Sygn. akt IV U 588/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 lutego 2019 r. Sąd Okręgowy w Rzeszowie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSO Anna Guniewska Protokolant: M. Rykała-Płodzień po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2019 r. sprawy (...)Spółka Jawna przy udziale innych stron: I. B., R. G., C. O., S. B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. o podleganie ubezpieczeniom społecznym na skutek odwołania (...) Spółka Jawna od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia 7 marca 2018 znak : (...) znak : (...) znak : (...) znak : (...), znak : (...) znak : (...) I. oddala odwołania, II. zasądza od (...) Spółka Jawna na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. kwotę 1080zł (jeden tysiąc osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Sygn. akt IV U 588/18 UZASADNIENIE wyroku z dnia 27 lutego 2019 r. Decyzją z dnia 7 marca 2018 r. nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. stwierdził, że I. B. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu w okresie od 10 października 2013 r. do 23 grudnia 2013 r. od 7 stycznia 2014 r. do 28 lutego 2014 r. i od 14 marca do 17 kwietnia 2014 r. jako zleceniobiorca u płatnika (...) Sp. jawna w R. i ustalił jednocześnie podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe i zdrowotne za ten okres. Powołując się na ustalenia kontroli, ZUS wskazał w uzasadnieniu powyższej decyzji, że płatnik zawarł z I. B. trzy umowy nazwane umowami o dzieło (z dnia 10 października 2013 r., 7 stycznia 2014 r. i 14 marca 2014 r.), których przedmiotem było wykonanie fundamentu, konstrukcji parteru budynku czy też wymurowanie ścian budynku mieszkalnego w zabudowie szeregowej przy ul. (...) w R.. Zdaniem organu rentowego powyższe umowy noszą jednak znamiona umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu. Odwołując się następnie do przepisów art. 627 kc i 750 kc Zakład stwierdził, że cechy zawartych z w/w umów o dzieło pozwalają na zakwalifikowanie ich jako umów zlecenia głównie ze względu na fakt, iż zobowiązanie polegało na starannym działaniu, w oderwaniu od rezultatu. Podkreślał, że w umowie strony nie skonkretyzowały przedmiotu umowy – dzieła, rezultat nie został z góry określony. Nadto zauważył, że zlecone prace I. B. były tylko pewnym etapem prowadzonych budów, a prace polegające na wybudowaniu czy to fundamentów czy ścian to nie był efekt końcowy, zamierzony przez płatnika, którym było z kolei kompleksowe zbudowanie budynków w zabudowie szeregowej, przeprowadzenie całego procesu budowlanego. Tymczasem, zdaniem organu rentowego, wykonanie dzieła ma doprowadzić do indywidulanie oznaczonego rezultatu, a rezultat ma mieć samoistny byt. ZUS podkreślał dalej, że z tytułu zawartych umów o świadczenie usług, gdyż za takie uznać należy sporne umowy o dzieło, płatnik nie dokonał zgłoszenia I. B. do ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, wypadkowego i nie naliczył składek na te ubezpieczenia oraz na ubezpieczenie zdrowotne od przychodu osiągniętego przez w/w. Skutkiem uprzedniego Zakład wydał decyzję zaskarżoną w sprawie. W dniu 7 marca 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. wydał również decyzje: - wobec S. B. nr (...), w której stwierdził podleganie przez w/w obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu w okresach od 3 do 25 lutego 2014 r., od 3 do 25 marca 2014 r. i od 7 do 26 września 2015 r. jako zleceniobiorca u płatnika składek (...) Sp. jawna w R. ustalając jednocześnie podstawę wymiaru składek na te ubezpieczenia oraz na ubezpieczenie zdrowotne; - wobec R. G. nr (...), w której stwierdził podleganie przez w/w obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu w okresach od 8 stycznia do 25 lutego 2014 r. i od 14 marca do 17 kwietnia 2014 r. jako zleceniobiorca u płatnika składek (...) Sp. jawna