Sygn. akt IV K 248/16 UZASADNIENIE W toku przewodu sądowego Sąd Okręgowy w Lublinie ustalił następujący stan faktyczny: S. B. (1), pseudonim (...), urodził się (...) w B. w B. (...). W Polsce nie miał
§ 1k.k.
w zw. z art. 91 § 1 k.k., a nadto w zakresie zarzutów opisanych ujętych pod pkt III, VI, VIII, uznając iż czyny pod pkt 1, 2, 3 stanowią ciąg przestępstw wyczerpujących dyspozycję art. 203 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k, zaś w zakresie czynów pod pkt IV, V, IX przyjmując, ze czyny pod pkt 4,5,6 stanowią ciąg przestępstw wyczerpujący dyspozycję art. 204 § 3 k.k. w zw. z art. 204 § 2 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. oraz art. 65 § 1 k.k. , a nadto iż czyn opisany pod pkt X wyczerpuje dyspozycję art. 59 ust 2 Ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. 2005, Nr 179, poz. 1485 z późn. zm.). Przechodząc do oceny prawnej przestępstwa przypisanego oskarżonemu w pkt I oraz II wyroku, Sąd miał na uwadze, że przestępstwo handlu ludźmi w kształcie określonym w art.
weszło do kodeksu karnego na skutek jego noweli z dnia 20 maja 2010 r. Regulacja ta weszła w życie 8 września 2010 r. Przed tą nowelizacją typ przestępstwa handlu ludźmi znajdował się w art. 253 § 1 k.k. w rozdziale grupującym przestępstwa przeciwko porządkowi publicznemu. Obowiązywała wówczas definicja „handlu ludźmi” zawarta w Konwencji Rady Europy w sprawie działań przeciwko handlowi ludźmi z dnia 16 maja 2005 roku (Dz.U.2009.20.107), która zawiera zbliżoną definicję wspomnianego pojęcia do zawartej w art. 115 § 22 k.k. Sąd miał w polu widzenia art. 4 § 1 k.k., jednakże zauważyć należy, iż zarówno przepis art.
§ 1k.k., jak też uprzednio obowiązujący art.
253 k.k. przewidują za przestępstwo „handlu ludźmi” identyczne zagrożenie karą, dlatego też, przepis art. 253 k.k. nie może zostać uznany za względniejszy dla oskarżonego w rozumieniu art. 4 § 1 k.k., a zatem zasadnym było przestępstwa przypisane oskarżonemu w ramach zarzutów z pkt I i II aktu oskarżenia zakwalifikować z art.
k.k. Zgodnie z treścią art. 115 § 22 k.k. handlem ludźmi jest werbowanie, transport, dostarczanie, przekazywanie, przechowywanie lub przyjmowanie osoby z zastosowaniem: 1) przemocy lub groźby bezprawnej, 2) uprowadzenia, 3) podstępu, 4) wprowadzenia w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, 5) nadużycia stosunku zależności, wykorzystania krytycznego położenia lub stanu bezradności, 6) udzielenia albo przyjęcia korzyści majątkowej lub osobistej albo jej obietnicy osobie sprawującej opiekę lub nadzór nad inną osobą - w celu jej wykorzystania, nawet za jej zgodą, w szczególności w prostytucji, pornografii lub innych formach seksualnego wykorzystania, w pracy lub usługach o charakterze przymusowym, w żebractwie, w niewolnictwie lub innych formach wykorzystania poniżających godność człowieka albo w celu pozyskania komórek, tkanek lub narządów wbrew przepisom ustawy. Jeżeli zachowanie sprawcy dotyczy małoletniego, stanowi ono handel ludźmi, nawet, gdy nie zostały użyte metody lub środki wymienione w pkt 1-6. Przestępstwo z art.
§ 1k.k.
dokonane jest z chwilą wykonania przez sprawcę którejś z czynności wykonawczych wyszczególnionych w art. 115 § 22 k.k., co jednak nie dotyczy małoletniego, gdyż w takim przypadku, co ma miejsce w niniejszej sprawie w odniesieniu do K. T. i A. K.
