i powołane przepisy, zmiana zaskarżonej decyzji . Nadto Sąd Okręgowy wskazał, że przyznał świadczenie w tej wysokości od 1.02.2010r., tj. od miesiąca złożenia zaświadczenia z ZUS z dnia 3.02.2010 r. o okresach opłacania składek (art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS w związku z art. 52 ust 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). Jednak przeoczył, iż dokument ten został złożony przed uprawomocnieniem się decyzji z 25.01.2010r. przyznającej świadczenie, co powinno skutkować przyznaniem świadczenia w prawidłowej wysokości od 14.01.2010 r. Apelację od wyroku wywiodła pozwana Kasa, zaskarżając wyrok w całości, wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie odwołania lub jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu, zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 25 ust. 1 -2a oraz ust. 4 ustawy z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz naruszenie prawa procesowego – art.
poprzez wykroczenie poza istotę sprawy wyznaczoną zaskarżoną decyzją z dnia 8 marca 2010 r. W ocenie apelującego, doliczenie przez Sąd do części składkowej świadczenia pozostałych okresów podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, w których – jak stwierdził Sąd – nie było obowiązku opłacenia składek, narusza zasady ustalania części składkowej świadczeń z ubezpieczenia emerytalno- rentowego, określone w art. 25 powołanej ustawy z dnia 20.12.1990 r. Skarżąca Kasa podkreśliła, że przepis ten wyraźnie wskazuje, że na wysokość części składkowej świadczeń z ubezpieczenia społecznego rolników uwzględnia się jedynie okresy podlegania ubezpieczeniu społecznemu. Nie ma w nim mowy o zaliczaniu okresów, za które nie opłacono składek z uwagi na przysługujące zwolnienia na podstawie innych przepisów. Przywołując definicję okresów podlegania określonemu ubezpieczeniu społecznemu, wskazaną w pkt 14 art. 6 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, apelujący organ rentowy podniósł, że Sąd dokonując interpretacji tego przepisu mylnie przyjął, że użyte przez ustawodawcę sformułowanie nie istniał obowiązek opłacenia składek jest równoznaczne z definicją – zwolnienia od opłacania składki, występującą w art. 6 ust. 14 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Skarżący zaakcentował, że jednym z założeń systemu ubezpieczenia społecznego rolników jest kształtowanie świadczeń emerytalno- rentowych poprzez powiązanie wysokości emerytury i renty z wysokością składki i okresem jej opłacania. Z tych względów ustawodawca dopuścił możliwość przeliczenia okresów podlegania ubezpieczeniu emerytalno- rentowemu w trzech wymiarach, w wymiarze 0,5% emerytury podstawowej (dla okresu prowadzenia lub pracy w gospodarstwie rolnym przed 1 lipca 1977 r.), 1,5 % ( okresów podlegania ubezpieczeniu emerytalno- rentowemu, określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, podlegania ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu przed 1 stycznia 1999 r. oraz podlegania zaopatrzeniu emerytalnemu po tej dacie) oraz po 1% emerytury podstawowej dla pozostałych okresów, o których mowa w art. 25. Nadto skarżąca Kasa zwróciła uwagę, że Sąd wydając orzeczenie naruszył przepisy prawa procesowego – art.
k.p.c., wykraczając poza istotę sprawy wyznaczoną zaskarżoną decyzją, którą podjęto wypłatę części uzupełniającej w pełnej wysokości, a ustalona poprzednimi decyzjami wysokość części składkowej nie podlegała zmianie. Zarzucono także, iż Sąd Okręgowy nie wyjaśnił czy okresy uwzględnione do ustalenia wysokości części składkowej są kwestionowane, czy ubezpieczony w odwołaniu kwestionował wysokość części uzupełniającej, czy też chodziło o doliczenie okresów, w których przebywał na zasiłku chorobowym w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Rozpoznając apelację, Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja zasługuje na uwzględnienie, choć nietrafnym jest zarzut rozpoznania sprawy i orzekania przez Sąd Okręgowy w zakresie nieobjętym przedmiotem zaskarżonej decyzji. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot rozpoznania sprawy sądowej wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie (art. 477 9 k.p.c., art.
