Sygn. akt I Ca 74/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 kwietnia 2019 roku Sąd Okręgowy w Sieradzu Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący SSO Barbara Bojakowska Sędziowie SSO Elżbieta Zalewska-Statuch SSO Joanna Składowska Protokolant sekr. sąd. Joanna Wołczyńska-Kalus po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2019 roku w Sieradzu na rozprawie sprawy z powództwa (...) Spółka Jawna w Z. przeciwko B. W. o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego w Zduńskiej Woli z dnia 7 listopada 2018 roku sygnatura akt I C 720/18 1. oddala apelację; 2. zasądza od pozwanej B. W. na rzecz (...) Spółka Jawna w Z. kwotę 1 800 (jeden tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. Sygn. akt I Ca 74/19 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z 7 listopada 2018 r., wydanym w sprawie z powództwa (...) Spółki Jawnej w Z. przeciwko B. W. o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną, Sąd Rejonowy w Zduńskiej Woli uznał za bezskuteczną w stosunku do (...) Spółki Jawnej w Z. umowę darowizny udziału 2/12 części w prawie własności nieruchomości objętej księgą wieczystą (...) zawartą w dniu 9 listopada 2017roku pomiędzy W. W. a B. W., w Kancelarii Notarialnej notariusza J. T. w W. rep. A (...)roku, w celu zaspokojenia wierzytelności (...) Spółka Jawna w Z. wynikających z zaopatrzonego w klauzulę wykonalności prawomocnego nakazu zapłaty z dnia 18 stycznia 2018 roku wydanego przez Sąd Rejonowy w Sieradzu w sprawie V GNc 2204/17 oraz postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi J. G. z dnia czerwca 2018 roku w sprawie Km 470/18. Ponadto Sąd zasądził od B. W. na rzecz (...) Spółki Jawnej w Z. kwotę 5338 złotych z tytułu zwrotu kosztów procesu. Powyższe orzeczenie zapadło w oparciu o następujące ustalenia i wnioski: Nakazem zapłaty z 18 stycznia 2018 roku, wydanym w sprawie V GNc 2204/17, Sąd Rejonowy w Sieradzu zasądził od W. W. na rzecz (...) Spółki Jawnej w Z. kwotę 29 315,12 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od poszczególnych wskazanych tam kwot oraz kwotę 2 784 zł z tytułu zwrotu kosztów postępowania. Zasądzone świadczenie dotyczyło należności za towary nabyte od powoda przez tego pozwanego w okresie od maja do listopada 2017 roku, przy wymagalności zapłaty za nie w okresie od czerwca do grudnia 2017 roku. Na zakupione towary wystawione zostały faktury VAT. W oparciu o ww. prawomocny nakaz zaopatrzony w klauzulę wykonalności, powód w marcu 2018 roku wszczął przeciwko W. W. egzekucję zasądzonych należności. Postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi J. G. w sprawie Km 470/18 zostało umorzone postanowieniem z dnia 8 czerwca 2018 roku z uwagi na bezskuteczność egzekucji, przy ustaleniu należnych wierzycielowi kosztów postępowania egzekucyjnego w kwocie 900 zł. W toku egzekucji komornik sądowy dokonał zajęcia rachunków bankowych dłużnika, otrzymując informację o braku na nich środków oraz także o ich wcześniejszych zajęciach przez innych komorników sądowych oraz skarbowych. Współpraca powodowej Spółki oraz W. W. miała związek z działalnością gospodarczą, prowadzoną przez W. W. od października 2005 roku w zakresie handlu materiałami budowlanymi, a została zakończona w lutym 2018 roku. W. W. od 2007 roku jest współwłaścicielem w 1/2 części nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości B. gmina W. objętej księgą wieczystą (...). Jest to pastwisko o powierzchni 0,56 ha, nabyte przez ww. współwłaściciela w drodze darowizny w 2007 roku przy wartości przedmiotu darowizny 750 zł. Niniejsze prawo dłużnika zajęte zostało w maju 2018 roku przez komornika sądowego na rzecz innego wierzyciela tego dłużnika. W. W. z tytułu spadkobrania był współwłaścicielem w 2/12 części w prawie własności zabudowanej nieruchomości gruntowej położonej w W., oznaczonej jako działka nr (...) objęta księgą wieczystą (...). Notarialną umową darowizny z dnia 9 listopada 2017 roku dłużnik powoda przeniósł własność niniejszego udziału na swoją matkę B. W.. Wartość