k.c.), stosują podwójne mechanizmy waloryzacji, są narzędziem spekulacyjnym niedozwolonym na gruncie art. 5 k.c. i sprzecznym z art. 69 ust. 2 pkt 4a Prawa bankowego, są pozbawione podstaw, a umowa zmieniona aneksami kreuje ważne zobowiązanie między stronami, a złożone oświadczenie o odstąpieniu od aneksu nr (...) jest bezskuteczne. Ponadto, strona pozwana podniosła również zarzut przedawnienia wynikający z art. 731 k.c. Wyrokiem z dnia z dnia 24 stycznia 2017 r. Sąd Okręgowy w K.w sprawie o sygn. akt I C 396/16: - w pkt I zasądził od (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej w K. na rzecz T. S., E. S. i A. F. kwoty po 16 755,68 zł na rzecz każdego z nich, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 15 lutego 2016 r. do dnia zapłaty; - w pkt II oddalił powództwo w pozostałym zakresie; - w pkt III zasądził od T. S., E. S. i A. F. na rzecz (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej w K. kwoty po 1 343,52 zł tytułem kosztów procesu. Sąd Okręgowy orzeczenie to poprzedził następującymi ustaleniami. W dniu 22 maja 2007 r. powodowie E. S., T. S. oraz A. S. (obecnie F.) zawarli z (...) Bankiem (...) S.A. w K. umowę o (...)Kredyt (...) w złotych nr (...). Kredyt został przyznany powodom w celu częściowego sfinansowania nabycia lokalu mieszkalnego w domu wielorodzinnym we W., przy Al. (...) (§(...) ust. (...)umowy). Udzielony kredyt w kwocie 257.000 zł był kredytem złotowym (§ (...) ust. (...) umowy). Zgodnie z § (...) umowy kredyt ten oprocentowany był według zmiennej stopy procentowej, która na dzień podpisania umowy kredytu wynosiła 5,56 % w stosunku rocznym. Wysokość zmiennej stopy procentowej ustalana była przez bank jako suma stawki indeksu (...) WIBOR oraz marży banku w wysokości 1 %. Paragraf(...)umowy stanowił z kolei, że kredytobiorca zobowiązuje się do spłaty kredytu wraz z odsetkami oraz innymi zobowiązaniami wynikającymi z umowy. Kredyt i odsetki spłacane miały być miesięcznie w ratach annuitetowych (równych ratach kapitałowo – odsetkowych). Każda rata zawierała pełne odsetki naliczane za rzeczywistą liczbę dni w miesiącu kalendarzowym od salda kredytu pozostającego do spłaty oraz część kapitału. Paragraf(...) pkt (...)stanowił, że kredyt wraz z odsetkami zostanie spłacony w 240 ratach kapitałowo odsetkowych, licząc od dnia terminu spłaty pierwszej raty. Na zasadach określonych w umowie o złotowy kredyt (...) z dnia 22 maja 2007 r., kredytobiorcy spłacili jedynie 15 pierwszych rat kredytu, w okresie do dnia 10 września 2008 r. Łączna suma dokonanych w ten sposób spłat kapitału i odsetek wynosiła na dzień 10 września 2008 r. 29 081,34 zł z czego 8031,17 zł stanowiło spłatę kapitału, natomiast 21 050,17 zł stanowiło spłatę odsetek z tytułu wykorzystanego kredytu. Początkowo zadłużenie powodów było zgodnie z umową spłacane w złotówkach. Stosownie do treści § (...) ust. (...)umowy, kredyt był spłacany poprzez pobieranie przez pozwanego środków pieniężnych z rachunku bankowego nr (...) prowadzonego przez Bank (...) S.A. dla E. S. oraz T. S.. Kredytobiorcy udzielili bankowi nieodwołalnego upoważnienia do pobierania z rachunku osobistego (...)kredytobiorcy środków na spłatę zobowiązań wynikających z umowy kredytu. W dniu 12 czerwca 2007 r. umowa została po raz pierwszy zmieniona (aneksem nr (...)). Celem zawarcia aneksu było uzupełnienie zapisów umowy o treść, która z przyczyn technicznych nie pojawiła się w przedmiotowej umowie (wstęp do aneksu nr (...)). Kredyt w dalszym ciągu był spłacany z rachunku E. S. i T. S.. Następnie od daty zawarcia aneksu nr (...) w dniu 11 września 2008 r. kredyt spłacany był ze środków z rachunku bankowego nr (...) A. F.. Od września 2012 r. spłaty następują ponownie z rachunku E. S. i T. S. wobec zawarcia w dniu 13 sierpnia 2012 r. kolejnego aneksu (trzeciego). Aneks został zawarty tylko w celu zmiany rachunku służącego do spłaty kredytu. W dniu 11 września 2008 r. strony na pisemny wniosek A. F. (z domu S.), zawarły aneks nr (...) zmieniający umowę o kredyt (...) w złotych zmienionej aneksem do tej umowy nr (...) zawartym w dniu 12 czerwca 2007 r. Zgodnie z § (...) aneksu nr (...) jego celem była zmiana waluty, w której został udzielony (...)kredyt (...), tj. ze złotych na kredyt w złotych