Sygn. akt V ACa 762/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 marca 2019 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie V Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSA Alicja Fronczyk Sędziowie: SA Ewa Kaniok (spr.) SO (del.) Joanna Piwowarun-Kołakowska Protokolant: Emilia Tlaga po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2019 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa J. P. przeciwko (...) W. o zapłatę ewentualnie ustalenie na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 30 sierpnia 2018 r., sygn. akt II C 517/18 I. oddala apelację; II. zasądza od J. P. na rzecz (...) W. kwotę 4050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego; III. przyznaje radcy prawnemu P. Ż. ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie kwotę 2 700 (dwa tysiące siedemset) złotych powiększoną o odpowiednią stawkę podatku od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu. Joanna Piwowarun-Kołakowska Alicja Fronczyk Ewa Kaniok Sygn. akt V ACa 762/18 UZASADNIENIE J. P. wniosła 26 maja 2015 r. do Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy pozew przeciwko (...) W., domagając się zasądzenia kwoty 34.983,07 zł wraz z odsetkami ustawowymi od lipca 2006 r., pobranej przez M. G. Komornika Sądowego przy SR dla Warszawy Mokotowa na rzecz (...) W. oraz udaremnienie próby sprzedaży mieszkania powódki na zaspokojenie długu stworzonego przez pozwanego oraz SR dla m. st. Warszawy, XV Wydział Gospodarczy, który naruszył prawo wydając nakaz zapłaty na fakturę wystawioną z rażącym naruszeniem prawa, tj. 27 dni wstecz. W uzasadnieniu powództwa wskazała, iż wynajmowała od pozwanego lokal. Faktura VAT z dnia 27 listopada 2001 r. jest dokumentem nielegalnym, pozwany naliczał odsetki od 14 listopada 2001 r., kiedy to usługa najmu nie była wykonywana. Powódka zarzucała, że pomieszczenia w lokalu nie były przygotowane nawet w dniu ich protokolarnego przekazania, a pomieszczenia w strefie (...) i (...) nie zostały przekazane, gdyż nie wykonano w nich remontu. Dalej wskazała, iż dopiero w 2005 r. odebrała nakaz zapłaty, jednak sądy żądały zapłaty, których nie była w stanie uiścić. Postanowieniem z 9 listopada 2015 r. SR dla m. st. Warszawy, II Wydział Cywilny (sygn. II C 1873/15) odrzucił pozew J. P.. Orzeczenie to zostało następnie uchylone w trybie art. 395 § 2 k.p.c. Powódka precyzując ostatecznie swoje stanowisko procesowe, w piśmie z 5 października 2017 r. wniosła o zapłatę kwoty 40.947,17 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 1 lipca 2006 r. do dnia zapłaty, która w jej ocenie została niezasadnie wyegzekwowana przez Komornika Sądowego M. G. oraz kwoty 50.000zł tytułem zadośćuczynienia. Zgłosiła także żądanie ewentualne – na wypadek nieuwzględnienia żądania zasądzenia kwoty 40947,17 zł - domagając się uznania, iż pozwany nienależnie się wzbogacił poprzez wystawienie w dniu 27 listopada 2001r. faktury VAT za okres od dnia 1 do 30 listopada 2001 r. na kwotę wyegzekwowaną przez komornika od powódki. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów postępowania. Wskazał, iż co prawidłowości wystawionej faktury wypowiedział się już Sąd Rejonowy dla m st. Warszawy XV Wydział Gospodarczy, wydając w dniu 26 marca 2003 r. nakaz zapłaty, zobowiązujący powódkę do zapłaty kwoty, której dochodzi w niniejszym postępowaniu. Orzeczenie to stało się prawomocne, stanowi tytuł wykonawczy, a żądania powódki zmierzając do kwestionowania prawomocnego orzeczenia sądowego. Wyrokiem z dnia 30 sierpnia 2018 r., Sąd Okręgowy w Warszawie w punkcie pierwszym oddali powództwo; w punkcie drugim odstąpił od obciążenia powódki kosztami procesu; w punkcie trzecim obciążył Skarb Państwa nieuiszczonymi kosztami sądowymi; w punkcie czwartym przyznał r. pr. P. Ż. ze środków Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie kwotę 3600 zł powiększoną o stawkę należnego podatku VAT, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Z ustaleń faktycznych jakie legły u podstaw tego rozstrzygnięcia wynika, że dnia 26 marca 2003 r. Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy, XV Wydział Gospodarczy, pod sygn. XV GNc 8999/02 wydał przeciwko J. P. nakaz zapłaty nakazując jej zapłatę na rzecz (...) W. kwoty 10.000 zł wraz z odsetkami i kosztami zastępstwa procesowego. Dochodzona kwota wynikała z faktury VAT nr (...) wystawionej na podstawie umowy najmu, która łączyła strony. Orzeczeniu została nadana klauzula wykonalności z uwagi na jego uprawomocnienie się. (...) W. złożyło wniosek o wszczęcie postepowania egzekucyjnego na podstawie wskazanego wyżej tytułu wykonawczego. Postępowanie egzekucyjne było prowadzone przez Komorników Sądowych przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy Mokotowa, w tym m. in. M. K.. Do dnia 24 stycznia 2017 r. w ramach postępowania egzekucyjnego od powódki została pobrana kwota 15.087,94 zł, kwota należności głównej w wysokości 10.000 zł, kwota odsetek, która na dzień 15 lutego 2017 r. wynosiła 10.831,47 zł oraz kwota 5.027,76 zł z tytułu pozostałych opłat komorniczych. Materialnoprawną podstawę zgłoszonego żądania stanowi art. 415 k.c., zgodnie z którym, kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia. Mimo, że po stronie pozwanej występuje jednostka samorządu terytorialnego, podstawy odpowiedzialności nie stanowi art. 417 k.c. gdyż powódka nie wiązała powstania szkody z działaniami pozwanego o charakterze władczym. Powódka upatrywała źródła szkody i krzywdy w egzekucji prowadzonej na podstawie nakazu zapłaty zaopatrzonego w klauzulę wykonalności. Zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Ze związania tego wynika konieczność uwzględnienia faktu istnienia konkretnego orzeczenia regulującego daną sprawę. Związanie prawomocnym orzeczeniem dotyczy nie tylko stron, ale i sądu, który wydał to orzeczenie, jak i innych sądów oraz organów państwowych. W konsekwencji wszystkie wymienione jednostki muszą liczyć się z wydanym orzeczeniem, nie mogą go ani zmieniać, ani podejmować działań nieuwzględniających faktu jego wydania. Moc wiążąca orzeczenia określona art. 365 § 1 k.p.c. w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, że dana kwestia kształtuje się tak, jak to orzeczono już w prawomocnym orzeczeniu. Sąd I instancji stwierdził, że nie był uprawniony do przeprowadzenia oceny prawnej w zakresie istnienia roszczenia wynikającego z faktury wystawionej przez pozwanego w związku z umową najmu zawartą z powódką. Kwestia ta podlegała badaniu przez Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy. W wyniku tego, sąd rozstrzygnął, że roszczenie (...) W. wynikające z przedmiotowej faktury wystawionej w związku z zawartą umową najmu względem powódki było uzasadnione, w następstwie czego wydał nakaz zapłaty uwzględniający w całości żądanie, a orzeczenie to zyskało walor prawomocności. Z treści pozwu i pism procesowych wynika, że powódka kwestionowała skuteczność doręczenia nakazu zapłaty, a także przekraczającą jej możliwości wysokość opłat sądowych związanych ze wzruszeniem wydanego orzeczenia. Obie te kwestie, również z uwagi na treść art. 365 § 1 k.p.c., nie mogą być przedmiotem rozważań w niniejszym postępowaniu. Powódce przysługiwały środki prawne przewidziane w sytuacjach, w którym znalazła się powódka, tj. instytucja przywrócenia terminu do dokonania czynności prawnej (art. 169 k.p.c.) oraz zwolnienia od kosztów sądowych (art. 102 u.k.s.c). Zainicjowane postępowanie sądowe nie może służyć kwestionowaniu zasadności podjętych czynności przez sąd w innym postępowaniu. Ustawodawca w tym celu przewidział stosowne środki odwoławcze oraz nadzwyczajne środki zaskarżenia. Kwestie związane z rzekomo nieprawidłowo wykonaną umową najmu nie mogły stanowić pola rozważań Sądu w niniejszym postępowaniu. Pozwane miasto dysponowało tytułem wykonawczym i skorzystało z uprawnienia przysługującego wierzycielowi tj. zainicjowania przymusowej egzekucji świadczenia objętego tym tytułem. Działanie to ma oparcie w przepisach prawa (art. 776 i 796 § 1 k.p.c.) i brak jest podstaw do stwierdzenia, by złożenie wniosku egzekucyjnego i prowadzenie egzekucji miało charakter bezprawny. Realizowanie tytułu wykonawczego, którym jest tytuł egzekucyjny opatrzony klauzulą wykonalności, nie jest zachowaniem sprzecznym z porządkiem prawnym. Powódka nie dowiodła, by w jakimkolwiek innym postępowaniu stwierdzono utratę przez ten nakaz mocy, czy choćby utratę przymiotu wykonalności. Komornik