w R. ustalając jednocześnie podstawę wymiaru składek na te ubezpieczenia oraz na ubezpieczenie zdrowotne; - wobec C. O. nr (...),w której stwierdził podleganie przez w/w obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu w okresie od 19 kwietnia 2013 r. do 30 czerwca 2013 r. , od 10 października 2013 r. do 31 stycznia 2014 r. i od 26 października do 10 grudnia 2015 r. jako zleceniobiorca u płatnika składek (...) Sp. jawna w R. i ustalił jednocześnie podstawę wymiaru składek na te ubezpieczenia oraz na ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu wszystkich decyzji Zakład wskazał, iż pomimo, że płatnik zawarł z w/w umowy nazwane umowami o dzieło, to jednak zdaniem organu rentowego nie spełniają one warunków typowych dla tego rodzaju umów, i które w związku z tym uznane zostały za umowy zlecenia. Podkreślał, że ogólnikowy sposób określenia w umowach ich przedmiotu wskazuje, że przedmiot umów był w istocie precyzowany na bieżąco dopiero w trakcie ich wykonywania, że praca w/w nie była przejawem myśli twórczej lecz wykonywali oni standardowe czynności właściwe dla wyuczonego zawodu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. w dniu 7 marca 2018 r. wydał też decyzję nr (...), w której określił dla płatnika składek (...) Sp. jawna w R. kwotę należnych składek na Fundusz Pracy i decyzję nr (...), w której określił dla płatnika składek (...) Sp. jawna kwotę należnych składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że płatnik nie naliczył składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych od wynagrodzenia I. B. w miesiącach grudzień 2013 r., luty 2014 r., i kwiecień 2014 r. oraz R. G. w miesiącu kwiecień 2014 r. zaś od wynagrodzenia S. B. w miesiącach luty 2014 r, marzec 2014 r. i październik 2015 r. nie naliczył składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Odwołania od powyższych decyzji wniósł płatnik składek (...) Sp. jawna z siedzibą w R. kwestionując stanowisko w nich wyrażone. Zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 29 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy przez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że Spółka jest obowiązana do zapłaty składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy systemowej w zw. z art. 104 ust. 1 pkt 1 li. a ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy przez uznanie, że jest zobowiązana do zapłaty składek na Fundusz Pracy podczas gdy pracownicy, od wynagrodzenia, których rzekomo płatnik nie naliczył powyższych składek, zatrudnieni byli w oparciu o umowy o dzieło, a nie umowy zlecenia, jak niesłusznie przyjął organ rentowy. Zarzucił również naruszenie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 9 ust. 4, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 2, art. 36 ust. 1,2,4 i 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez uznanie, że płatnik jest obowiązany do zapłaty składek ubezpieczeniowych – emerytalnych, rentowych, wypadkowych za pracowników I. B., R. G., C. O. i S. B. w sytuacji gdy w/w osoby zatrudnione były na umowy o dzieło. Podkreślał, że ZUS błędnie przyjął, iż umowy te stanowią umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu a zatem na odwołującym się nie ciąży obowiązek zapłacenia składek objętych treścią skarżonych decyzji. W odpowiedziach na złożone odwołania (...) Oddział w R. wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonych decyzjach oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego na swą rzecz. Raz jeszcze podkreślił, że zatrudnienie I. B., R. G., C. O. i S. B. nie nosiło cech stanowiących o istnieniu umów o dzieło. Sporne w sprawie umowy były umowami starannego działania a nie umowami rezultatu i w konsekwencji stanowią dla wykonawcy tytuł obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Sprawy z odwołań (...) Sp. jawna zostały połączone do wspólnego prowadzenia i rozpoznania. