Sygn. akt VII U 789/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 listopada 2018 r. Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSO Zbigniew Szczuka Protokolant: st. sekr. sądowy Maria Nalewczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2018 r. w Warszawie sprawy J. S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. o wcześniejszą emeryturę na skutek odwołania J. S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział w W. z dnia 21 czerwca 2017 r. znak: (...) oddala odwołanie. Sygn. akt VII U 789/17 UZASADNIENIE J. S. w dniu 12 lipca 2017 r. złożył, za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w W., odwołanie od decyzji ww. organu rentowego z dnia 21 czerwca 2017 r., znak: (...) mocą, której organ rentowy odmówił mu prawa do wcześniejszej emerytury – z warunków szczególnych. W uzasadnieniu odwołania ubezpieczony J. S. podniósł, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydając zaskarżoną decyzję powołał się fakt, że wymienione w poszczególnych świadectwach wykonywania prac w szczególnych warunkach stanowiska pracy nie są zgodne ze stanowiskami pracy zawartymi w Wykazie A, stanowiącym załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Na okoliczność pracy w warunkach szczególnych, ubezpieczony wniósł o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków, będących jego współpracownikami w spornych okresach czasu. W konkluzji odwołania J. S. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie na jego rzecz prawa do dochodzonego świadczenia (odwołanie z dnia 12 lipca 2017 r. k. 2 a.s.). Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział w W. wniósł o oddalenie odwołania na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. Organ rentowy w uzasadnieniu odwołania podniósł między innymi, że ubezpieczony nie spełnia przesłanek z art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, albowiem nie legitymuje się wymaganym 15-letnim stażem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze, warunkującym prawo do świadczenia. Zaznaczył, że zgodnie z § 2 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, obowiązującym na danym stanowisku. Powyższe okresy pracy stwierdza zakład pracy na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach lub w świadectwie pracy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że nie uwzględnił do stażu pracy w warunkach szczególnych żadnego okresu zatrudnienia ubezpieczonego z uwagi na fakt, że wskazane w świadectwach wykonywania prac w szczególnych warunkach stanowiska pracy nie są zgodne ze stanowiskami pracy zawartymi w Wykazie A, stanowiącym załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Jednocześnie w przypadku niektórych okresów zatrudnienia, ubezpieczony w ogóle nie przedłożył świadectwa pracy opatrzonego adnotacją o wykonywaniu pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze. Dodał przy tym, że ubezpieczony legitymuje się ogólnym stażem pracy, wynoszącym na dzień 1 stycznia 1999 r. 27 lat, 2 miesiące i 5 dni, w dniu 15 marca 2015 r. ukończył wiek 60 lat oraz wniósł o przekazanie środków zgromadzonych w OFE na dochody budżetu państwa. Ubezpieczony nie legitymuje się jednak wymaganym 15-letnim stażem pracy w warunkach szczególnych. Z tego też względu, Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił ubezpieczonemu prawa do dochodzonego świadczenia (odpowiedź na odwołanie z dnia 17 lipca 2017 r. k. 4 a.s.). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Ubezpieczony J. S., urodzony w dniu (...), w dniu 30 maja 2017 r. złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych(...) Oddział w W., wniosek o wcześniejszą emeryturę z tytułu wykonywania pracy w warunkach szczególnych. Do powyższego wniosku ubezpieczony załączył kwestionariusz dotyczący okresów składkowych i nieskładkowych wraz z dokumentacją potwierdzającą te okresy (wniosek z dnia 30 maja 2017 r. wraz z załącznikiem k. 1-11, tom II a.r.). Zakład Ubezpieczeń Społecznych po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ustalił, że ubezpieczony nie spełnia warunku dotyczącego stażu pracy w szczególnych warunkach (tj. 15 lat pracy w warunkach szczególnych), gdyż na dzień 1 stycznia 1999 r. nie udowodnił wymaganego okresu takiej pracy. Z tych też względów, organ rentowy na gruncie decyzji z dnia 21 czerwca 2017 r., znak: (...)odmówił ubezpieczonemu prawa do dochodzonej emerytury. Do stażu pracy organ rentowy nie zaliczył ubezpieczonemu żadnego okresu zatrudnienia w warunkach szczególnych bądź w szczególnym charakterze z uwagi na fakt, że wskazane w świadectwach wykonywania prac w szczególnych warunkach stanowiska pracy nie są zgodne ze stanowiskami pracy zawartymi w Wykazie A, stanowiącym załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Zaznaczył także, że w przypadku niektórych okresów zatrudnienia, ubezpieczony w ogóle nie przedłożył świadectwa pracy opatrzonego adnotacją o wykonywaniu pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze. Na tej podstawie organ rentowy stwierdził, że ubezpieczony nie legitymuje się wymaganym 15-letnim stażem pracy w warunkach szczególnych (decyzja z dnia 21 czerwca 2017 r., znak:(...) k. 81, tom II a.r.). Ubezpieczony J. S. od niekorzystnej dla siebie decyzji organu rentowego z dnia 21 czerwca 2017 r., znak: (...), złożył odwołanie do Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie, inicjując niniejsze postępowanie sądowe, w toku którego ustalono, że: W okresie od dnia 1 września 1970 r. do dnia 7 września 1973 r. ubezpieczony J. S. był uczniem (...) Szkoły Zawodowej dla Pracujących (...) Przedsiębiorstwa (...) w R.. W trakcie odbywania nauki w ww. placówce oświatowej, ubezpieczony przez 6 godzin w tygodniu pracował w (...) Przedsiębiorstwie (...) w G. na zasadzie odbywania praktyk zawodowych, które odbywały się pod nadzorem instruktora oraz kierownika zakładu, a przez pozostały czas uczęszczał na zajęcia szkolne. W pierwszym roku nauki, ubezpieczony wykonywał wyłącznie pomocnicze prace remontowe, natomiast już w drugim roku nauki był odpowiedzialny za czyszczenie maszyn ze smaru oraz ich malowanie. Po ukończeniu trzyletniej zasadniczej szkoły zawodowej, ubezpieczony został zatrudniony w (...) Przedsiębiorstwie (...) w G. na stanowisku ślusarza remontów maszyn i urządzeń hutniczych. W powyższym zakładzie pracy, ubezpieczony był zatrudniony w okresie od dnia 8 września 1973 r. do dnia 31 grudnia 1975 r. W tym okresie czasu do jego obowiązków należało przede wszystkim remontowanie pieców hutniczych, które były wyburzane za pomocą koparek, przecinarek oraz młotków. Czynności te polegały na cięciu palnikiem, wyburzaniu oraz wymianie całych elementów urządzeń sterujących maszynami oraz ich podzespołów. W tym zakresie, ubezpieczony dokonywał także odpowiednich pomiarów poszczególnych części składkowych maszyn, a także wypalał i wyburzał poszczególne elementy. Ubezpieczony wykonywał także prace na wysokości w zakresie przeprowadzania remontów suwnic na walcowniach. Prace te były wykonywane na wysokości 6-8 metrów nad ziemią. Ubezpieczony nie wykonywał natomiast prac spawalniczych z uwagi na brak posiadania w tym zakresie stosownych uprawnień. Osoba zatrudniona na stanowisku spawacza uczestniczyła jednak w czynnościach realizowanych przez ubezpieczonego, pilnując m.in. aby suwnica nie najechała na niego podczas wykonywania prac remontowych. Wszystkie ww. czynności w zakresie remontów maszyn i urządzeń hutniczych ubezpieczony wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, czasem także w nadgodzinach, w narażeniu na takie czynniki jak hałas, kurz i przeciągi. Z tytułu wykonywania powyższych prac, ubezpieczonemu, jak