był związany treścią art. 804 k.p.c. i prowadził egzekucję roszczenia stwierdzonego tytułem wykonawczym. Sąd Okręgowy stwierdził, że powódka nie wykazała również by poniosła szkodę majątkową. Należności egzekwowanych w ramach postępowania egzekucyjnego nie sposób kwalifikować jako szkody. Dlatego Sąd oddalił żądanie zapłaty kwoty 40.947,17zł dochodzonej z tytułu niezasadnej egzekucji prowadzonej na podstawie prawomocnego nakazu zapłaty. Dalej Sąd I instancji wskazał, że powódka dochodziła również zapłaty zadośćuczynienia w kwocie 50 000 zł za krzywdę, która według twierdzeń pozwu polegała na pogorszeniu się jej stanu zdrowia na skutek działań komornika w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z treścią art. 445 § 1 k.c. w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Zadośćuczynienie przewidziane w art. 445 § 1 k.c. ma charakter kompensacyjny; stanowi sposób naprawienia krzywdy w postaci doznanych cierpień fizycznych i psychicznych. Powódka nie wykazała, by działania pozwanego można było zakwalifikować jako czyn niedozwolony, co uzasadniało oddalenie żądania zadośćuczynienia. Sąd I instancji podkreślił również, że strona powodowa wiązała roszczenie o zadośćuczynienie ze sposobem i nieprawidłowościami prowadzonego postępowania egzekucyjnego przez komornika sądowego. Uzasadnienie zasadności jak i wysokości tego żądania sprowadza się jedynie do kwestionowania zachowania komornika w trakcie prowadzonej egzekucji (nachodzenie, nękanie), które w ocenie powódki wywołało uszczerbek na zdrowiu. Skoro powódka wiąże powstanie krzywdy z działaniami komornika sądowego (w piśmie procesowym z dnia 5 października 2018 roku, wskazano na nachodzenie powódki przez komornika oraz asesora komorniczego, dwie licytacje mieszkania) to brak jest podstaw do przypisania odpowiedzialności pozwanemu miastu za działania organu egzekucyjnego. Kierując się powyższymi względami, Sąd oddalił powództwo również w zakresie żądania zasądzenia zadośćuczynienia. Następnie Sąd Okręgowy wskazał, że powódka obok roszczenia o zapłatę kwoty 40 947,17 zł sformułowała również żądanie ewentualne ustalenia stosunku prawnego, tj. uznanie, że pozwany nienależnie się wzbogacił poprzez wystawienie faktury VAT za okres od dnia 1 do 30 listopada 2001 r. Stosownie do treści art. 189 k.p.c. powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Uwzględnienie powództwa na podstawie wskazanego przepisu wymaga spełnienia dwóch podstawowych przesłanek, tj. istnienia interesu prawnego w żądaniu udzielenia ochrony prawnej przez wydanie wyroku ustalającego oraz istnienia bądź nieistnienia danego stosunku prawnego bądź prawa. Zgodnie z art. 405 k.c., kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Zdaniem Sądu I instancji Janina M. P. nie posiada interesu prawnego w dochodzeniu tak sformułowanego roszczenia. Skoro oparła roszczenie o twierdzenie, że miasto stołeczne uzyskało korzyść bez podstawy prawnej, to przysługuje jej dalej idące roszczenie o zapłatę. Skoro istnieje prawomocne orzeczenie, którym zasądzono od powódki na rzecz pozwanego należności objęte kwestionowaną fakturą i świadczenie to nie zostało spełnione, to pomiędzy stronami w tym zakresie nie istnieje stan niepewności. W tym zakresie powódka nie posiadała interesu prawnego w domaganiu się ustalenia i również z tej przyczyny żądanie ewentualne podlegało oddaleniu w całości. Powódka przegrała proces i zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 98 k.p.c. winna zwrócić stronie przeciwnej poniesione przez nią koszty procesu. Sąd doszedł do przekonania, że w sprawie winna znaleźć zastosowanie zasada słuszności wyrażona w art. 102 k.p.c. i odstąpił od obciążenia powódkę tymiż kosztami. W sprawie dla powódki został ustanowiony radca prawny z urzędu, a udzielona przez niego pomoc prawna nie została opłacona w toku postępowania, toteż koszty te zostały przyznane ze Skarbu Państwa na podstawie § 6 pkt. 6 w zw. z § 15 pkt. 1 w zw. z § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu z dnia 28 września 2002r. (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Apelację od powyższego wyroku wniosła powódka zaskarżając go w pkt 1 i zarzuciła: naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.