k.p.c. – vide: np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2010 r. sygn. akt II UZ 49/09, Lex 583831). Decyzją z dnia 8 marca 2010 r. pozwany Prezes Kasy podjął, od 1 marca 2010 r., wypłatę w wymiarze 100% części uzupełniającej renty rolniczej wypłacanej ubezpieczonemu, ze względu na zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej poprzez wydzierżawienie gospodarstwa rolnego. Jednocześnie decyzją tą przypomniano ubezpieczonemu, że wskaźnik wymiaru, przyznanej decyzją z dnia 25 stycznia 2010 r., renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, wynosi łącznie 1,21 emerytury podstawowej tj. kwotę 854,61 zł. Wskaźnik wymiaru części składkowej świadczenia wynosi 0,30 emerytury podstawowej, stanowiąc kwotę 211,89 zł., a części uzupełniającej – 0,91 tj. kwotę 642,72 zł. Kwota świadczenia netto do wypłaty wyniosła 736,61 zł. Przedmiot decyzji organu rentowego wyznaczał zakres orzekania przez Sąd Okręgowy i nie uległ zmianie w toku postępowania sądowego. W zaskarżonej decyzji organ rentowy nie tylko orzekał o przyznaniu skarżącemu części uzupełniającej renty rolniczej w pełnej wysokości na podstawie art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, ale także ponownie wskazał jej wysokość w części składkowej i uzupełniającej. W odwołaniu od decyzji ubezpieczony zakwestionował w ogóle wysokość kwoty świadczenia rolniczego do wypłaty. Zatem – wbrew twierdzeniom skarżącego – zakres rozpoznania i orzekania Sądu Okręgowego dotyczył zarówno prawidłowości wyliczenia części składkowej, jak i uzupełniającej renty rolniczej. Słusznie zarzuca natomiast apelujący, że weryfikując obliczenie wysokości części składkowej renty rolniczej ubezpieczonego, Sąd pierwszej instancji błędnie uznał, że wysokość tej części świadczenia rolniczego została wyliczona z naruszeniem art. 25 ust. 2 a pkt 1 w zw. z art. 6 pkt 14 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity: Dz. U. 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.- zwanej dalej ustawą). Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie było ustalenie czy okresy, w których ubezpieczony prowadząc działalność gospodarczą pobierał zasiłek chorobowy, podlegają doliczeniu na wysokość części składkowej renty rolniczej jako okresy podlegania określonemu ubezpieczeniu społecznemu w rozumieniu pkt 14 art.6 ustawy. Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy część składkową ustala się przyjmując po 1 % emerytury podstawowej za każdy rok podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, z uwzględnieniem ust. 2-7. Niepełne lata przelicza się odpowiednio, z uwzględnieniem art. 21a. Wedle art. 25 ust. 2 a pkt 1 ustawy do liczby lat, o których mowa w ust. 1, dolicza się również liczbę lat podlegania ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, podlegania ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu przed dniem 1 stycznia 1999 r. oraz podlegania zaopatrzeniu emerytalnemu przepadającemu po tej dacie, jeżeli z tego tytułu ubezpieczonemu nie przyznano emerytury lub renty na podstawie odrębnych przepisów. Z kolei okresem podlegania określonemu ubezpieczeniu społecznemu w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy są tylko takie okresy, za które opłacono przewidziane w odpowiednich przepisach składki na to ubezpieczenie, chyba że w myśl tych przepisów nie istniał obowiązek opłacania składek. Sąd Apelacyjny podziela stanowisko apelującego, że uwzględnione zaskarżonym wyrokiem okresy pobierania zasiłku chorobowego w czasie prowadzonej przez ubezpieczonego działalności gospodarczej nie są okresami podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu wykonywania działalności pozarolniczej. Niespornym jest, że ubezpieczony rozpoczynając w marcu 1992 r. na własny rachunek działalność gospodarczą podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu na podstawie art. 1 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (tekst jednolity: Dz. U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.), od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, w którym nastąpiło rozpoczęcie działalności rodzącej obowiązek ubezpieczenia; obowiązek ten ustawał z końcem miesiąca kalendarzowego, w którym nastąpiło zaprzestanie działalności. Pobierając zasiłek chorobowy w okresach od 1.06.1993 r. do 31.08.1993 r., od 1.06.1994 r. do 31.08.1994 r., od 1.01.1995 r. do 31.03.1995 r., od 1.01.1996 r. do 31.03.1996 r., od 1.01.1997 r. do 22.09.1997r. oraz od 1.12.1998 r. do 31.12.1998 r., W. K. korzystał ze zwolnienia z opłacania składek, przewidzianego przepisem § 37 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego (Dz. U. z 1990 r. Nr 7, poz. 41 ze zm.). Przepis ten obowiązywał do końca 1998 r. Zasadnie wskazał Sąd Okręgowy, że dla oceny charakteru okresów zasiłków chorobowych wypłaconych ubezpieczonemu od 1.01.1999 r. do 31.03.1999r. i od 1.12.1999 r. do 25.01.2000 r., w aspekcie istotnym dla rozstrzygnięcia, właściwa jest ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), która objęła osoby fizyczne prowadzące działalność pozarolniczą obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalnym, rentowymi, chorobowym i wypadkowym od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania jej wykonywania (art. 13 pkt 4 ustawy systemowej). W przypadku pobierania przez część miesiąca zasiłków, kwota najniższej podstawy wymiaru składek ulegała proporcjonalnemu zmniejszeniu, na zasadach określonych w ust. 9 (art. 18 ust. 10 w zw. z ust. 9 w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 grudnia 1999 r.), a po zmianie stanu prawnego od dnia 30 grudnia 1999 r., zasady zmniejszania najniższej podstawy wymiaru składek, o których mowa w ust. 9, stosuje się odpowiednio w przypadku niezdolności do pracy trwającej przez część miesiąca, jeżeli z tego tytułu ubezpieczony spełniał warunki do przyznania zasiłku. Analizując powołane przepisy ustawy systemowej, Sąd Okręgowy uznał, że w okresie pobierania przez ubezpieczonego zasiłku chorobowego po dniu 1 stycznia 1999 r., był on również zwolniony z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, i wypadkowe. Sąd Apelacyjny podziela tą ocenę bowiem w całym spornym okresie istniało zwolnienie z opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Jednakże zgodnie z normą art. 25 ust. 2 a pkt 1 w zw. z art. 6 ust. 14 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników do liczby lat, o których mowa w ust. 1, dolicza się jedynie okresy podlegania ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu określonymi w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, podlegania ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu przed dniem 1 stycznia 1999 r. oraz podlegania zaopatrzeniu emerytalnemu po tej dacie, za które została opłacona składka na te ubezpieczenia, chyba że w myśl tych przepisów nie istniał obowiązek opłacenia składek. Sąd pierwszej instancji, co słusznie zauważył skarżący, dokonując wykładni ust. 14 art. 6 ustawy błędnie utożsamia wskazany przez prawodawcę wyjątek zaliczenia okresu podlegania określonemu ubezpieczeniu społecznemu bez odprowadzenia składki jedynie w sytuacji, gdy nie istniał obowiązek opłacania składek ze sformułowaniem zwolnienia od opłacania składki. Sformułowania te nie są jednoznaczne. Zwrot „nie istniał obowiązek opłacania składek” oznacza w ogóle brak podstawy prawnej, z której wynikałby obowiązek zapłaty składek, zaś „zwolnienie z opłacania składek” oznacza zniesienie przez ustawodawcę obowiązku opłacenia składek z powodów w określonych przepisach. Konsekwencją prowadzenia działalności gospodarczej zarówno w stanie prawnym przed 1 stycznia 1999 r., jak i po tej dacie, było obowiązkowe podleganie ubezpieczeniu społecznemu (społecznym), rodzące obowiązek opłacenia składek na ubezpieczenie (ubezpieczenia). Jedynie w przypadkach przewidzianych w obowiązujących przepisach m.in. w okresach pobierania zasiłku chorobowego w czasie prowadzenia działalności gospodarczej następowało zwolnienie z obowiązku opłacenia składek, jak to wprost stanowił przepis § 37 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r., bądź jak reguluje to art. 18 ust. 10 w zw. z ust. 9 ustawy systemowej, ustawodawca ustalił, że zasady zmniejszania najniższej podstawy wymiaru składek, określone w ust. 9 tego przepisu, mają odpowiednie zastosowanie w przypadku niezdolności do pracy trwającej przez część miesiąca, jeżeli z tego tytułu spełnione zostały warunki do przyznania zasiłku. Rację ma Sąd pierwszej instancji, że system emerytalno – rentowy rolników jest systemem odrębnym od systemu powszechnego, regulowanego ustawą z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zawiera on pełną regulację dotyczącą świadczeń emerytalno – rentowym, w tym ustalania ich wysokości, jak też posiada własne definicje pojęć stosowanych w ustawie. Podobnie jak wszystkie normy prawa ubezpieczeń społecznych, także przepisy ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników podlegają ścisłej wykładni. Niedopuszczalna jest wykładnia rozszerzająca ani stosowanie analogii. Dlatego też stosując ścisłą wykładnię pkt 14 art.6 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r., należy stwierdzić, że do ustalenia wysokości części składkowej renty rolniczej ubezpieczonego nie dolicza się okresów nieopłacenia składek w związku z pobieraniem zasiłku chorobowego w okresie prowadzenia działalności gospodarczej. Argumentem przemawiającym za takim stanowiskiem jest także fakt – trafnie akcentowany przez apelującego – że jednym z założeń systemu ubezpieczenia społecznego rolników jest kształtowanie świadczeń emerytalno- rentowych poprzez powiązanie wysokości emerytury i renty z wysokością opłacenia składki i czasookresem jej opłacania. Zależność wysokości świadczeń z ubezpieczenia społecznego rolników od wysokości uiszczonych składek w pełni koresponduje z dominującą obecnie w prawie ubezpieczeń społecznych słuszną tendencją do jak najściślejszego powiązania prawa do świadczeń emerytalno-rentowych i ich wysokości z opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne i ich wysokością. Uwzględniając naprowadzone wyżej okoliczności, Sąd drugiej instancji uznając, że zaskarżony wyrok narusza prawo materialne, po myśli art. 386 § 1 k.p.c. orzekł o jego zmianie i oddaleniu odwołania. /-/SSA J. Pietrzak /-/SSA L. Jachimowska /-/SSA M. Procek Sędzia Przewodniczący Sędzia BK
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.