kc p ostanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Według § 3 cyt. przepisu nie uzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Klauzula generalna z art.
dobre obyczaje i interesy konsumenta. Dobre obyczaje są w zasadzie równoważnikiem “zasad współżycia społecznego”, natomiast “interesy” konsumenta należy rozumieć szeroko, nie tylko jako interes ekonomiczny, mogą tu bowiem znaleźć uzasadnienie takie okoliczności, jak zdrowie konsumenta, czy też jego czas zbędnie tracony, dezorganizacja toku życia, zawodu (patrz: Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga Trzecia. Zobowiązania. Tom I, pod redakcją Gerarda Bieńka, W – wa 2002, s.137. Zgodnie z zawartym w tym przepisie szczególnym kwalifikatorem naruszeń , muszą to być naruszenia “rażące”. Nadto ustawodawca w art. 385 3 kc wprowadził przepis, który ma charakter reguły interpretacyjnej, ukierunkowując ocenę konkretnego postanowienia w umowie konsumenckiej, kiedy zachodzą w tym przedmiocie wątpliwości. Zawarte w tym przepisie wyliczenie postanowień, choć obszerne, ma charakter jedynie przykładowy, a cechą wspólną wymienionych tam klauzul jest, że jako takie nie są one zabronione w obrocie powszechnym ani konsumenckim, a jedynie mogą zostać uznane za niedozwolone wobec konsumentów. W myśl art. 385 3 kc pkt 17 w razie wątpliwości uważa się, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są te, które nakładają na konsumenta, który nie wykonał zobowiązania lub odstąpił od umowy, obowiązek zapłaty rażąco wygórowanej kary umownej lub odstępnego. Klauzula generalna zawarta w art.
znajduje zastosowanie do wszystkich umów konsumenckich bez względu na to, czy przy ich zawieraniu posłużono się wzorcem umowy, czy też nie. Zauważyć przy tym należy, że w treści umowy konsumenckiej zawartej z użyciem wzorca mogą poza postanowieniami z tego wzorca znaleźć się również postanowienia uzgodnione indywidualnie z konsumentem; a także, wobec wąsko ujętego pojęcia “postanowień uzgodnionych indywidualnie”, postanowienia na których treść konsument nie miał żadnego wpływu. Nie ulega wątpliwości, że obowiązująca i powszechnie aprobowana w prawie obligacyjnym zasada swobody umów, realizowana może być jedynie pod kontrolą prawa. Sąd może bowiem dokonywać oceny, czy dane postanowienia zawartej umowy są zgodne z obowiązującym prawem. Istnieją przeto przewidziane prawem instrumenty umożliwiające kontrolę umowy, które mogą być również wykorzystywane do kontroli sprawowanej z uwagi na specyficzny interes konsumenta. Ocena dokonywana w toczącym się między przedsiębiorcą a konsumentem sporze (in concreto), może dotyczyć sposobu korzystania z prawa podmiotowego (art. 5 k.c.), a więc w jaki sposób umowa jest realizowana wobec konsumenta, a także kontroli treści umowy w oparciu o przepisy art. 58 k.c. i 353 1 k.c. O ile postanowienia uzgodnione indywidualnie podlegają ocenie w świetle art. 58 k.c., 353 1 k.c. i 5 k.c., a ponadto na podstawie art.
k.c., o tyle postanowienia z wzorca oraz postanowienia, na których treść konsument nie miał wpływu, a także umowy konsumenckie zawarte bez posłużenia się wzorcem podlegają ocenie w świetle cyt. wyżej klauzuli generalnej z art
Zgodnie bowiem z cyt. wyżej przepisem art.
postanowienie niedozwolone nie wiąże konsumenta. W myśl tego przepisu sankcja przy kontroli dokonywanej w konkretnej sprawie polega na tym, że postanowienie umowne uznane za niedozwolone staje się bezskuteczne, natomiast umowa jest wiążąca w pozostałym zakresie. W przeciwieństwie do unormowania z art. 58 k.c., ani doniosłość zakwestionowanego postanowienia dla któregokolwiek z kontrahentów nie ma znaczenia dla ubezskutecznienia tego postanowienia, ani na miejsce takiego postanowienia nie wchodzi dyspozycja normy prawnej. Sankcja z art.