indeksowany kursem CHF. Kwota zadłużenia E. S., T. S. oraz A. F., która podlegała przewalutowaniu na dzień 10 września 2008 r. wynosiła 248 968,83 zł (§ 2 aneksu (...)). Natomiast § (...) stanowił, że równowartość wskazanej w § (...) aneksu kwoty zostanie określona na podstawie gotówkowego kursu kupna CHF banku z dnia przewalutowania kredytu (kurs notowany z pierwszej tabeli kursowej banku – tabela w tym dniu) i zostanie podana w harmonogramie spłat. Zgodnie z § (...) aneksu strony postanowiły, że kredyt zostanie uruchomiony w złotych, a jego równowartość w walucie CHF ustalona zostanie według kursu kupna określonego w § (...) niniejszego aneksu, w dniu przewalutowania kredytu. Zgodnie z § (...), kredytobiorcy zobowiązali się do spłaty kredytu wraz z odsetkami oraz innymi zobowiązaniami wynikającymi z umowy. Postanowienie to stanowiło, że kredyt, odsetki oraz inne zobowiązania wyrażone w CHF będą spłacane w złotych jak równowartość raty CHF przeliczonej według gotówkowego kursu sprzedaży CHF banku z dnia wymagalnej spłaty raty (kurs notowany z pierwszej tabeli kursowej banku – tabela w tym dniu). Zmiana kursu walutowego będzie miała wpływ na wysokość rat kapitałowo – odsetkowych oraz na wartość kredytu. W przypadku zwiększenia kursu walutowego, raty kapitałowo – odsetkowe ulegną zwiększeniu, natomiast w przypadku obniżenia kursu walutowego raty kapitałowo – odsetkowe ulegną zmniejszeniu. Wartość kredytu będzie wzrastała w przypadku wzrostu kursu walutowego lub malała w przypadku spadku kursu walutowego. Dalej Sąd I instancji podał, że z uwagi na podpisanie w dacie 11 września 2008 r. aneksu nr (...) do ww. umowy (...), kwota kredytu do spłaty stanowiąca według stanu na dzień 10 września 2008 r. łącznie 248 968,83 zł została przewalutowania na kredyt w złotych indeksowany kursem franka szwajcarskiego – CHF. Począwszy od dnia 11 września 2008 r. dalsze spłacanie kredytu przez powodów odbywało się już na nowych zasadach. Powodowie dokonali opłaty prowizji za przewalutowanie w wysokości 0,6% kwoty podlegającej przewalutowaniu (§(...) aneksu nr(...)) w dniu 15 września 2008 r. w kwocie 1 493,81 zł. Bank dokonał przewalutowania stosując kurs kupna franka szwajcarskiego notowanego w pierwszej tabeli kursowej banku – tabela (...), z dnia pobrania opłaty za aneks tj. 15 września 2008 r., który wynosił 2,0338 zł. Kwota kapitału po przewalutowaniu wyniosła 122 415,59 CHF. Na początku 2015 r. (przed 15 stycznia 2015 r., przed decyzją Szwajcarskiego Banku (...), który ogłosił porzucenie polityki obrony minimalnego kursu wymiany euro na franka szwajcarskiego) E. S. zwrócił się do kredytodawcy o udzielenie informacji daty i kursu CHF z pierwszej tabeli kursu dnia przeliczenia kredytu na franki szwajcarskie i zażądał ponownego przeliczenia kwoty kredytu. Pismem z dnia 3 lutego 2015 r. pozwany wskazał, że kwota kredytu została błędnie przeliczona. Wyjaśniał, że w dniu przewalutowania zgodnie z umową czyli w dniu 10 września 2008 r. stosując prawidłowy kurs kupna franka szwajcarskiego notowanego w pierwszej tabeli kursowej banku – tabela (...), wynoszący 2,0994 CHF, kwota kapitału powinna wynieść po przewalutowaniu 118 590,47 CHF czyli o 4 456,61 CHF mniej. Wobec tego, pozwany zaproponował, aby wyliczoną nadpłatę zwrócić powodom w formie zaliczenia jej na poczet spłaty kapitału tj. obniżenia wysokości zadłużenia o nadpłatę w wysokości 4 456,61 CHF. Nadpłaty miały być przeliczane po kursie z dnia ich wpływu. W piśmie z dnia 7 marca 2015 r. kredytobiorcy zawarli oświadczenie wobec strony pozwanej, że z uwagi na powyższe nieprawidłowości odstępują od zawartego w dniu 11 września 2008 r. aneksu nr (...) do umowy o mieszkaniowy kredyt hipoteczny z dnia 22 maja 2007 r. z winy Banku i chcą wrócić do spłaty kredytu w złotych. Zażądali jednocześnie zwrotu wszelkich różnic wynikłych ze spłaty kredytu w sposób określony aneksem nr (...) względem tego, jak raty kredytu kształtowałyby się w przypadku pozostania przy pierwotnej treści umowy. Strona pozwana nie wyraziła zgody na powyższe oraz powrót do spłaty kredytu w złotych polskich na poprzednich warunkach. Zaproponowała szereg innych udogodnień w spłacie kredytu, w tym również ponowne przewalutowanie kredytu. Powodowie nie wyrazili zainteresowania