. H.
(1)była badana w sprawie o odszkodowanie i zadośćuczynienie, podniesiony w tej sprawie zarzut przedawnienia został oceniony jako sprzeczny z zasadami współżycia społecznego i stanowiący nadużycie prawa, a prawomocnymi orzeczeniami związane są inne sądy – w tym sąd rozpoznający niniejszy proces – to kwestia przedawnienia nie może być ponownie badana. Rozważając zakres podmiotowy art. 557 k.p.k. Sąd – odwołując się do poglądów doktryny – uznał, nie tylko funkcjonariusze publiczni, ale też świadkowie składający zeznania w procesie karnym, w którym doszło do oczywiście niesłusznego skazania czy aresztowania, podlegają odpowiedzialności wobec Skarbu Państwa z tytułu przysługującego mu roszczenia zwrotnego, o ile ci świadkowie „swoim bezprawnym działaniem spowodowali” niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie. Przechodząc z kolei do oceny przesłanki bezprawności zachowania wszystkich pozwanych, Sąd przyjął, że została ona spełniona, a potwierdzają ją wyroki skazujące pięcioro pozwanych (art. 11 k.p.c.), a co do W. N. dowody zebrane w postępowaniu przeciwko niemu. Sąd, odnosząc się do twierdzeń pozwanych, iż popełnili oni czyny zabronione na szkodę T. H.
(1), ale wyroki skazujące nie potwierdzają ich wpływu na jego tymczasowe aresztowanie, wskazał, że w wyrokach skazujących (i wyroku warunkowo umarzającym postępowanie wobec W. N.), czynami przypisanymi wszystkim pięciorgu pozwanym, poza W. N. były fałszywe zeznania (art. 233 k.k.), a dodatkowo - poprzez przekroczenie uprawnień i niedopełnienie obowiązków przez funkcjonariuszy policji (L. C.
(2), J. K.
(1)i W. N.) - ułatwienie złożenia fałszywych zeznań, tworzenie fałszywych dowodów, a w konsekwencji skierowanie wobec T. H.
(1)ścigania (art. 231 k.k.), przy czym każdemu z pozwanych byłych policjantów przypisano działanie na szkodę wymiaru sprawiedliwości. Sąd uznał również, że między przypisanymi pozwanym przez sądy karne czynami, a szkodą w mieniu Skarbu Państwa zaistniał związek przyczynowy. Wypłacenie T. H.
(1)odszkodowania i zadośćuczynienia było bowiem normalnym następstwem jego bezprawnego tymczasowego aresztowania, opartego na sfabrykowanych, fałszywych dowodach wykreowanych przez pozwanych. Oznacza to zaś – jak wymaga tego art. 557 § 1 k.p.k. – że każdy z pozwanych, jako sprawca czynów zabronionych, odpowiada za szkodę poniesioną przez tego, który szkody T. H.
(1)naprawił, czyli Skarb Państwa, a związek pomiędzy szkodą Skarbu Państwa i działaniami pozwanych jest normalny. Zdaniem Sądu to wszyscy bez wyjątku pozwani, tworząc fałszywe dowody – różnorodnymi działaniami i zaniechaniami w okresie do 13 czerwca 2005 r. - spowodowali wszczęcie postępowania karnego wobec T. H.
(1), uzyskanie zgody na prowokację oraz złożenie wniosku o areszt i ostatecznie jego zastosowanie przez Sąd II instancji. Mimo tego, że T. H.
(1)dokonując zmian w dokumentacji przyczynił się w jakimś - może nawet niemałym - stopniu do podjęcia przez Sąd II instancji decyzji o jego aresztowaniu, to owe zmiany w dokumentacji nie były ani jedyną, ani nie wyłączną, ani nawet najistotniejszą przyczyną zastosowania tymczasowego aresztowania. Tą przyczyną, zdaniem Sądu, były dowody i zachowania pozwanych z okresu do 13 czerwca 2005 r. A zachowania te, po zrealizowaniu celu procesu karnego poprzez uniewinnienie T. H.
(1), spowodowały wypłacenie mu odszkodowania. Wobec powyższego Sąd stwierdził, że każdy z pozwanych bezprawnie „spowodował”, jak wymaga tego art. 557 § 7 1 k.p.k., niesłuszne tymczasowe aresztowanie T. H.