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: (...)z siedzibą w R. to firma, której głównym przedmiotem działalności jest realizacja robót budowlanych. (...) są: A. C., M. H., Z. K. i S. O.. Wspólnicy uprawnieni do reprezentowania Spółki to S. O. i M. H.. W ramach prowadzonej działalności Spółka zawarła z I. B.: - w dniu 10 października 2013 r. umowę nazwaną umową o dzieło, na okres od 10 października 2013 r. do 23 grudnia 2013 r., której przedmiotem było wykonanie fundamentu i konstrukcji parteru budynku mieszkalnego I Segmentu w zabudowie szeregowej przy ul. (...) w R., wynagrodzenie za wykonanie dzieła ustalono na kwotę 7 000zł - w dniu 7 stycznia 2014 r. umowę nazwaną o dzieło na okres od 7 stycznia 2014 r. do 28 lutego 2014 r., której przedmiotem było wykonanie konstrukcji parteru VI Segmentu budynku mieszkalnego w zabudowie szeregowej przy ul. (...) w R., wynagrodzenie za wykonanie dzieła ustalono na kwotę 4 800 zł - w dniu 14 marca 2014 r. umowę nazwaną o dzieło na okres od 14 marca 2014 r. do 17 kwietnia 2014 r., której przedmiotem było wymurowanie 90 m 2 ścian na budowie budynków mieszkalnych w zabudowie szeregowej przy ul. (...) w R., wynagrodzenie za wykonanie dzieła ustalono na kwotę 1 800 zł, płatne w ciągu 7 dni po wykonaniu dzieła i wystawieniu rachunku przez wykonawcę. Spółka zawarła również umowy ze S. B.: - w dniu 3 lutego 2014 r. na okres od 3 lutego do 25 lutego 2014 r., której przedmiotem było pomalowanie 2 – krotne ścian i sufitów o łącznej powierzchni 270 m 2 na budowie przy ul. (...) w R., wynagrodzenie za wykonanie dzieła ustalono na kwotę 800 zł - w dniu 3 marca 2014 r. na okres od 3 do 25 marca 2014 r. - na pomalowanie 2 – krotne ścian o łącznej powierzchni 300 m 2 na budowie przy ul. (...) w R., wynagrodzenie za wykonanie dzieła ustalono na kwotę 800 zł - w dniu 7 września 2015 r. na okres od 7 do 26 września 2015 r., której przedmiotem było malowanie ścian o powierzchni 220 m 2 na budowie przy ul. (...) w R., wynagrodzenie za wykonanie dzieła ustalono na kwotę 800 zł. Z R. G. Spółka (...) i (...) Sp. jawna zawarła umowy nazwane umowami o dzieło: - w dniu 8 stycznia 2014 r. na okres od 8 stycznia do 25 lutego 2014 r., przedmiotem umowy było ułożenie 149 m 2 płytek w budynku przy ul. (...) w R., za wynagrodzeniem 4 470 zł - w dniu 14 marca 2014 r. na okres od 14 marca do 17 kwietnia 2014 r. – na wykonanie 100 m 2 przewodów kominowych na budowie budynków mieszkalnych przy ul. (...) w R., ustalone wynagrodzenie to 1 500 zł. Z C. O. Spółka zawarła umowy zwane o dzieło: - w dniu 19 kwietnia 2013 r. na okres od 19 kwietnia do 30 czerwca 2013 r., przedmiotem której było wykonanie inwentaryzacji powykonawczej przyłączy wod – kan do budynku mieszkalnego położonego na działce nr (...) obr. 211 w R., wynagrodzenie za wykonanie dzieła ustalono na kwotę 900 zł - w dniu 10 października 2013 r. na okres od 10 października 2013 r. do 31 stycznia 2014 r. na wykonanie inwentaryzacji powykonawczej budynku oraz przyłączy kanalizacji deszczowej i sanitarnej, wodociągowej, położonego na dz. 445 i 448 obr 207, wynagrodzenie za wykonanie dzieła ustalono na kwotę 1 300 zł - w dniu 23 października 2015 r. na okres od 26 października do 10 grudnia 2015 r. na wykonanie inwentaryzacji powykonawczej przyłącza wod – kan do działki (...) obr 221 rz- w S., wyłączenie części dz. 1362 obr 221 R. – S. z produkcji rolnej, wynagrodzenie za wykonanie dzieła ustalono na kwotę 400 zł. I. B., S. B., R. G., C. O. z tytułu wskazanych wyżej umów osiągnęli przychód zgodnie z przedłożonymi rachunkami. Wykonywali pracę na rzecz Spółki, nie mieli wpływu na nazwę zawieranych z nimi umów ani na ich treść. Ich pracę nadzorował kierownik budowy – jeden ze wspólników – M. H.. Z tytułu tych umów Spółka nie dokonała zgłoszenia w/w do ubezpieczeń społecznych. Nie