żadną propozycją Banku, jak również nie złożyli wniosku o ponowne przewalutowanie kredytu. Ostatecznie, wobec braku zlecenia powodów, pozwany złożył w dniu 12 października 2015 r. kwotę nadpłaconą przez powodów tj. 7 384,58 zł na rachunek depozytowy, oczekując na zlecenie powodów co do sposobu przekazania tych rozliczeń. Aneks nr (...) zmieniający postanowienia umowy o kredyt (...)został zawarty przez strony według standardowego wzorca umownego stosowanego przez (...) Bank (...) S.A. Kursy kupna i sprzedaży franka szwajcarskiego ustalał Bank w oparciu o ustalone przez siebie schematy nie ujęte w aneksie nr (...) i publikował je. E. S., T. S. oraz A. F. podpisali oświadczenia, że dokonali wyboru oferty kredytu w złotych indeksowanego do waluty obcej mając pełną świadomość ryzyka związanego z kredytami, pożyczkami indeksowanymi do waluty obcej. Z oświadczenia wynika również, że powodowie zostali poinformowani przez pracownika Banku o ryzyku i skutkach wynikających ze zmiennej stopy procentowej oraz zmiany kursów i oświadczyli, że są świadomi ich ponoszenia oraz tego, że każda zmiana kursu walutowego oraz stopy procentowej będzie miała wpływ na wysokość zaciągniętego przez nich kredytu oraz wpłynie na wysokość rat kapitałowo – odsetkowych. Gdyby strony nie zawarły w dniu 11 września 2008 r. aneksu nr (...) do umowy o kredyt (...), a przedmiotowy kredyt był dalej spłacany na dotychczasowych zasadach zapisanych w treści umowy z dnia 22 maja 2007 r. i aneksu nr (...), powodowie byliby zobowiązani do spłacenia w całym okresie od dnia 11września 2008 r. do dnia 10 września 2016 r. w sumie 96 rat (od nr 16 do nr 111) na łączną kwotę 168 807,56 zł. Przy takim wariancie rozliczeń zadłużenie kredytowe powodów stanowiłoby według stanu na dzień 10 września 2016 r. łącznie 168 550,56 zł. Łączna suma zobowiązań, które powodowie spełnili natomiast poprzez faktyczną zapłatę - w wykonaniu umowy o kredyt(...)zawartej w dniu 22 maja 2007 r., z uwzględnieniem postanowień aneksu nr (...) do tej umowy – w tym samym okresie rozliczeniowym od 11 września 2008 r. do 10 września 2016 r., obejmujący w sumie 96 rat - 219.074,60 zł. Zadłużenie kredytowe powodów według stanu na dzień 10 września 2016 r. zostało wykazane w księgach pozwanego banku w wysokości = 73 055,20 CHF, co po przeliczeniu według bankowego kursu średniego CHF = 3,9444, dawało zadłużenie kredytowe w wysokości 288 158,93 zł. W dalszej części uzasadnienia Sąd Okręgowy przedstawił ocenę materiału dowodowego w sprawie. W oparciu o poczynione ustalenia Sąd Okręgowy uznał, że powództwo było częściowo zasadne. W ocenie Sądu I instancji powodowie mają jedynie rację o ile zarzucali nieważność aneksu nr (...) w zakresie jakim dokonywał zmiany waluty, w której został udzielony kredyt tj. ze złotych na kredyt w złotych indeksowany kursem (...). Sąd podkreślił, że sami powodowie nie formułowali zarzutów zmierzających do podważenia ważności umowy z dnia 22 maja 2007 r., a wszystkie ich pretensje związane były tylko i wyłącznie z postanowieniami aneksu nr (...). Sąd I instancji podał, że kredyty indeksowane oraz denominowane do walut obcych były udzielane w Polsce osobom nie osiągającym dochodów w walucie obcej, w okresie od 2000 r. do 2013 r. (do wydania treść Rekomendacji (...)z dnia 18 czerwca 2013 r.). Kredyty te, pomimo określania ich „kredytami walutowymi” i związania stawki ich oprocentowania ze stawką LIBOR, nie były w rzeczywistości kredytami walutowymi, ani z ekonomicznego, ani z prawnego punktu widzenia. Zdaniem Sądu I instancji ocena ta dotyczy również kredytu udzielonego powodom po zawarciu aneksu nr (...). Przy jego udzielaniu nie doszło bowiem do transferu waluty obcej do kredytobiorcy, a jedynie do ustalenia, za pomocą tej waluty, wysokości zadłużenia kredytobiorcy. Dlatego też zdaniem Sądu Okręgowego argumentacja pozwanego, że specyfika kredytu walutowego uzasadnia stosowanie dwóch mechanizmów waloryzacyjnych budzi wątpliwości. Według Sądu I instancji okoliczność, że Bank zabezpiecza swoje ryzyko walutowe, które ponosi w związku z pozyskiwaniem przez siebie środków w postaci walut obcych zaciągając zobowiązania w innych instytucjach, jest także bez znaczenia, albowiem nie transferował on franków szwajcarskich na