jest bardziej dotkliwa dla przedsiębiorcy zważywszy, że niejako automatycznie “ex lege” usuwa z umowy to właśnie postanowienie, które “obliczone” było na przysporzenie mu jakichś korzyści. W ocenie Sądu postanowienie umowy zawarte w § 5 i 10, zastrzegające prawo pożyczkodawcy naliczania odsetek maksymalnych od przeterminowanego roszczenia oraz obciążenia pożyczkobiorcy prowizją w wysokości 1540 zł stanowiło niedozwolone postanowienie umowne. Wprawdzie kwestia naliczenia prowizji wynikała z § 1 umowy, gdzie w ust. 1 wskazano, że pożyczkobiorcy udzielono pożyczki 3540zł, zaś w ust. 3 podano, że całkowita kwota pożyczki wynosi 2000 zł. Dopiero jednak § 10 umowy jednoznacznie wyliczono koszty pożyczki, wskazując, że z kwoty udzielonej pożyczki zostanie potrącona prowizja 1540 zł. Zastrzeżona prowizja była postanowieniem uzgodnionym indywidualnie, gdyż była jasno i wyraźnie wskazana w zasadniczych warunkach tej umowy, a ponadto nie naruszała art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim, stąd nie mogła być do nei zastosowana sankcja bezskuteczności z art.
Natomiast postanowienie umowy z §5 stanowiło wzorzec umowy, na którego treść pozwany nie miał żadnego wpływu. W ocenie Sądu pozwany nie zdawał sobie sprawy z niekorzystnych warunków umowy, zwłaszcza wysokiej prowizji, która była jednak w umowie jednoznacznie określona. Postanowienia te naruszały prawa konsumenckie pozwanego, który znajdował się w przymusowej sytuacji, gdyż potrzebował środków finansowych na leczenie. Podkreślić należy, że warunki umowy (zwłaszcza prowizja) były rażąco wygórowane, trudno przyjąć, aby zaakceptowała je osoba, mogąca swobodnie, bez przymusu i racjonalnie podejmować decyzje. Pożyczka ta udzielona została na niekorzystnych dla pozwanego warunkach, gdyż rzeczywista stopa oprocentowania wynosiła 107,89% w skali roku. Zdaniem Sądu tak wysokie oprocentowanie oraz naliczona prowizja stanowiły wyzysk w rozumieniu art. 388 k.c. i naruszały także zasady współżycia społecznego art. 5 k.c. Strona powodowa wykorzystała przymusowe położenie pozwanego i narzuciła konsumentowi warunki umowy, których racjonalnie negocjujący kontrahent z pewnością by nie zaakceptował. Narzucanie pożyczkobiorcy znajdującemu się w skrajnie trudnej sytuacji, oprócz odsetek umownych w wysokości 10 % w skali roku, dalszych kosztów związanych prowizją, rażąco przewyższały wartość świadczenia strony powodowej, a co za tym idzie stanowiły wyzysk. Z tego też względu świadczenie strony powodowej podlegało obniżeniu o prowizję 1540 zł. W ocenie Sądu pożyczkodawca w chwili udzielenia pożyczki miał prawo do naliczenia odsetek umownych w wysokości 10 % w skali roku, które wyliczono za cały okres trwania umowy na 384,60 zł. Stąd w chwili zawarcia umowy pożyczka wraz z oprocentowaniem wynosić powinna 2384,60 zł, a skoro pozwany spłacił 1484,10 zł, do zapłaty pozostała należność 900,05 zł Wobec bezskuteczności postanowienia umowy umożliwiającego stronie powodowej naliczanie odsetek maksymalnych od przeterminowanego roszczenia, Sąd zgodnie z art. 481 § 1 k.c. zasądził od pozwanego na rzecz strony powodowej 900,05 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia wniesienia pozwu tj. od 31 sierpnia 2018 r. Powództwo od odsetki w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP należało oddalić. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 100 k.p.c. przyjmując, że strona powodowa wygrała proces w 37% obciążono pozwanego kosztami postępowania w wysokości 350,76 zł tj. 37% z kwoty pełnych poniesionych przez stronę powodowa koszów wynoszących 948 zł, w tym 31 zł opłata sądowa od pozwu, 900 zł wynagrodzenie pełnomocnika procesowego oraz 17 zł opłata skarbowa od pełnomocnictwa. Z tych wszystkich powodów Sąd orzekł jak w sentencji.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.