(1)i dlatego Skarb Państwa ma pełne prawo wystąpić przeciwko każdemu z nich o zwrot wypłaconych T. H.
(1)należności. Dlatego powództwo w kwocie równej zasądzonemu odszkodowaniu i zadośćuczynieniu, zostało uwzględnione. Jako podstawę odpowiedzialności solidarnej pozwanych Sąd wskazał art. 441 § 1 k.c. Jednocześnie wyraził ocenę, iż art. 441 § 3 k.c. nie ma zastosowania w sprawie i nie jest przesłanką solidarnej odpowiedzialności pozwanych wobec Skarbu Państwa. Zdaniem Sądu odpowiedzialność pozwanych jest solidarna między nimi jako dłużnikami a wszystkich ich wobec Skarbu Państwa jako wierzyciela, a nie wobec T. H.
(1). Przyznał od Skarbu Państwa pełnomocnikom z urzędu wynagrodzenie z tytułu zastępstwa prawnego J. K.
(2)i J. Ś.
(1). Nieuiszczoną opłatą od pozwu obciążył jedynie W. S. kierując się sytuacją materialną i dochodową pozwanych, a także odmienną mniej znaczącą rolą tych pozwanych w spowodowaniu tymczasowego aresztowania T. H.
(1), zwalniając pozostałych pozwanych z tego obowiązku. Te same podstawy legły u podstaw obciążenia W. S. obowiązkiem zwrotu kosztów procesu należnych powodowi z tytułu zastępstwa procesowego. Powyższy wyrok w całości zaskarżyli apelacjami pozwani W. S., J. K.
(2)i J. Ś.
(1), którzy wnosili o jego zmianę i oddalenie powództwa. W. S. zarzucał wyrokowi naruszenie następujących przepisów: I) prawa materialnego, a mianowicie: 1) art. 557 § 1 k.p.k. poprzez: - uznanie, iż zakres podmiotowy tego przepisu, a więc kręgu osób mogących ponosić odpowiedzialność odszkodowawczą należy oceniać i interpretować przez pryzmat sformułowania „osób, które swoim bezprawnym działaniem spowodowały (…)” włączając w ten krąg nie tylko osoby wydające orzeczenia w toku procesu, ale także wszystkie osoby biorące udział w czynnościach procesowych, które treścią swoich wyjaśnień powodują oczywiście niesłuszne skazanie, aresztowanie czy zatrzymanie, - przyjęcie, że popełnienie czynu zabronionego przez prawo karne, potwierdzonego wyrokiem skazującym wobec niego, przesądza o spełnieniu przesłanki bezprawności tych działań w znaczeniu nadanym w art. 557 k.p.k., jak i w kodeksie cywilnym, - przyjęcie istnienia normalnego związku przyczynowego między bezprawnym jego zachowaniem a szkodą w mieniu Skarbu Państwa; 2) art.

§ 2k.c.

przez jego zastosowanie oraz art. 555 k.p.k. przez jego niezastosowanie do stanu faktycznego sprawy i w konsekwencji nieprawidłowe przyjęcie, że roszczenie zwrotne wobec pozwanych wynikające z popełnienia przez wszystkich z nich występków w czerwcu 2005 r. nie uległo przedawnieniu, gdyż nie upłynął okres dwudziestu lat od popełnienia przestępstw; 3) art. 441 k.c. poprzez uznanie, że każdy z osobna z pozwanych swoimi zachowaniami „spowodował” tymczasowe aresztowanie T. H.

(1), a w konsekwencji szkodę w mieniu Skarbu Państwa, którego majątek pomniejszył się o kwoty wypłacone T. H.
(1)i tym samym nałożenie przez Sąd na każdego z pozwanych solidarnie obowiązku zapłaty na rzecz Skarbu Państwa, podczas gdy wyłączną odpowiedzialność za szkodę ponosi Skarb Państwa; II) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1) art. 365 § 1 k.p.c. poprzez przyjęcie, że podnoszony przez pozwanych w toku postępowania zarzut przedawnienia roszczenia T. H.