również pozostałym pracownikom wykonującym analogiczne zadania przysługiwał dodatkowy urlop w wymiarze 12-14 dni, dodatek za pracę w warunkach szkodliwych dla zdrowia, a także posiłki regeneracyjne i mleko. Wypłata dodatków za pracę w warunkach szkodliwych dla zdrowia była odnotowywana przez ww. zakład pracy w tzw. karcie hutnika, którą posiadał każdy pracownik zatrudniony na stanowisku analogicznym do stanowiska ubezpieczonego. Następnie w okresie od dnia 3 maja 1979 r. do dnia 30 września 1981 r. ubezpieczony był zatrudniony w (...) Przedsiębiorstwie (...) w W. na stanowisku montera maszyn i urządzeń przemysłowych w pełnym wymiarze czasu pracy. W trakcie powyższego okresu zatrudnienia, ubezpieczony w okresie od dnia 2 lipca 1979 r. do dnia 31 sierpnia 1981 r. wykonywał pracę na kontrakcie przy budowie Elektrowni (...) na terenie Czechosłowacji na stanowisku operatora wytwórni do betonu (...). W tym okresie czasu, ubezpieczony pracował głównie przy kruszywie oraz rozlewaniu betonu. Była to praca na zewnątrz, która polegała na tym, że beton najpierw był kruszony, a następnie przygotowywany w formie ciekłej i wlewany z kubika do betoniarki. Kruszywo trzeba było załadować i rozdrobnić beton. Praca ta z uwagi na wysokie temperatury powietrza była najbardziej uciążliwa w porze letniej. Powyższe obowiązki, odwołujący wykonywał w wymiarze 12 godzin na dobę, a ich realizacja odbywała się w narażeniu na zapylenie, hałas oraz zmienne warunki atmosferyczne. Po powrocie z kontraktu, w okresie od dnia 1 września 1981 r. do dnia 30 września 1981 r. ubezpieczony przebywał na urlopie bezpłatnym. W dniu 12 października 1981 r. (...) Przedsiębiorstwo (...) w W. wystawiło odwołującemu świadectwo pracy, w którym potwierdziło, że w okresie od dnia 3 maja 1979 r. do dnia 30 września 1981 r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał on prace na stanowisku montera maszyn i urządzeń przesyłowych, za które otrzymywał wynagrodzenie określone według IV tabeli płac w wysokości odpowiadającej VII kategorii zaszeregowania, określonej stawką godzinową w wysokości 17,60 zł. Powyższe świadectwo pracy nie zostało opatrzone adnotacją o wykonywaniu pracy w szczególnych warunkach bądź w szczególnym charakterze (kwestionariusz osobowy k. 1-3, świadectwo ukończenia zasadniczej szkoły zawodowej k. 5, umowa o pracę z dnia 3 maja 1979 r. k. 7, życiorys k. 9, pismo z dnia 3 maja 1979 r. k. 10, karta obiegowa zwolnienia k. 12, porozumienie k. 13-15, aneks Nr:1 z dnia 2 lipca 1979 r. k. 17, podanie o urlop bezpłatny k. 18, aneks z dnia 30 listopada 1980 r. k. 19, pismo z dnia 12 grudnia 1980 r. k. 20, świadectwo pracy z dnia 12 października 1981 r. k. 27 – dokumentacja zgromadzona w aktach osobowych odwołującego, zeznania świadka H. J. k. 67-68, zeznania świadka G. P. k. 68, zeznania odwołującego k. 69-70 a.s.). W okresie od dnia 4 stycznia 1982 r. do dnia 10 kwietnia 1982 r. ubezpieczony był zatrudniony w Fabryce (...) w W. na stanowisku ślusarza w pełnym wymiarze czasu pracy. Następnie w okresie od dnia 3 maja 1982 r. do dnia 29 lutego 1984 r. świadczył pracę na rzecz (...) Przedsiębiorstwa Budownictwa (...) w W. na stanowisku ślusarza. W tym okresie czasu, ubezpieczony w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace ślusarza-montażysty konstrukcji stalowych hal przemysłowych. Wówczas do obowiązków odwołującego należało skręcanie elementów konstrukcji metalowych, które następnie były ustawiane dźwigiem. W okresie od dnia 1 marca 1984 r. do dnia 30 kwietnia 1985 r. ubezpieczony był zatrudniony w (...) w W. na stanowisku operatora wytwórni do produkcji mas betonowych. W tym okresie czasu do jego obowiązków należało wykonywanie prac przy produkcji betonu kruszywowego. W okresie od dnia 15 maja 1985 r. do dnia 30 czerwca 1986 r. odwołujący był zatrudniony w Przedsiębiorstwie Budownictwa (...) „ (...)