rzecz powodów, a jedynie spłata określona została z wykorzystaniem tej waluty (indeksacja). Dalej Sąd I instancji omówił różnice pomiędzy kredytem walutowym a kredytem indeksowanym. W ocenie Sądu Okręgowego postanowienia aneksu nr (...) były sprzeczne z bezwzględnie obowiązującymi przepisami w dacie jego podpisania. Sąd I instancji przytoczył art. 69 ust. 1 i 2 ustawy - Prawo bankowe, w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umowy z dnia 22 maja 2007 r., jak i aneksu nr (...), podkreślając, że niewątpliwie umowa stron powinna określać „kwotę kredytu”. W ocenie Sądu I instancji kwota kredytu nie została jednoznacznie w aneksie nr (...) określona. Sąd zwrócił uwagę, że w § 2 aneksu nr (...) wskazano, że kwota kredytu podlegająca przewalutowaniu na dzień 10 września 2008 r. wynosi 248 968,83 zł, co jest kwotą niespłaconego kredytu według stanu na dzień 10 września 2008 r., a nie kwotą kredytu podlegającego spłacie po zawarciu aneksu nr (...). Kwotę kredytu po dokonaniu aneksowania umowy w dniu 11 września 2008 r. określać miał § (...)aneksu nr (...). Wynikało z niego, że równowartość wskazanej w § (...) kwoty zostanie określona w walucie CHF na podstawie gotówkowego kursu kupna CHF Banku z dnia przewalutowania kredytu […] i zostanie podana w harmonogramie spłat. Kluczowymi więc danymi składającymi się na możliwość określenia kwoty kredytu była znajomość dnia przewalutowania oraz kursu kupna CHF z tego dnia. Zdaniem Sądu Okręgowego sformułowanie zapisu aneksu odnoszące się do przyszłości „zostanie określona”, „zostanie podana”, wskazuje, że nie była to suma znana w dacie zawarcia aneksu, a była wielkością ustalaną w przyszłości. Według Sądu I instancji gdyby wartość była znana, to powinna zostać przedstawiona w aneksie nr (...). W opinii Sądu interpretację powyższą potwierdza postępowanie Banku, który nie dokonał przewalutowania według kursu na dzień 10 września 2008 r. (dnia sprzed zawarcia aneksu), a dopiero w kolejnych dniach, w dniu 15 września 20108 r., który to dzień został wybrany tylko i wyłącznie przez Bank, z negatywnym skutkiem dla powodów. Dalej Sąd Okręgowy nadmienił, że faktycznie zgodnie z aneksem nr (...) powodom nie została przedstawiona kwota, która warunkowała sposób realizacji ich zobowiązania w postaci spłaty ratalnej zadłużenia tj. nie była znana kwota kredytu. Dalej Sąd I instancji podał, że powodowie nie mieli żadnego wpływu na ustalony przez pozwanego tzw. spread tj. różnicę pomiędzy kursem kupna i sprzedaży waluty. W przypadku pozwanego wynosił on do 2014 roku 8%, podczas, gdy spread NBP wynosił 2%. Zdaniem Sądu okoliczności, że wysokość spreadu „nie jest czynnością wyłącznie wolnej woli” pozwanego, ale uzależnione jest od czynników obiektywnych zależnych od spreadów stosowanych na rynku, nie stanowi przekonującego argumentu, że stosowany spread może być uznany za wartość obiektywnie przewidywalną, ustaloną, jako wpływającą na wysokość zobowiązania. Ponadto, według Sądu zastosowanie przy uruchomieniu kredytu mechanizmu spreadu bankowego pozwanego zamiast rynkowego, stanowiło dla Banku dodatkowy zysk (ukrytą marżę), a tym samym dodatkowe obciążenie kredytobiorców. Sąd Okręgowy podał, że niezależnie od pobrania spreadu przy uruchomieniu kredytu, bank stosował własny spread walutowy (własne kursy walut) również przy przeliczaniu dokonywanych przez kredytobiorców wpłat rat. Zatem ponownie przy przyjmowaniu wpłat Bank stosował nie spread rynkowy, lecz swój własny o wysokości, którego decydował jednostronnie Bank, według reguł znanych tylko pozwanemu. W ocenie Sądu I instancji brak przepisów szczególnych, regulujących tę kwestię do czasu wejścia w życie ustawy antyspreadowej, nie oznaczał, że mogła w tym zakresie istnieć zupełna dowolność kredytodawców, tak co do określenia zasad ustalania spreadu bankowego, jak i jego wysokości. Sąd I instancji poczynił tu rozważania na temat szczególnego reżimu prawnego umów zawieranych przez kredytodawców z konsumentami, mających na celu zabezpieczenie interesów konsumentów, wskazując na art.
385 § 2 k.c. i odnosząc się do raportu Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów dotyczącym spreadów z 2009 r. i przywołując klauzule spreadowe uznane w orzecznictwie sądowym za sprzeczne z art.