(1)o odszkodowanie i zadośćuczynienie nie miał znaczenia w rozpoznawanym sporze i kwestia przedawnienia nie może być ponownie badana; 2) art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w zw. z art. 98 § 1 k.p.c. poprzez ich zastosowanie oraz art. 102 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie i zasądzenie od niego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Białymstoku tytułem nieuiszczonej opłaty od pozwu, od której powodowy Skarb Państwa był zwolniony kwotę 12.302 zł, przy jednoczesnym odstąpieniu od obciążania pozostałych pozwanych obowiązkiem zapłaty tej opłaty, oraz zasądzenie od niego na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej RP kwoty 7.200 zł tytułem zwrotu kosztów sprawowanego zastępstwa procesowego; 3) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez całkowicie dowolną i oderwaną od zasad logiki i doświadczenia życiowego ocenę, iż każdy z pozwanych bezprawnie spowodował niesłuszne tymczasowe aresztowanie T. H.
(1)i dlatego Skarb Państwa może żądać od każdego z nich zwrotu wypłaconych T. H.
(1)należności. J. K.
(2)i J. Ś.
(1)z kolei zarzucały wyrokowi naruszenie następujących przepisów postępowania i prawa materialnego: 1) art. 49 k.p.c. poprzez niewyłączenie sędziego Sądu Okręgowego Krzysztofa Kruka od rozpoznania sprawy, w sytuacji wstąpienia do niej w charakterze strony powodowej Prezesa Sądu Okręgowego w Białymstoku, co jest okolicznością wywołującą uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego; 2) art. 55 zd. 1 k.p.c. poprzez uznanie, że prokurator działa w procesie zawsze w imieniu Skarbu Państwa, który jest stroną powodową, a prokurator powinien ją wskazać w pozwie, w sytuacji gdy prokurator nie jest Skarbem Państwa tylko odrębnym samodzielnym pomiotem zobowiązanym do prawidłowego ustalenia kręgu osób uczestniczących w charakterze strony powodowej i pozwanej; 3) art. 87 § 2 k.p.c. poprzez brak legitymacji czynnej strony powodowej, tj. Prokuratora Okręgowego w Białymstoku do wytoczenia powództwa i jego popierania z powodu braku należytego wykazania umocowania przez sporządzającą pozew prokurator Prokuratury Okręgowej; 4) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i brak jego wszechstronnego rozważenia, skutkującego wyprowadzeniem wbrew zasadom doświadczenia życiowego, wniosków z niego niewynikających, a mianowicie uznanie, że posiadają one legitymację bierną do występowania w sprawie, w sytuacji gdy nie są one funkcjonariuszami publicznymi, a także, że istnieje związek przyczynowy między bezprawnymi zrachowaniami tych pozwanych a szkodą w mieniu Skarbu Państwa, jak również uznanie, że gdyby prokurator czy Sąd dysponował tylko informacjami o dokonywanych przez T. H.
(1)dopiskach, bez fałszywych dowodów zebranych do 13 czerwca, z pewnością nie doszłoby ani do wniosku o areszt, ani do zażalenia na odmowę zastosowania aresztowania, ani do jego orzeczenia przez Sąd II instancji; 5) art. 555 k.p.k. w zw. z art. 557 § 1 k.p.k. poprzez błędną wykładnię, a to poprzez przyznanie, że do roszczenia zwrotnego wymienionego w art. 557 k.p.k., zawartego w rozdziale 58 k.p.k., zastosowanie ma 20-letni termin przedawnienia, określony w art.

§ 2k.p.c.

w miejsce terminu określonego w art. 555 k.p.k.; 6) art. 118 k.c. poprzez błędną wykładnię, że przepisem szczególnym w rozumieniu tego artykułu jest przepis art.

§ 2k.c., w sytuacji gdy przepisem takim jest przepis art.

555 k.p.c.; 7) art. 557 § 1 k.p.k. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wobec pozwanych, które nie są funkcjonariuszami publicznymi, a tylko wobec takich osób Skarb Państwa skutecznie może wywodzić roszczenie regresowe celem naprawienia szkody. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacje zasługiwały na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, iż Sąd Apelacyjny na rozprawie w dniu 1 marca 2019 r. powziął wiadomość, że pozwani L. C.

(1)i W. N. w dniu 11 lipca 2018 r. uiścili na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Białymstoku kwoty po 82.009 zł. Taką samą kwotę na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Białymstoku wpłacił w dniu 16 lipca 2018 r. J. K.