(1), zachowanie sprawcy stanowi handel ludźmi nawet wtedy, gdy nie zostały użyte metody lub środki wymienione w pkt 1-6 art. 115 § 22 k.k. Zgoda lub nawet prośba ofiary będącej przedmiotem handlu ludźmi nie znosi odpowiedzialności karnej sprawcy i jest to niezależne od braku uzyskania przez sprawcę korzyści majątkowej czy nawet poniesienia przez niego straty. W realiach niemniejszej sprawy nie ulega wątpliwości, że oskarżony działał tutaj w zamiarze bezpośrednim, gdyż jego jednoznacznym celem było wykorzystanie wymienionych kobiet w prostytucji. Czyny przypisane w ramach zarzutu z pkt I-II wyroku zostały przez S. B.
(1)popełnione w podobny sposób, z wykorzystaniem takiej samej sposobności. Modus operandi w każdym przypadku był co do zasady taki sam, zaś odstęp czasowy był niewielki. Stąd też Sąd uznał, iż czyny te zostały popełnione przez oskarżonego w warunkach ciągu przestępstw opisanego w art. 91 § 1 k.k., co prawda wyrok wydany po raz pierwszy przez Sąd Okręgowy w Lublinie nie był zaskarżony, co do kwalifikacji prawnej, lecz zdaniem Sądu zastosowanie art. 12 k.k. było nieprawidłowe, co zostało podniesione w uzasadnieniu Sądu Apelacyjnego. Zastosowanie art. 91 § 1 k.k. na obecnym etapie sprawy nie było przekroczeniem zasady związanej z pogorszeniem sytuacji oskarżonego, bowiem obecne ustalenia faktyczne są takie same, jak przy rozpoznawaniu sprawy przed zaskarżeniem wyroku do Sądu Apelacyjnego, a wyrok został zaskarżony przez prokuratora co do kary, co znajduje odzwierciedlenie w komentarzu do kodeksu postępowania karnego J. B., L. G. i innych. t. II, k. 519. Przy zastosowaniu art. 91 §1 k.k. Sąd kierował się przesłankami takim jak powtarzalne zamachy na to samo dobro prawne, podobny sposób popełnienia kolejnych czynów, krótkie odstępy czasu pomiędzy poszczególnymi czynami, popełnienie czynów zanim zapadł chociażby nieprawomocny wyrok co do któregokolwiek z nich. Ponadto, zaistnienie tożsamości kwalifikacji prawnej każdego z czynów składających się na ciąg przestępstw. W tej sytuacji, kierując się tymi przesłankami Sąd utworzył dwa ciągi przestępstw w niniejszej sprawie (komentarz do art. 91 k.k. A. Marek). Przestępstwo opisane w art. 203 k.k. penalizuje zachowanie polegające na zmuszeniu do uprawiania prostytucji, które polegać może na złamaniu woli ofiary „przeciwnej” uprawianiu prostytucji za pomocą określonej metody, którą stanowić mogą np. groźby lub przemoc. Określenie "doprowadza inną osobę do uprawiania prostytucji" oznacza, że osoba, która nie zajmowała się tym procederem, rozpoczęła uprawianie go, bądź też ta, która trudniła się prostytucją, lecz chciała z niej zrezygnować, została zmuszona do kontynuowania procederu, a uczyniła to przy użyciu metod wskazanych w przepisie. Przestępstwo z art. 203 k.k. ma charakter skutkowy. Dokonanie następuje wraz z rozpoczęciem procederu prostytucji albo też przystąpieniem do jego kontynuowania pod wpływem zastosowanych przez sprawcę środków. Zdaniem Sądu w świetle zeznań K. T., M. K. oraz M. B.