Według Sądu I instancji jednostronnie narzucony przez kredytodawcę spread z perspektywy całej umowy kredytowej ma bardzo doniosłe znacznie. Zgodnie z prawem, kredytobiorca w chwili podpisania umowy powinien wiedzieć jaka jest kwota jego kredytu. Tymczasem poprzez jednostronne określenie spreadu przez kredytodawcę, kredytobiorcy dowiedzieli się o wysokości kredytu po zawarciu umowy, tj. po zastosowaniu dowolnie ustalonego przez kredytodawcę spreadu. Zdaniem Sądu Okręgowego oznacza to, że nie tylko wysokość kapitału kredytu była jednostronnie ustalona przez kredytodawcę, lecz w całym okresie trwania kredytu kredytodawca naliczał dodatkowo odsetki od kapitału powstałego w wyniku zastosowania spreadu. Oprócz tego, na skutek zmian kursu walut obcych, kredytobiorcy zostali obciążeni wzrostem kursu walut będących kapitałem kredytu powstałym jako wynik zastosowania spreadu czyli nastąpił efekt tzw. „podwójnej waloryzacji”. Sąd zaznaczył, że ryzyka ponoszone przez Bank w związku z zawieranymi przez niego kontraktami międzybankowymi, gdzie stosowane są podobne „klauzule waloryzacyjne”, nie mogą być uzasadnieniem ich stosowania w kontraktach z konsumentem. Sąd I instancji wskazał również, że okolicznością istotną z punktu widzenia rozstrzygnięcia, jest to, że jakkolwiek strona powodowa nie udowodniła, że tylko i wyłącznie staraniem Banku został podpisany aneks nr (...) i dokonano przewalutowania kredytu, to w ocenie Sądu, udowodnione zostało, że Bank nie poinformował należycie kredytobiorców o skutkach zmiany umowy. W ocenie Sądu Okręgowego zarzuty do zawartych postanowień aneksu: brak ustalonej kwoty kredytu, dowolność (jednostronność) ustalania kursów walut i spreadu, a także niedoinformowanie powodów, stanowią podstawę do stwierdzenia, że zawarty aneks nr (...) w części obejmującej przewalutowanie kredytu, w istocie jest nieważny. Sąd I instancji powołał tu art. 58 § 1 i 2 k.p.c.i nadmienił, że zgodnie z art. 69 ust. 1 Prawa bankowego istniał wymóg określenia kwoty kredytu, zaś brak wskazania tej kwoty, przemawia za stwierdzeniem, że zawarta umowa w dniu 11 września 2008 r. zmieniająca umowę z 2007 r., była sprzeczna z bezwzględnie obowiązującym przepisem Prawa bankowego w zakresie obejmującym przewalutowanie kredytu. Następnie Sąd I instancji wskazał, że sposób ustalania kursów walut i pochodnego od niego spreadu immanentnie był związany z ustaleniem kwoty kredytu i rat, do spłacania których zobligowani byli powodowie. Dlatego też w przekonaniu Sądu należał do rzędu zasadniczych postanowień umowy, kreujących główne świadczenia stron (okoliczność bezsporna między stronami), a więc nie jest objęty sankcjami wynikającymi z art.
k.c. (nie związania postanowieniami umowy stanowiącymi klauzule abuzywne). W ocenie Sądu Okręgowego przy praktyce zastosowanych klauzul „spreadowych” należało mieć też na uwadze to, że do istoty stosunku zobowiązaniowego, powstającego poprzez zawarcie umowy kredytowej, należy równość stron tego stosunku, zaś naruszenie zasady równości stron jest uznawane za naruszenie zasad współżycia społecznego. Zdaniem Sądu I instancji w kontekście omawianych klauzul „spreadowych”, wskazana powyżej ocena stosowania praktyki jednostronnego kształtowania treści umowy, pozwala postawić tezę, że „spread” stanowił opłatę ustalaną wyłącznie samodzielną decyzją kredytodawcy, był dodatkową prowizją od kredytu, pobieraną częściowo w dniu wypłaty kredytu, a częściowo przy spłacie jego kolejnych rat, niezależną od pobieranych opłat, oprocentowania i marży ustalonych odrębnie. Odbywało się to kosztem kredytobiorców, którzy nie mieli wpływu na to jak ostatecznie zostanie ukształtowane ich zobowiązanie. Toteż Sąd I instancji stwierdził, że bez wątpienia można mówić o sprzeczności postanowień aneksu nr (...) w tej części z zasadami współżycia społecznego. Sąd I instancji dalej poczynił wyjaśnienia przyczyn, dla których niewłaściwe ukształtowanie postanowień umownych, przyjął, że Bank w sposób niewłaściwy informował kredytobiorców o konsekwencjach wynikających z umowy kredytowej obejmującej jej przewalutowanie. W dalszej części uzasadnienia Sąd Okręgowy dokonał charakterystyki usług bankowych, przytoczył art. 24 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów oraz zalecenia zawarte w Rekomendacji (...) Komisji Nadzoru Bankowego dotyczącej dobrych praktyk w zakresie ekspozycji kredytowych zabezpieczonych hipotecznie, wydanej w 2006 r. Według Sądu I instancji analizując skutki zawartego aneksu nr (...) w świetle