(1). Jest to nowy fakt, który należy brać pod uwagę przy rozpoznawaniu wywiedzionych środków zaskarżenia. Dowodzi on, iż roszczenie strony powodowej zostało zaspokojone przez pozwanych, którzy nie wywiedli skutecznie apelacji. Wpłacenie przez pozwanych łącznie kwoty 246.027 zł spowodowało bezzasadność żądania jej zapłaty solidarnie od skarżących. Ta nowa okoliczność czyniła więc powództwo skierowane przeciwko W. S., J. K.
(2)i J. Ś.
(1)bezpodstawnym. Stwierdzenie tego faktu przez Sąd Apelacyjny w drodze zasięgnięcia informacji w Sądzie Okręgowym w Białymstoku (k. (...) akt) i poinformowanie o treści sporządzonej na tę okoliczność notatki służbowej pełnomocników stron obecnych na rozprawie nie spowodowało cofnięcia pozwu przez stronę powodową w stosunku do skarżących – była ona na rozprawie w dniu 1 marca 2019 r. zastępowana przez radców Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej. W takiej sytuacji zachodziła potrzeba merytorycznego wypowiedzenia się w przedmiocie wywiedzionych apelacji. Zaspokojenie w całości roszczenia dochodzonego przez stronę powodową w oparciu o przepis art. 557 § 1 k.p.k. mogło wywrzeć - w odniesieniu do tego roszczenia skierowanego przeciwko skarżącym - jedynie jeden skutek, a mianowicie oddalenie w stosunku do nich wywiedzionych powództw. Pozwane J. K.
(2)i J. Ś.
(1)były reprezentowane w toku postępowania przed Sądem I instancji przez pełnomocników z urzędu i oddalenie w stosunku do nich powództw – z uwagi na wystąpienie na etapie postepowania odwoławczego nowej okoliczności faktycznej – nic w ich sytuacji procesowej nie mogło zmienić. Koszty zastępstwa procesowego przed Sądem I instancji przy oddaleniu powództw poniósłby także Skarb Państwa - Sąd Okręgowy w Białymstoku. W takiej sytuacji procesowej nie ma potrzeby analizowania zasadności zarzutów apelacji J. K.
(2)i J. Ś.
(1). Nieco odmiennie sytuacja przedstawia się w odniesieniu do pozwanego W. S.. O ile co do podstawowej kwestii – zaspokojenia roszczenia na etapie postępowania apelacyjnego przez współpozwanych – problem kształtuje się identycznie, to zachodziła potrzeba wypowiedzenia się w przedmiocie zasadności powództwa skierowanego przeciwko temu pozwanemu z uwagi na obciążenie go kosztami procesu za I instancję. Pierwszym problemem jaki się jawi to kwestia legitymacji biernej przy roszczeniu wywodzonym w oparciu o art. 557 k.p.k. Na wstępie rozważań koniecznym jest nawiązanie do treści art. 552 k.p.k., zgodnie z którym osobom w nim wymienionym służy odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznana krzywdę od Skarbu Państwa. Ustawodawca obciążył więc Skarb Państwa obowiązkiem wypłaty odszkodowania i zadośćuczynienia osobie „niewątpliwie niesłusznie tymczasowo aresztowanej i zatrzymanej”. Przepis ten jest umieszczony w rozdziale 58 k.p.k., zatytułowanym „Odszkodowanie za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie i zatrzymanie”. Wskazać należy, że Skarb Państwa odpowiada za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej – art. 417, 417 1 i 417 2 k.c. Zgodnie z art. 421 k.c. przepisów art. 417, 417 1 i 417 2 k.c. nie stosuje się, jeżeli odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej jest uregulowana w przepisach szczególnych. W orzecznictwie oraz doktrynie nie budzi wątpliwości, że art. 552 k.p.k. i następne (rozdział 58 k.p.k.) stanowi lex specialis w odniesieniu do art. 417, 417 1 i 417 2 k.c. (por. min postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 listopada 2018 r. w sprawie II CSK 597/17). Przepisy art. 417, 417 1 i 417 2 k.c. umieszczone są w tytule VI księgi III k.c. zatytułowanym czyny niedozwolone. Nie powinno budzić wątpliwości, że na podstawie art. 552 k.p.k. Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność za bezprawne działanie funkcjonariuszy państwowych. Uprawnionemu w oparciu o ten przepis - w zakresie roszczeń w nim przewidzianych - przysługuje roszczenie deliktowe skierowane przeciwko Skarbowi Państwa. Ustawodawca przewidział w art. 557 § 1 k.p.k., że w razie naprawienia szkody oraz zapłaty zadośćuczynienia za krzywdę Skarb Państwa ma roszczenie zwrotne do osób, „które swoim bezprawnym działaniem spowodowały ….. niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie”. Nie wskazał przy tym – nie określił - kto może być adresatem „roszczenia zwrotnego”. Pomocnym w interpretowaniu zapisu przeciwko komu roszczenie zwrotne może być wytoczone nie może być ustawa z dnia 20 stycznia 2011 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 1169) o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa. W ustawie tej bowiem w sposób enumeratywny wyliczono sytuacje, które uzasadniają odpowiedzialność funkcjonariuszy publicznych za określone działania lub zaniechania. W doktrynie, jak przytaczał Sąd Okręgowy w sporządzonym uzasadnieniu, zgodnie wskazuje się, że do osób tych należeć mogą funkcjonariusze organów wymiaru sprawiedliwości orzekający w danej sprawie lub stosujący środki przymusu - sędzia, prokurator, funkcjonariusze organów ścigania (P. Hofmański, KPK. Komentarz, t. III, 2012, s. 507-508; L.K. Paprzyck i, w: Paprzycki, KPK. Komentarz, t. II, 2013, s. 458; P. Cioch, Odpowiedzialność, Warszawa 2007, s. 87). Wypowiadany jest też pogląd, iż możliwe jest dochodzenie roszczeń regresowych od biegłych, specjalistów, tłumaczy, a także pracowników organów wymiaru sprawiedliwości (por. L.K. Paprzycki, w: Paprzycki, KPK. Komentarz, t. II, 2013, s. 458; por. też A. Bulsiewicz, Konstytucyjna ochrona, s. 265), a nadto od składających fałszywe zeznania świadków (A . B., Konstytucyjna ochrona, s. 265; Ł. C., Odszkodowanie, s. 209-210; M.P. W., Odszkodowanie, s. 448). Sąd Okręgowy wskazał, iż z literalnego brzmienia art. 557 § 1 k.p.k. nie wynika aby roszczenie regresowe przysługiwało wyłącznie przeciwko funkcjonariuszom publicznym. W takiej sytuacji – zdaniem tego Sądu - „roszczenie zwrotne” może być skierowane nie tylko przeciwko osobom wydającym orzeczenie w trakcie procesu, ale także przeciwko wszystkim osobom biorącym udział w czynnościach procesowych (świadkom składającym zeznania, biegłym wydającym opinię a nawet osobom współoskarżonym czy podejrzanym, które treścią swoich wyjaśnień powodują niesłuszne skazanie, aresztowanie czy zatrzymanie). Sąd Apelacyjny nie podzielił tego stanowiska, przychylając się do dominującego stanowiska prezentowanego w doktrynie, że legitymowanymi biernie w procesach o „roszczenie zwrotne” mogą być funkcjonariusze organów wymiaru sprawiedliwości orzekający w danej sprawie lub stosujący środki przymusu, a więc osoby które uczestniczyły w zdarzeniach prawnych określonych w art. 552 k.p.k., za które to Skarb Państwa odpowiada z mocy ustawy. Odpowiedzialność Skarbu Państwa wynika z ustawy i opiera się na zasadzie ryzyka, co oznacza, że do żądania odszkodowania wystarczy stwierdzenie zaistnienia faktu będącego podstawą roszczenia odszkodowawczego. Legitymowanymi biernie w procesie wytoczonym przez Skarb Państwa w oparciu o art. 557 § 1 k.p.k. są więc tylko te osoby, które orzekały w danej sprawie i swoim bezprawnym działaniem (wina czy brak winy tej osoby nie ma znaczenia prawnego) spowodowały niesłuszne skazanie, czy też niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie. Wytaczając