-6” w W.. W tym okresie czasu odwołujący pracował jako ślusarz-spawacz elektryczno-gazowy, a do jego obowiązków należało wycinanie palnikiem z blach o grubości 20-70 mm elementów, które następnie były układane i spawane, jako kołnierze do rur. Z kolei w okresie od dnia 12 sierpnia 1986 r. do dnia 30 czerwca 1990 r. ubezpieczony był zatrudniony w Zakładzie (...) przy Areszcie Śledczym W.-B. na stanowisku majstra warsztatu samochodowego. Ubezpieczony, jako majster warsztatu samochodowego nadzorował pracę mechaników samochodowych w zakresie przeglądów eksploatacyjnych, wymiany olejów i płynów eksploatacyjnych, szczęk hamulcowych i klocków hamulcowych, a także wykonywał prace lakiernicze i poprzedzające je naprawy uszkodzeń i wgnieceń karoserii. Opisane powyżej czynności ubezpieczony wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, tj. co najmniej przez 8 godzin dziennie (podanie z dnia 27 lutego 1984 r. k. 29, pismo z dnia 29 lutego 1984 r. k. 30, umowa o pracę z dnia 29 lutego 1984 r. k. 32, aneks z dnia 30 września 1984 r. k. 35, podanie z dnia 19 marca 1985 r. k. 37, karta obiegowa zwolnienia k. 41, świadectwo pracy z dnia 2 maja 1985 r. k. 46 – dokumentacja zgromadzona w aktach osobowych odwołującego, zeznania świadka T. K. k. 24, zeznania świadka M. M. k. 69, zeznania odwołującego k. 69-70 a.s.). W toku postępowania sądowego, Sąd Okręgowy dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu bhp celem ustalenia, czy praca wykonywana przez odwołującego we wszystkich wskazanych powyżej okresach zatrudnienia wykonywana była w warunkach szczególnych, uregulowanych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze oraz w innych rozporządzeniach Rady Ministrów, dotyczących I kategorii zatrudnienia i zarządzeniach właściwych Ministrów (postanowienie z dnia 25 kwietnia 2018 r. k. 70 a.s.). W opinii z dnia 14 czerwca 2018 r. biegły sądowy z zakresu bhp J. P. stwierdził, że uznanie prac za wykonywane w szczególnych warunkach jest możliwe, gdy stanowisko lub rodzaj pracy wykonywanej przez pracownika ściśle odpowiada odpowiedniemu zapisowi zawartemu w wykazie A, stanowiącemu załącznik do rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze i praca ta była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. W treści opinii biegły sądowy wskazał, że materiał dowodowy zebrany w sprawie daje podstawy do zaliczenia pracy wykonywanej przez odwołującego do prac w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 32 ust. 2 ustawy emerytalnej w następujących okresach zatrudnienia: od dnia 8 września 1973 r. do dnia 31 grudnia 1975 r., od dnia 2 lipca 1979 r. do dnia 31 sierpnia 1981 r., od dnia 3 maja 1982 r. do dnia 29 lutego 1984 r., od dnia 3 stycznia 1984 r. do dnia 30 kwietnia 1985 r. oraz od dnia 12 sierpnia 1986 r. do dnia 30 czerwca 1990 r., albowiem w tych okresach czasu odwołujący stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace wymienione w Wykazie A, stanowiącym załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Z kolei nie podlegają uznaniu za wykonywane w szczególnych warunkach prace odwołującego w okresach: od dnia 1 września 1970 r. do dnia 7 września 1973 r., od dnia 9 lutego 1976 r. do dnia 30 kwietnia 1979 r., od dnia 3 maja 1979 r. do dnia 1 lipca 1979 r., od dnia 1 września 1981 r. do dnia 30 września 1981 r., od dnia 4 stycznia 1982 r. do dnia 10 kwietnia 1982 r. oraz od dnia 15 maja 1985 r. do dnia 30 czerwca 1986 r. (opinia biegłego sądowego z zakresu bhp J. P. z dnia 14 czerwca 2018 r. k. 73-86 a.s.). Do powyższej opinii żadna ze stron nie zgłosiła zastrzeżeń. Na rozprawie w dniu 20 listopada 2018 r. odwołujący wniósł jednak o uwzględnienie do jego stażu pracy wszystkich okresów zatrudnienia, w tym również tych nieuwzględnionych przez biegłego sądowego we