sporządzonej opinii przez biegłego K. O. i bezspornych ustaleń przez strony, przewalutowanie kredytu było dla strony pozwanej wyjątkowo niekorzystne od początku i to również przed 15 stycznia 2015 r., kiedy „uwolniony” został kurs franka szwajcarskiego. To, że Bank w obawie o spłatę kredytu, w celu obniżenia ryzyka niespłacania zobowiązań, obniżył spread, oprocentowanie, godzi się na wiele udogodnień w zakresie spłat, potwierdza tylko i wyłącznie dowolność jaką pozwany posiada w regulowaniu zobowiązania, które pomimo tych interwencji, nadal bardzo niekorzystnie kształtuje się dla powodów. Sąd Okręgowy podał, że w przypadku, gdyby powodowie nie zawarli aneksu nr (...) zobligowani byliby do spłaty kwoty o 50 267,04 zł mniejszej (z uwzględnieniem uwag pozwanego zaaprobowanych przez powodów co do wyliczeń) do września 2016 r. (czyli przez okres 8 lat). Kwota ta stanowi różnicę pomiędzy ratami kredytu w kwocie 219 074,60 zł, które spłacili powodowie, a ratami, które powinni spłacać z mocy postanowień pierwotnej umowy w kwocie 168 807,56 zł. W związku z powyższym, Sąd Okręgowy na podstawie art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. wobec tego, że czynność prawna w postaci zawarcia aneksu nr (...) w części obejmującej przewalutowanie kredytu była nieważna, świadczenia powodów ponad kwotę 168 807,56 zł były nienależne, a żadna z okoliczności wskazanych w art. 411 k.c. nie wystąpiła, zasądził od Banku łącznie na rzecz powodów kwotę 50 267,04 zł. W pozostałym zakresie, powództwo jako niezasadne zostało oddalone przez Sąd I instancji. W ocenie Sądu I instancji podnoszony zarzut przedawnienia przez pozwanego okazał się niezasadny, ponieważ w związku z tym, że przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu nie regulują w sposób szczególny terminów przedawnienia, to zgodnie z art. 118 k.c. termin przedawnienia wynosi lat dziesięć i nie nastąpił. Dodatkowo Sąd I instancji nadmienił, że rację miał pozwany, iż w przypadku powodów nie można mówić o solidarności wierzycieli. W ocenie Sądu Okręgowego skoro powodowie byli zobowiązani do spłaty kredytu w częściach równych (nic innego z treści umowy uzupełnionej normą art. 379 § 1 k.c.) nie wynika, to również pozwany winien świadczyć powodom zwrot nienależnych świadczeń w częściach równych. Okoliczność, że spłaty były dokonywane w pewnych okresach czasu z konta małżonków S., a w pewnych okresach czasu z rachunku ich córki, nie miałytu znaczenia. O kosztach procesu Sąd I instancji orzekł zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu (art. 98 § 1 k.c.) na podstawie art. 100 k.c. stosunkowo rozdzielając koszty. Powodowie wygrali łącznie w 22 %. Biorąc pod uwagę stosunek wygranej, powodowie winni zwrócić pozwanemu kwoty po 1 343,52 zł (78% z 7217 zł koszty pozwanego minus 22% z 10 812,32 zł podzielić na 3 części). Apelację od wyroku wniosła strona pozwana i zaskarżyła go w części, tzn. co do pkt I oraz III wyroku. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:
zdanie drugie k.c., odnosi się ona bowiem bezpośrednio nie do samych elementów przedmiotowo istotnych umowy kredytu bankowego, tj. nie do oddania i zwrotu podstawowej sumy kredytowej. Kształtuje ona jedynie dodatkowy, zawarty we wzorcu umownym, mechanizm indeksacyjny wspomnianych głównych świadczeń stron stosunku kredytowego, tj. sposób określania rynkowej wartości wydanej i wykorzystywanej sumy kredytu w złotych w relacji do walut obcych. W orzecznictwie Sądu Najwyższego zwrócono uwagę, że umowna klauzula waloryzacyjna nie jest objęta wyłączeniem zawartym w art.
zdanie drugie k.c., nie określa ona bowiem bezpośrednio świadczenia głównego, lecz wprowadza jedynie umowny reżim jego podwyższenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2015 r., I CSK 257/14, nie publ.). Cel abstrakcyjnej kontroli postanowień wzorców umownych nie przemawia za szerokim rozumieniem formuły "postanowień określających główne świadczenie stron". W tej sytuacji należy stwierdzić, że postanowienia bankowego wzorca umownego, zawierającego uprawnienie banku do przeliczania sumy wykorzystanego przez kredytobiorcę kredytu do waluty obcej (klauzula tzw. spreadu walutowego), nie dotyczą głównych świadczeń stron w rozumieniu art.
(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016/11/134). Skoro klauzula waloryzacyjna kształtuje jedynie dodatkowy, umowny mechanizm indeksacyjny głównych świadczeń, tj. sposób określania rynkowej wartości sumy kredytu to jej treść podlega kontroli na podstawie art.