naliczyła również od wynagrodzenia w/w składek na Fundusz Pracy za grudzień 2013 r., luty 2014 r. i kwiecień 2014 r. oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za grudzień 2013 r., luty 2014 r., marzec 2014 r. kwiecień 2014 r. i październik 2015 r. W październiku i listopadzie 2017 r. ZUS przeprowadził kontrolę płatnika (...) Sp. jawna z siedzibą w R. między innymi w zakresie prawidłowości i rzetelności obliczania składek na ubezpieczenia społeczne. Kontrolą objęto okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 grudnia 2015 r. W uwzględnieniu wyników przeprowadzonej kontroli ZUS w dniu 7 marca 2018 r. wydał zaskarżone w sprawie decyzje. (dowód: zeznania S. O. k. 247 - 248, zeznania Z. K. k. 253, zeznania A. C. k. 253, zeznania M. H. k. 253, zeznania I. B. k. 248 – 248b, zeznania S. B. k. 248b, zeznania R. G. k. 248b, zeznania C. O. k. 248b, dokumentacja w aktach ZUS) Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o powołane dowody. Oparł się na dowodach z dokumentów obejmujących postępowanie kontrolne prowadzone u płatnika składek i wydane w sprawie decyzje. Nadto Sąd oparł się na zeznaniach I. B., S. B., R. G. i C. O., z którymi Spółka zawierała umowy o dzieło, odnośnie okoliczności zawierania umów, sposobu ich wykonywania i dokonywanych rozliczeń. Podstawę ustaleń stanowiły też twierdzenia wspólników Spółki. Ocena natomiast natury stosunków prawnych - charakteru umów łączących strony należy do Sądu. Sąd Okręgowy zważył, co następuje. Spór w niniejszej sprawie sprowadzał się do ustalenia czy I. B., S. B., R. G. i C. O. posiadają tytuł do objęcia ich obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym ze względu na zatrudnienie przez płatnika składek (...)Sp. jawna z siedzibą w R., na podstawie umów o świadczenie usług a także do ustalenia czy Spółka – płatnik jest obowiązana opłacić składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych od wypłaconych im z tytułu tych umów wynagrodzeń. Niewątpliwie bowiem między stronami doszło do podpisania umów określonych jako umowy o dzieło, które jednak w przekonaniu organu rentowego nie skutkowały powstaniem takiego stosunku cywilnego a właściwym jest jego zakwalifikowanie jako umów o świadczenie usług, do których zastosowanie znajdują przepisy o zleceniu. Ocena tego zagadnienia wymaga poczynienia ogólnych rozważań dotyczących kwalifikowania umów w razie wątpliwości z jakim rodzajem umowy faktycznie mamy do czynienia. Jak wynika bowiem z treści art. 6 ust. 1 pkt.4 i art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. 2017 poz. 1778) obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby świadczące pracę na podstawie umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Natomiast umowa o dzieło nie stanowi obowiązkowego tytułu ubezpieczenia społecznego. Na wstępie już należy podkreślić, że nie ulega wątpliwości, iż o tym jaką umowę zawrzeć decydują przede wszystkim strony zgodnie z wynikającą z art. 353 1 kc zasadą swobody umów. Zasada ta polega w pierwszej kolejności na możliwości wyboru przez strony rodzaju stosunku prawnego, który będzie je łączył. Dotyczy to także wykonywania stale i za wynagrodzeniem określonych czynności, a więc stosunku prawnego określanego jako wykonywanie zatrudnienia w szerokim znaczeniu bowiem powszechnie przyjmuje się, że zatrudnienie może być wykonywane na podstawie stosunku cywilnoprawnego lub stosunku pracy. Należy jednak zauważyć, że w systemie ubezpieczeń społecznych nie są rzadkie przypadki, w których nawet zgodnie nazwana przez strony umowa nie jest tą, która stanowi tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym (por. przykładowe spory na tle kwalifikacji prawnej umów o świadczenie usług w orzecznictwie Sądu Najwyższego - wyroki: z 08.01.1999 r., II UKN 403/98, OSNP 2000/5/194; z 28.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.