przedmiotu umowy wynosiła 50 000 zł. W dniu 8 marca 2018 roku pozwana B. W., wspólnie z pozostałymi współwłaścicielami sprzedała własność całej nieruchomości na rzecz osób drugich za ceną 260 000 zł. Po sprzedaży ww. nieruchomości w W., od członków rodziny którzy poręczali jedno z zobowiązań W. W., pozwana dowiedziała się o kłopotach finansowych syna. Pozwana spłaciła zobowiązanie syna względem Powiatowego Urzędu Pracy w wysokości 8 277,05 zł. Spłaciła również kredyt bankowy w łącznej wysokości 25 842,11 zł. W tym czasie zostały również spłacone należności syna pozwanej względem firmy (...) w wysokości 9.000 zł oraz względem ZUS-u w wysokości 722,95 zł. Mając na uwadze powyższe Sąd pierwszej instancji uznał, iż wobec wykazania przez powodową Spółkę zasadności skargi paulińskiej w rozumieniu art. 527 i n. k.c. - powództwo zasługiwało na uwzględnienie W ocenie Sadu pierwszej instancji powodowa Spółka należycie wykazała istnienie wierzytelności, której ochrony dochodziła. Niewątpliwie na tle przedmiotowej sprawy ułatwieniem dla powoda było skorzystanie z domniemań wynikających z art. 527 § 3, art. 528 k.c. a także art. 529 i art. 530 k.c. Dłużnik powoda w dacie spornej darowizny był już niewypłacalny, a w każdym razie stał się wówczas niewypłacalny w wyższym stopniu niż był przed dokonaniem spornej czynności. Jego jedyny pozostały majątek stanowił udział w niezabudowanej nieruchomości gruntowej o powierzchni 0,56 ha położonej w miejscowości B. gmina W., wartość którego w 2007 roku określona została na 750 zł. Obrona pozwanej w toku obecnego procesu, zdaniem Sądu pierwszej instancji sprowadzała się natomiast do wykazania wyzbycia się przez obdarowaną nie tylko przedmiotu darowizny, ale również uzyskanej jako cenę jej sprzedaży korzyści majątkowej. Możliwość zwolnienia się przez osobę trzecią od zadośćuczynienia się roszczeniu wierzyciela, ustawodawca przewidział jedynie w sytuacji gdy osoba trzecia zaspokoi tego wierzyciela albo wskaże mu wystarczające do jego zaspokojenia mienie dłużnika (art. 533 k.c). Sąd Rejonowy doszedł do wniosku, że żadna z tych okoliczności nie miała miejsca na gruncie przedmiotowej sprawy, jednak koncepcja obrony pozwanej nie była pozbawiona podstaw, mając na względzie art. 316 k.p.c. Warunkiem jej skuteczności było jednak zanegowanie przez pozwaną istoty zasadności skargi paulińskiej o jakiej mowa w art. 527 k.c. a mianowicie brak pokrzywdzenia wierzycieli. Ciężar wykazania niniejszego niewątpliwie obciążał pozwaną w rozumieniu art. 6 k.c. Pozwana winna zatem tu wykazać, że całą uzyskana przez nią korzyść majątkowa została przeznaczona na zaspokojenie wymagalnych zobowiązań dłużnika powoda. Tylko w takiej sytuacji nie byłoby pokrzywdzenia wierzycieli - majątek dłużnika (jego równowartość) zostały przeznaczone na zaspokojenie istniejących wymagalnych długów. Strona powodowa wykazała, że w wyniku spornej czynności prawnej pozwana uzyskała korzyść majątkową w wysokości 50 000 zł (wartość przedmiotu darowizny - udział w nieruchomości w wysokości 2/12 części). Okoliczności tej nie deprecjonuje - w ocenie Sądu - fakt, iż za zbyte następnie prawo do całej nieruchomości uzyskana została kwota 260 000 zł (co daje za udział 2/12 części wartość 43 333,33 zł). Jak podkreślił Sąd, pozwana nie zgłosiła wniosków dowodowych mających na celu wykazanie innej wartości przedmiotu darowizny, co uzasadniało oparcie się w tym zakresie na złożonych do akt sprawy aktach notarialnych. Pozwana podnosiła, że spłaciła zobowiązania dłużnika w łącznej wysokości 43 842,11 zł. Nawet w całości uwzględniając zatem podnoszoną przez pozwaną łączną kwotę 43 842,11 zł, nadal pozostaje w jej majątku korzyść majątkowa względem wartości dokonanej na jej rzecz darowizny w wysokości 50 000 zł, co w ocenie Sądu Rejonowego uzasadnia twierdzenie o stanie pokrzywdzenia wierzycieli istniejącym również na moment orzekania w sprawie. Marginalnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że powyższe wyliczenie kwoty 43 842,11 zł byłoby jednak możliwe jedynie przy