powództwo prokurator jako podstawę roszczenia wskazał nadto art. 441 § 1 i 3 k.c. Zdaniem Sądu Apelacyjnego operowanie w art. 557 § 1 k.p.k. określeniem „roszczenie zwrotne” może świadczyć o tym, że Skarb Państwa może domagać się od osób „które swoim bezprawnym działaniem spowodowały … niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie” spełnienia świadczenia wypłaconego osobie uprawnionej. Jak już wskazywano, odpowiedzialność Skarbu Państwa jest odpowiedzialnością za delikt funkcjonariuszy organów wymiaru sprawiedliwości, orzekających w danej sprawie lub stosujących środki przymusu. W rozdziale 58 k.p.k. nie wskazano, iż odpowiedzialność Skarbu Państwa oraz osób, które swoim bezprawnym działaniem spowodowały niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie jest odpowiedzialnością solidarną. Zgodnie z art. 369 k.c. zobowiązanie jest solidarne, jeżeli wynika z ustawy lub z czynności prawnej. Niewątpliwie w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie można mówić o solidarności wynikającej z czynności prawnej. Można rozważać istnienie solidarności z tytułu czynów niedozwolonych - przywoływany przez prokuratora art. 441 § 1 k.c. Czynu niedozwolonego (bezprawnego działania) dopuściłby się funkcjonariusz publiczny, jednakże czynu niedozwolonego nie można przypisać Skarbowi Państwa, który ponosi odpowiedzialność za wystąpienie określonego skutku przewidzianego art. 552 k.p.k. Zdaniem Sądu Apelacyjnego do regulacji przewidzianej art. 557 § 1 k.p.k., w drodze ostrożnej analogii, można zastosować rozwiązanie przewidziane art. 441 § 3 k.c. Skarb Państwa naprawił szkodę T. H.
(1)(wypłacił zasądzone wyrokami odszkodowanie i zadośćuczynienie) mimo braku winy (odpowiedzialność Skarbu Państwa na zasadzie ryzyka za wystąpienie skutku przewidzianego art. 552 k.p.k.). Przepis art. 441 § 3 k.c. posługuje się także określeniem „zwrotne roszczenie do sprawcy”. Wypłacenie świadczenia uprawnionemu (naprawienie szkody przez Skarb Państwa T. H.
(1)) wywarło taki skutek, że w sytuacji popełnienia czynu bezprawnego przez kilku sprawców (kilku funkcjonariuszy publicznych w odniesieniu do zdarzeń prawnych przewidzianych art. 552 k.p.k.) ustaje ich odpowiedzialność solidarna wobec uprawnionego. Zdaniem Sądu Apelacyjnego Skarb Państwa uznając, iż kilka osób swoimi bezprawnym działaniami spowodowały niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie występując z roszczeniem zwrotnym winien wskazać zakres odpowiedzialności każdego z pozwanych i żądać od każdego z nich określonej kwoty, a nie żądać zasądzenia solidarnie od wszystkich pozwanych wypłaconej kwoty. Okoliczność tę Sąd Apelacyjny uznał za właściwe wskazać dlatego, że nie wszyscy pozwani wnieśli apelacje, a art. 378 § 2 k.p.c. przy odpowiedzialności solidarnej mógłby pozwalać na rozpoznanie apelacji na rzecz współuczestników, którzy wyroku nie zaskarżyli. Przy braku solidarnej odpowiedzialności pozwanych zasada wynikająca z tego przepisu nie ma zastosowania. Jedynie marginalnie Sąd Apelacyjny uznał za stosowne odnieść się do podnoszonego w toku postępowania zarzutu przedawnienia roszczenia skierowanego przeciwko pozwanym. Zdaniem Sądu Apelacyjnego bieg do dochodzenia roszczenia zwrotnego z art. 557 § 1 k.p.k. rozpoczął się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby Skarb Państwa podjął czynność w postaci wezwania zobowiązanych do zapłaty w najwcześniej możliwym terminie po wypłaceniu T. H.
(2)odszkodowania i zadośćuczynienia, a nie jak przyjął Sąd Okręgowy w dniu popełnienia przestępstwa (odwołanie się do przepisu art.