Indeksacja świadczenia, czy też waloryzacja, polegała na zmianie wysokości świadczenia pieniężnego ustalonej przy zastosowaniu innego niż pieniądz miernika wartości. Jej celem było zachowanie wartości pieniądza w długim okresie spłaty pożyczki. Takim miernikiem mogła być waluta obca. Sąd Okręgowy stwierdził, że postanowienia umowy nie były indywidualnie uzgadniane z powodami, co odnosi się także do źródła klauzuli indeksacyjnej. Podkreślenia jednak wymaga, że rolą różnicy pomiędzy kursem kupna i sprzedaży waluty było zachowanie wartości pożyczonej powodom kwoty w okresie spłaty. Istotnego zatem znaczenia nabiera odniesienie jej do kursów ustalanych według tych samych zasad. W uzasadnieniu wyroku z dnia 19 marca 2015 r., IV CSK 362/14 Sąd Najwyższy wyjaśnił, iż „ideą dokonania nowelizacji prawa bankowego ustawą z dnia 29 lipca 2011 r. było utrzymanie funkcjonujących na rynku kredytów denominowanych według nowych zasad. Do prawa bankowego został wprowadzony m.in. art. 69 ust. 2 pkt 4a, zgodnie z którym umowa kredytu powinna określać w przypadku umowy o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty innej niż waluta polska, szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego w szczególności wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych oraz zasad przeliczania na walutę wypłaty albo spłaty kredytu. W myśl art. 4 noweli w przypadku kredytów lub pożyczek pieniężnych zaciągniętych przez kredytobiorcę lub pożyczkobiorcę przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (co nastąpiło w dniu 26 sierpnia 2011r.) ma zastosowanie art. 69 ust. 2 pkt 4a oraz art. 75b prawa bankowego, w stosunku do tych kredytów lub pożyczek pieniężnych, które nie zostały całkowicie spłacone – do tej części kredytu lub pożyczki, która pozostała do spłacenia. W tym zakresie bank dokonuje bezpłatnie stosownej zmiany umowy kredytowej lub umowy pożyczki. W rezultacie ustawodawca wprowadził narzędzie prawne pozwalające wyeliminować z obrotu postanowienia umowne zawierające niejasne reguły przeliczania należności kredytowych, zarówno na przyszłość, jak i w odniesieniu do wcześniej zawartych umów w części, która pozostała do spłacenia. (…) W przypadku części kredytu, który został już spłacony przez powodów, sytuacja kształtuje się odmiennie. Rozwiązania wprowadzone nowelą nie obejmują bowiem spłaconych należności. Zauważyć jednak należy, że częściowa spłata kredytu odbyła się według konkretnych zasad. Powodowie dokonali spłaty przy zastosowaniu określonego sposobu przeliczeń. Nawet, jeżeli był on niejasny według treści zaskarżonych postanowień umownych, to z chwilą dokonania spłaty został skonkretyzowany. W rezultacie niedozwolony (abuzywny) charakter tych postanowień został wyeliminowany. Tym samym został usunięty stan niepewności, który mógłby usprawiedliwiać interes prawny powodów. Oczywiście zupełnie inną kwestią jest ocena zastosowanych przeliczników przy spłacie kredytu, np. ze względu na zastosowanie spreadu walutowego. Jednakże kwestia ta (…) powinna być rozważana w sprawie z powództwa o świadczenie”. Mimo wniosku opinii biegłego K. O., że przewalutowanie kredytu na podstawie aneksu nr (...) z dnia 11 września 2008 r. zostało dokonane przez pozwany (...) Bank (...) S.A. po kursie zakupu CHF nie odbiegającym od średniego kursu stosowanego wówczas na rynku walutowym, także zdaniem Sądu Apelacyjnego przyjąć należy, że przyjęty w aneksie sposób przewalutowania „na podstawie gotówkowego kursu kupna CHF Banku z dnia przewalutowania kredytu (kurs notowany z pierwszej tabeli kursowej Banku – tabela (...) w tym dniu)” nie zawiera określenia poddającego się sprawdzeniu w sposób prosty dla kredytobiorców. To rodzi pytanie jak dokonać kontroli i czym ewentualnie zastąpić dokonane już przeliczenia w oparciu o abyzywne zapisy umowy. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 lipca 2017 r., II CSK 803/16 wskazał, że lukę która powstała w umowie w wyniku zastrzeżenia postanowienia niedozwolonego, należy wypełniać na korzyść konsumenta (art. 385 § 2 zdanie drugie k.c.). W uzasadnieniu tego wyroku zaś wyjaśnił: „..Zgodnie z art. 385