jednoznacznym wykazaniu charakteru i wymagalności spłaconych zobowiązań i tylko przy wykazaniu, że spłat tych dokonywała wyłącznie pozwana. Warunek ten został spełniony jedynie w odniesieniu do spłaty należności względem Powiatowego Urzędu Pracy w wysokości 8 277,05 zł. Pozwana przedstawiła w tym zakresie zaświadczenie oraz wiarygodne zeznania świadków A. S., U. S. i M. W.. Pozwana przedstawiła również dowody spłaty bankowego kredytu syna w łącznej wysokości 25 842,11 zł. Daty wpłat korelują z okresem otrzymania przez pozwaną ceny za sprzedaną nieruchomość, jednak nie została tu wykazana wymagalność tego zobowiązania dłużnika. Największą jednak wątpliwość budzi podnoszona przez pozwaną spłata na rzecz firmy (...) kwoty 9 000 zł. Przedstawiony dowód wpłaty dotyczy bowiem syna pozwanej. Poza tym nie została również wykazana wymagalność niniejszego zobowiązania, co dla Sądu Rejonowego pozostawało szczególnie frapujące z uwagi na fakt, że właścicielem tej firmy jest teść dłużnika. Jednocześnie Sąd pierwszej instancji podkreślił, iż nie budziła wątpliwości legitymacja bierna pozwanej, co dotyczy odpowiedzialności osoby trzeciej wobec wierzyciela, gdy wyzbyła się ona składnika majątkowego, który wszedł do jej majątku na mocy czynności prawnej zdziałanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem wierzyciela, a wyzbycie to nie nastąpiło w warunkach określonych w art. 531 § 2 k.c., a zatem gdy składnik majątkowy nabyła odpłatnie kolejna osoba działająca w dobrej wierze. Sąd podzielił pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji odpowiedzialność osoby trzeciej wyraża się w obowiązku zapłaty wierzycielowi kwoty, jaką mógłby on pozyskać w wyniku egzekucji prowadzonej ze składnika majątku dłużnika, który był przedmiotem czynności zdziałanej z pokrzywdzeniem wierzyciela. Przy czym conditio sine qua non uwzględnienia powództwa o zapłatę jest uprzednie uzyskanie przez wierzyciela prawomocnego wyroku, w którym czynność prawna osoby trzeciej z dłużnikiem zostanie uznana za bezskuteczną wobec tego wierzyciela. Wyrok taki ma charakter konstytutywny i nie może go zastąpić ustalenie bezskuteczności w sprawie przeciwko osobie trzeciej o zapłatę. W omawianym przypadku podstawę prawną roszczeń wierzyciela w stosunku do osoby trzeciej stanowią przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 i n. k.c). Na gruncie przedmiotowej sprawy Sąd rozważał, ale ostatecznie odstąpił od zastrzeżenia w wydanym wyroku ograniczenia odpowiedzialności pozwanej. W obecnym procesie takie zastrzeżenie w treści wyroku nie było jednak konieczne. Z uwagi na zbycie przez pozwaną uzyskanej korzyści majątkowej, nie będzie ona narażona na postępowanie egzekucyjne z wydanego w sprawie wyroku. Ponadto Sąd miał na względzie, że obecny proces służy jedynie stronie powodowej do uzyskania legitymacji do ewentualnego przyszłego procesu o zapłatę. Jeśli do niego dojdzie to przedmiotem ustaleń będzie badanie po stronie pozwanej odpowiedzialności z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia. Wobec potwierdzenia dokonania spornej czynności z pokrzywdzeniem wierzycieli, Sąd nie prowadził już dalszego postępowania w kierunku badania przesłanek z art. 405 i n. k.c. W dalszej części rozważań Sąd zaakcentował, że strona pozwana nie podnosiła wprawdzie nadużycia prawa w rozumieniu art. 5 k.c, jednak na gruncie przedmiotowej sprawy uznano za zasadne z urzędu odniesienie się do wspomnianej kwestii, wykluczając to, iż powództwo godzi w ww. przepis prawa. Mając na względzie wynik procesu, o jego kosztach Sąd rozstrzygnął zgodnie z art. 98 k.p.c. Apelację od powyższego wyroku złożyła pozwana, zarzucając: 1. obrazę przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 527 § 1 k.c. poprzez niewskazanie w sentencji skarżonego orzeczenia wierzytelności powódki wobec W. W., której ochronie ma służyć skarga pauliańska wywiedziona przez powódkę, podczas, gdy Sąd winien określić przedmiotową wierzytelność również w formie kwotowej, 2. obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.