(1)zachowanie oskarżonego polegające na zmuszaniu do świadczenie usług seksualnych, bicie i zastraszanie, grożenie w celu kontynuowania uprawiania nierządu wyczerpuje znamiona przestępstwa, o którym mowa wyżej. Z uwagi na to, że czyny przypisanych oskarżonemu wyczerpują znamiona tych samych przepisów, z wykorzystaniem tej samej sposobności, w krótkich odstępach czasu należało uznać, iż czyny zarzucone w 1,2,3 wyroku stanowią ciąg przestępstw (co omówiono we wcześniejszym fragmencie uzasadnienia). Art. 204 § 1 k.k. penalizuje zachowanie sprawcy, który w celu osiągnięcia korzyści majątkowej nakłania inną osobę do uprawiania prostytucji (stręczycielstwo). Nakłanianie do prostytucji lub ułatwianie jej musi mieć przy tym na celu osiągnięcie korzyści majątkowej. Pełniąc nadzór, przewożąc do miejsc, w których uprawiano prostytucję oraz pośredniczenie w kontaktach z klientami przez oskarżonego prowadziło do zapewnienia odpowiednich warunków do świadczenia usług seksualnych przez pokrzywdzone. Art. 204 § 2 k.k. penalizuje zaś zachowanie polegające na czerpaniu korzyści majątkowych z uprawiania prostytucji przez inną osobę (sutenerstwo), przy czym korzyści osiągane przez sutenera są mu udzielane dobrowolnie przez osobę uprawiającą prostytucję, a znamię „czerpie” wskazuje na niezbędność wielokrotności zachowań. Poszczególne czyny, które w sumie składają się na „czerpanie korzyści majątkowych”, muszą pozostawać ze sobą w związku wskazującym na stałość czerpania tych korzyści. Jednocześnie zachowanie sprawcy sutenerstwa jest odniesione do „uprawiania prostytucji” przez inną osobę. Chodzi zatem o powtarzalne, „zawodowe” zajmowanie się odpłatnym świadczeniem usług seksualnych. Omawiane przestępstwo ma charakter powszechny i charakteryzuje się umyślnością, zarówno w postaci zamiaru bezpośredniego, jak i ewentualnego. Jest dokonane z chwilą osiągnięcia przez sprawcę korzyści majątkowej. Pod pojęciem stałego źródła rozumie się zarówno sytuację, gdy działalność przestępcza jest jedynym źródłem dochodu sprawcy, jak i wówczas, gdy stanowi dodatkowe, ale regularne źródło dochodu (wyrok SN z 20 grudnia 1971 r., I KR 249/71, OSNKW 1972, nr 5, poz. 87; K., Dyrektywy.., s. 37 i n.), choć owa regularność trafnie ujmowana była, jako inna niż przy dochodach uzyskiwanych ze stałej pracy (wyrok SN z 20 sierpnia 1981 r., I KR 103/81, OSNKW 1981, nr 11, poz. 68). Bez wątpienia oskarżony czerpał korzyści majątkowe z prostytucji uprawianej przez K. T., M. F.-B., A. K.
(1), M. M.
(1)oraz M. K., a osiąganie tych korzyści nie miało jednorazowego charakteru, o czym świadczą zeznania wyżej wymienionych osób. Dla bytu przestępstwa z art. 204 § 3 k.k. wystarczające jest, aby sprawca przewidywał, że osoba uprawiająca prostytucję, z której czerpie korzyści majątkowe, co dotyczy K. T. (urodzonej (...)), A. K.
(1)(urodzonej (...)) i M. K. (urodzonej (...)), i sytuację taką akceptował. Tak niewątpliwie było w przypadku oskarżonego, gdyż wymienione osoby były małoletnie. Oskarżony miał z wymienionymi dłuższy bezpośredni kontakt i doskonale zdawał sobie sprawę ich wieku, zwłaszcza, że wyjeżdżał wraz z nimi do różnych miejscowości, w tym poza granice kraju i załatwiał związane z w tym formalności. Mają też dostęp do ich dokumentów tożsamości. Czyny przypisane w pkt 4,5,6 wyroku zostały przez oskarżonego popełnione w podobny sposób, w krótkich odstępach czasu. Modus operandi w każdym przypadku był co do zasady taki sam, zaś odstępy czasowe krótkie, dlatego też Sąd uznał, iż czyny te zostały popełnione przez oskarżonego w warunkach ciągu przestępstw opisanego w art. 91 § 1 k.k. Biorąc pod uwagę fakt, iż S. B.