k.c. Mają zatem zastosowanie do niej przesłanki waloryzacji określone w art. 358 1 § 3 k.c., nakazujące rozważenie interesów stron i zasad współżycia społecznego w określaniu zmiany wysokości umówionego świadczenia. Mając na uwadze powyższe rozważania, a zwłaszcza charakter klauzuli waloryzacyjnej uznanej za abuzywną przyjąć należy, że kredytobiorcy nie uzyskali możliwości powołania się na nieważność umowy a raczej aneksu nr (...). Wszak aneks zmienił umowę i możemy mówić tylko o całej zmienionej umowie o (...) Kredyt (...)(nr umowy (...)), a nie o aneksie jako samodzielnym stosunku zobowiązaniowym. Oznacza to, że nie mamy doczynienia z nieważnością umowy wynikającą z art. 58 §1 k.c. i nie można też przyjąć, by na skutek zmian wprowadzonych aneksem nr (...) nie określono kwoty kredytu. Jak już bowiem wyjaśniono klauzula waloryzacyjna nie określa bezpośrednio świadczenia głównego, lecz wprowadza jedynie umowny reżim jego podwyższenia. Nie uszło uwadze Sądu Apelacyjnego to, że w świetle powołanych poglądów judykatury modelowym rozwiązaniem w niniejszej sprawie winno być zasądzenie różnicy między kursem CHF przyjętym przez stronę pozwaną a ustalonym przez (...) w okresie od 11 września 2008 r. do wejścia w życie nowelizacji prawa bankowego ustawą z dnia 29 lipca 2011 r. co nastąpiło w dniu 26 sierpnia 2011r. Za dalszy okres nie było podstaw do zasądzenia tej różnicy (w odniesieniu do kursu sprzedaży NBP), co wyeliminowało możliwość przyjęcia różnicy wskazanej przez biegłego w wysokości 3 160,24 CHF gdyż wyliczenie to obejmuje okres 8 lat w tym 5 po zmianie ustawy Prawo bankowe ustawą z 29 lipca 2011 r. (k. 1546, str. 11 opinii). Mając to na uwadze oraz fakt, że powodowie nie skorzystali z propozycji strony pozwanej i nie doszło do zmiany umowy w sposób przewidziany w nowelizacji Prawa bankowego, za właściwe, z przyczyn wcześniej podanych, uznał Sąd Apelacyjny zasądzenie kwoty 1 464,40 CHF według średniego kursu NBP na dzień 9 września 2016 r. co dało kwotę 5 776,2 zł. Kwota ta podzielona na 3 doprowadziła do zasądzenia na rzecz pierwotnych powodów po 1925,40 zł. Tu należy dodać, że przyjęte rozwiązanie wynika także z bierności stron, zwłaszcza strony pozwanej, przy określaniu zakresu tezy dowodowej przy przeprowadzaniu dopuszczonego z urzędu na etapie postępowania apelacyjnego dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości i finansów. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 84 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 88 § 2 k.c. wskazać należy, że przepisy te nie miały wpływu na wynik sprawy. Powodowie nie opierali swego żądania na uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu. Do tego nie złożyli oświadczenia o uchyleniu się od skutku zawarcia aneksu nr (...) z uwagi na błąd, nie wykazali, że zachodzą przesłanki z art. 84 k.c. ani też, jeśli chcieliby traktować swe oświadczenie z 7 marca 2015 r. za takie, iż zachowali termin z art. 88 § 2 k.c. Na marginesie można jedynie zauważyć, że wspomniane oświadczenie z 7 marca 2015 r. złożone zostało jedynie w związku z przyznaniem przez stronę pozwaną zastosowania do przewalutowania po podpisaniu aneksu kursu z innej daty, a niżeli wynikała z aneksu. W piśmie tym powodowie podali jedynie, że z uwagi na tą nieprawidłowość odstępują od zawartego w dniu 11 września 2008 r. aneksu nr (...). Nie nawiązali oni nawet do występowania po ich stronie błędu. Na odstąpienie to strona pozwana nie wyraziła zgody. Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok poprzez zastąpienie kwot po 16 755,68 zł kwotami po 1925,40 zł (5776,2 dzielone na 3 równa się 1925,40). Mając powyższe na uwadze orzeczono na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. oraz art. 385 k.p.c. O kosztach orzeczono na postawie art. 102 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. bowiem Sąd Apelacyjny wziął pod uwagę głębokie subiektywne poczucie krzywdy prezentowane przez powodów i fakt, że wygrali co do zasady oraz nie inicjowali postępowania odwoławczego. Na zasądzone koszty złożyła się opłata od uwzględnionej części apelacji oraz koszty zastępstwa procesowego w stawce minimalnej (§ 2 pkt 5 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2), wynikające z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości obowiązującego w dacie wniesienia apelacji tj. z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2015.1804 zm. Dz.U.2016.1667). Zasądzając koszty zastępstwa procesowego w tej wysokości Sąd Apelacyjny miał też na uwadze to, że występowanie po stronie powodowej kilku powodów w żaden sposób nie spowodowało zwiększenia nakładu pracy pełnomocnika, niezbędnego dla reprezentowania w procesie strony pozwanej. Łączna suma kosztów postępowania podzielona została z uwzględnieniem udziału w spadku po T. S. nabytego przez poszczególnych powodów. Wydatkami na opinię biegłego obciążono Skarb Państwa – Sąd Apelacyjny w Krakowie bowiem dowód jako konieczny dopuszczony został z urzędu na etapie postępowania apelacyjnego i nie było podstaw do zasądzania tej kwoty od strony przegrywającej, która takiego wniosku nie zgłosiła a prowadziłoby to do znacznego pogorszenia jej sytuacji. Nie znajdując podstaw do zastosowania art. 113 ustawy o kosztach sadowych w sprawach cywilnych orzeczona na podstawie art. 102 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. SSA Teresa Rak SSA Regina Kurek SSA Anna Kowacz - Braun
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.