k.c.). Sąd odwoławczy podziela stanowisko judykatury, że roszczenia zwrotne z art. 441 k.c. nie są roszczeniami z tytułu czynów niedozwolonych i generalnie przedawniają się one na zasadach ogólnych, chyba, że przepis szczególny przewiduje inny termin przedawnienia (por. art. 819 § 1 k.c. - wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 2005 r. w sprawie IV CK 203/05). Zdaniem Sądu Apelacyjnego roszczenie z art. 557 § 1 k.p.k. nie jest roszczeniem z tytułu czynu niedozwolonego i przedawnia się na zasadach ogólnych. Można zastanawiać się nad zasadnością zarzutu stawianego w toku postępowania, czy roszczenie z art. 557 § 1 k.p.k. nie przedawnia się z upływem roku od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby Skarb Państwa podjął czynność w postaci wezwania zobowiązanych do zapłaty w najwcześniej możliwym terminie po wypłaceniu zasądzonego odszkodowania i zadośćuczynienia (wypłacane były w trzech ratach) - art. 120 § 1 zd. 2 k.c. W motywach wyroku z dnia 11 października 2012 r. w sprawie SK 18/10 Trybunał Konstytucyjny stwierdzając, że art. 555 k.p.k. w zakresie, w jakim wprowadza roczny okres przedawnienia dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia od Skarbu Państwa w wypadku niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania, jest zgodny z art. 41 ust. 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, jednocześnie stwierdził, iż w przeszłości terminy dla dochodzenia roszczeń odszkodowawczych, których wyłącznym adresatem jest Skarb Państwa, były z reguły krótsze niż termin 10-letni przewidziany art. 118 k.c. Można wyrazić stanowisko, mając na uwadze wykładnię funkcjonalną (a nie literalną) art. 555 k.p.k., że termin roczny przewidziany tym przepisem odnosi się do wszystkich roszczeń przewidzianych w rozdziale 58 k.p.k., a więc dla roszczeń z art. 552 k.p.k., jak i roszczenia zwrotnego z art. 557 k.p.k. (dostrzec przy tym należy rozwiązanie przewidziane art. 556 § 2 k.p.k. – zastrzeżenie dodatkowego terminu rocznego ustanowionego dla osób uprawnionych w razie śmierci oskarżonego). Krótkie terminy przedawnienia przewidziane w rozdziale 58 k.p.k. mogą służyć z jednej strony szybkiemu zakończeniu spraw powiązanych z odpowiedzialnością Skarbu Państwa, z drugiej zaś odpowiedzialności finansowej osób fizycznych - funkcjonariuszy publicznych - wobec Skarbu Państwa. Rozpoczęcie biegu terminu do dochodzenia „roszczenia zwrotnego” wynika z art. 557 k.p.k. – „w razie naprawienia szkody …..”. Nie może budzić wątpliwości, że naprawienie szkody jest równoznaczne z wypłaceniem odszkodowania (zadośćuczynienia) osobie uprawnionej. Termin spełnienia świadczenia przez zobowiązanego z art. 557 k.p.k. nie jest oznaczony, a więc winno ono być spełnione niezwłocznie po wezwaniu do jego spełnienia (art. 455 k.c.). Termin roczny jest zatem możliwy do „osadzenia” w rozwiązaniach przewidzianych w rozdziale 58 k.p.k. Powyższe rozważania w przedmiocie terminu przedawnienia „roszczenia zwrotnego” mają charakter jednie teoretyczny i zostały uczynione z uwagi na treść motywów orzeczenia Sądu I instancji, bowiem powództwo w stosunku do W. S. podlegało oddalaniu z uwagi na brak po jego stronie legitymacji biernej, o czym była mowa już wcześniej. W takiej sytuacji – w ramach apelacji pozwanego W. S. – zmieniono rozstrzygniecie o kosztach zawarte w pkt 4 w ten sposób, że zasądzono od powoda na jego rzecz kwotę 7.217 zł obejmującą koszty zastępstwa procesowego w stawce minimalnej i opłatę od udzielonego pełnomocnictwa (art. 98 k.p.c.). Uchylono także nałożony na niego obowiązek uiszczenia opłaty od pozwu (pkt. 3 wyroku) - art. 113 ust. 1 a contrario ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Podstawą rozstrzygnięcia zawartego w pkt I sentencji wyroku był art. 386 § k.p.c. O kosztach instancji odwoławczej w stosunku do pozwanego W. S. postanowiono w oparciu o art. 98 k.p.c., zasądzając od Skarbu Państwa na jego rzecz zwrot poniesionej opłaty od apelacji oraz koszty z tytułu zastępstwa procesowego w stawce minimalnej, stosownej do wartości przedmiotu sporu. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej J. K.

(2)i J. Ś.
(1)orzeczono w oparciu o § 8 pkt 7 w zw. z § 16 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. (...)

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.