(1)iż z czynów przypisanych mu w pkt 4,5,6 uczynił sobie stałe źródło dochodu w ocenie Sądu zasadnym było powołanie w kwalifikacji tych czynów art. 65 § 1 k.k. Oskarżony nie pracował, utrzymywał się z przekazanych przez pokrzywdzone pieniędzy. Sąd podzielił również stanowisko prokuratora, iż oskarżony zachowaniem swoim wyczerpał także dyspozycję art. 59 ust 2 ustawy, bowiem od maja 2013 roku do września 2013 roku dostarczał małoletniej M. K. środki odurzające w postaci marihuany oraz substancji psychotropowych w postaci siarczanu amfetaminy o nieustalonej wadze. Oskarżony niewątpliwie miał świadomość wieku wyżej wymienionej, co wynika bezpośrednio z treści jej zeznań (k. 2135v). Czyn ten nie może być zdaniem Sądu zakwalifikowany w kumulacji z art. 203 k.k., jak to sugeruje uzasadnienie Sądu Apelacyjnego, bowiem z zeznań M. K. wynikało, iż udzielanie środka odurzającego i substancji psychotropowej przez oskarżonego nie wiązało się ze zmuszaniem w ten sposób wyżej wymienionej do uprawiania prostytucji, dlatego też należało ten czyn zakwalifikować jedynie z art. 59 ust 2 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii 29 lipca 2005 roku. Przechodząc do wymiaru orzeczonych względem oskarżonego S. B.
(1)kar jednostkowych oraz łącznych, Sąd kierował się dyrektywami określonymi w art. 53 § 1 i 2 k.k., w szczególności miał na uwadze, aby orzeczone kary były proporcjonalne do stopnia winy sprawcy i społecznej szkodliwości czynu, a także potrzebami w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa. Zgodnie z art. 115 § 2 k.k. przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu sąd bierze pod uwagę rodzaj i charakter naruszonego dobra, rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody, sposób i okoliczności popełnienia czynu, wagę naruszonych przez sprawcę obowiązków, jak również postać zamiaru, motywację sprawcy, rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia. Przy wymiarze kar jednostkowych jak i kary łącznej pozbawienia wolności Sąd wziął pod uwagę, jako okoliczności obciążające w stosunku do oskarżonego znaczny stopień społecznej szkodliwości przypisanych mu czynów wyrażający się w działaniu z niskich pobudek - w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wykorzystywaniu wielu kobiet; agresywności działań oskarżonego, godzeniu w podstawowe dobra jednostki, jakim jest niewątpliwie zdrowie i życie ludzkie oraz doprowadzaniu do rozpowszechniania się narkomanii. Jako okoliczność obciążającą Sąd potraktował również uprzednia karalność oskarżonego (dane o karalności k. 486 i odpis wyroku Sądu Rejonowego w Mielcu wydanego w sprawie II K 279/12 - k. 823-824). Jedynie okolicznością łagodzącą jest fakt, że oskarżony ma na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci. I tak też Sąd wymierzył S. B.: - za czyny opisane w pkt I i II wyroku – karę 3 lat pozbawienia wolności; - za czyny opisane w pkt III, VI, VIII, - karę 3 lat pozbawienia wolności, nadto kare grzywny w wysokości 250 stawek dziennych , ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 50 złotych; - za czyny opisane w pkt IV , V, IX – karę 3 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności; - za czyn opisany w X – karę 3 lat pozbawienia wolności. i jako karę łączną wymierzył oskarżonemu karę 6 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Przy wymiarze kary grzywny, orzeczonej dla zaostrzenia dolegliwości karnej - ekonomicznej ze względu na działanie z chęci osiągnięcia korzyści majątkowej uwzględniono, poza przytoczonymi już okolicznościami obciążającymi i łagodzącymi również warunki osobiste, rodzinne, stosunki majątkowe i możliwości zarobkowe oskarżonego. Przy ustalaniu wymiaru kary łącznej pozbawienia wolności Sąd zastosował zasadę asperacji, to jest metodę mieszaną uznając, iż zastosowanie zasady pełnej absorpcji kar jednostkowych (pochłaniania kary łagodniejszej przez surowszą), czy też zasady kumulacji (sumowania kar) nie znajduje wobec osoby oskarżonego uzasadnienia, dlatego też generalnie tylko częściowo zastosował w tym przypadku zasadę kumulacji kar jednostkowych. Godnym uwagi jest także i to, że w zakresie wymiaru kary łącznej, zasadnicze znaczenie mają dyrektywy prewencyjne, zarówno w zakresie prewencji indywidualnej, jak i generalnej. Przy karze łącznej dokonuje się globalnej oceny stopnia społecznej szkodliwości wszystkich przestępstw, za które wymierzono kary jednostkowe (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 grudnia 1980 roku, II Kr 388/80, LEX 21888). Popełnienie kilku przestępstw jest więc istotnym czynnikiem prognostycznym przemawiającym za orzekaniem kary łącznej surowszej niż wynikałoby to z zasady absorpcji (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 20 września 2001 r., II A Ka 154/01, Prok. i Pr. 2002/4/26). Zgodnie z treścią art. 45 § 1 k.k. Sąd orzekł wobec oskarżonego tytułem środka karnego przepadek na rzecz Skarbu Państwa równowartość korzyści majątkowej uzyskanej z przestępstwa przypisanego mu w wyroku w kwocie 73.000 złotych, co jest obowiązkiem obligatoryjnym Ustalając wysokość tej kwoty, wobec braku możliwości ścisłego wyliczenia korzyści majątkowej osiągniętej przez oskarżonego z tej działalności przestępczej, Sąd, przy uwzględnieniu reguły określonej w art. 5 § 1 k.p.k., ustalił przeciętny minimalny jego dochód w tym zakresie przyjmując, że była to kwota 1.000 złotych w każdym miesiącu świadczenia usług seksualnych przez każdą z wykorzystywanych przez niego w prostytucji kobiet. Podkreślić tutaj należy, iż kwota 1.000 złotych doprecyzowana i określona została przez świadka M. K. (k. 2v i 11) jako kwota przeciętnego dziennego zarobku uzyskiwanego przez nią z uprawiania prostytucji, którą odbierał jej oskarżony, co też pozwoliło na oszacowanie i ustalenie tych dochodów w odniesieniu do pozostałych kobiet. Nie było przy tym możliwym ustalenie przez ile faktycznie dni w każdym miesiącu każda z nich świadczyła te usługi i o ile niewątpliwie wyższe były miesięczne zyski uzyskiwane przez oskarżonego z tego procederu. W powyższym zakresie ustalono mianowicie, że oskarżony czerpał korzyści majątkowe z uprawiania prostytucji przez: - małoletnie - K. T. oraz A. K.
(1)w okresie od wiosny 2011 roku do sierpnia 2013 roku, to jest przez okres 30 miesięcy w odniesieniu do każdej z nich, licząc od marca (w którym rozpoczyna się wiosna) 2011 roku do sierpnia 2013 roku, co dało łącznie kwotę 60.000 zł, - M. M.
(1)w okresie od wiosny do lata 2011 roku, co obejmowało okres 4 miesięcy licząc od marca (w którym rozpoczyna się wiosna) do czerwca (w którym rozpoczyna się lato), co dało łącznie kwotę 4.000 zł, - małoletnią M. K. w okresie od stycznia do września 2013 roku, to jest przez okres 9 miesięcy, co dało łącznie kwotę 9.000 zł. Rozstrzygnięcie w przedmiocie zaliczenia na poczet orzeczonej względem oskarżonego kary pozbawienia wolności okresu rzeczywistego pozbawienia go wolności w sprawie zapadło w oparciu o art. 63 § 1 k.k. O kosztach nieopłaconej obrony sprawowanej z urzędu orzeczono na podstawie § 14 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 5, § 16, § 19 i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013 r. poz. 461 j.t.). Orzeczenie o kosztach sądowych nastąpiło na mocy art. 616 § 1 i 2 k.p.k., art. 626 § 1 k.p.k., art. 627 k.p.k., art. 633 k.p.k. oraz art. 2 ust. 1 pkt 6 i art. 3 ust. 1 ustawy o opłatach w sprawach karnych z dnia 23 czerwca 1973 roku (Dz. U. Nr 49 z 1983 roku, poz. 223 - z późniejszymi zmianami), przy czym o częściowym zwolnieniu oskarżonego od ponoszenia wydatków poniesionych przez Skarb Państwa w toku postępowania, co nastąpiło w oparciu o art. 624 § 1 k.p.k., zadecydował wymiar bezwzględnej kary pozbawienia wolności jak i jego obecna sytuacja materialna. Wobec powyższego i na podstawie powołanych przepisów prawa orzeczono jak w części dyspozytywnej wyroku.