ww. opinii. Jednocześnie w piśmie procesowym z dnia 11 września 2018 r. pełnomocnik organu rentowego stwierdził, że okresy uznane przez biegłego sądowego za pracę w warunkach szczególnych i tak nie dają podstaw do przyznania świadczenia z tego tytułu, albowiem ubezpieczony udokumentowałby jedynie 11 lat, 4 miesiące i 12 dni takiej pracy (pismo procesowe z dnia 11 września 2018 r. k. 97, protokół rozprawy z dnia 20 listopada 2018 r. k. 112-113 a.s.). Powyższy stan faktyczny, Sąd Okręgowy ustalił na podstawie dowodów z dokumentów zawartych w aktach sprawy, w tym w aktach rentowych i osobowych odwołującego, a także na podstawie wiarygodnych zeznań odwołującego J. S. (k. 69-70 a.s.) oraz świadków: T. K. (k. 24 a.s.), H. J. (k. 67-68 a.s.), G. P. (k. 68 a.s.) oraz M. M. (k. 69 a.s.). Zdaniem Sądu dokumenty, w zakresie w jakim Sąd oparł na nich swoje ustalenia, są wiarygodne, wzajemnie się uzupełniają i tworzą spójny stan faktyczny. Dokumenty te nie były przez strony kwestionowane w zakresie ich autentyczności i zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy, a zatem wynikające z nich okoliczności należało uznać za mogące stanowić podstawę ustaleń faktycznych w sprawie. Zeznania świadków: T. K., H. J. oraz G. P., Sąd Okręgowy co do zasady ocenił, jako wiarygodne biorąc pod uwagę fakt, że świadkowie, jako osoby niespokrewnione i niepowiązane z żadną ze stron, nie miały interesu w składaniu zeznań nieodpowiadających rzeczywistości. Wskazani powyżej świadkowie w osobach T. K., H. J. i G. P. w sposób dokładny wyjaśnili na czym polegała praca odwołującego w zakładach pracy: (...) Przedsiębiorstwie (...) w G. oraz w (...) Przedsiębiorstwie (...) w W., w tym na kontrakcie zagranicznym przy budowie Elektrowni (...) na terenie Czechosłowacji. Zeznania te były także zgodne z twierdzeniami odwołującego. Powyższym zeznaniom odwołującego, jak i świadków Sąd Okręgowy dał wiarę w całości, jako że były one spójne, logiczne, a także w pełni korespondowały z treścią dokumentów zgromadzonych w aktach osobowych odwołującego, w tym także z opinią biegłego sądowego z zakresu (...) z dnia 14 czerwca 2018 r. Sąd Okręgowy nie dał natomiast wiary zeznaniom świadka M. M., który zeznawał na okoliczność wykonywania przez odwołującego pracy w Fabryce (...) w W. oraz w Przedsiębiorstwie Budownictwa (...) „ (...)-6” w W.. Wskazać bowiem należy, że w tym okresie czasu, świadek nie współpracował z odwołującym, ani nie widział go przy pracy, nie mógł zatem posiadać wiedzy na temat warunków zatrudnienia odwołującego w ww. zakładach pracy. Wskazać także należy, że odwołujący zeznając na okoliczność aktywności zawodowej w poszczególnych okresach zatrudnienia także pominął okres wykonywania pracy w Fabryce (...) w W. na stanowisku ślusarza od dnia 4 stycznia 1982 r. do dnia 10 kwietnia 1982 r. Ustalając stan faktyczny w niniejszej sprawie, Sąd Okręgowy oparł się także na wskazanej powyżej opinii biegłego sądowego z zakresu (...) z dnia 14 czerwca 2018 r. (k. 73-86 a.s.). Odnosząc się do sporządzonej w niniejszej sprawie opinii biegłego, Sąd uznał ją za przekonującą, rzeczową i merytorycznie uzasadnioną. Sąd wziął pod uwagę fakt, że opinia ta uwzględnia i odnosi się do rzeczywistego charakteru pracy odwołującego w spornych okresach czasu i wykonywanych przez niego obowiązków, co biegły szczegółowo omówił. Opinia ta jest również zgodna z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, w tym z zeznaniami świadków i odwołującego. Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu Okręgowego okoliczność, że odwołujący nie we wszystkich wskazanych powyżej okresach zatrudnienia stale i w pełnym wymiarze czasu wykonywał prace, które spełniają przesłanki do uznania ich za prace wykonywane w warunkach szczególnych – spowodowała, że okresy te nie mogą być zaliczone do okresu pracy w warunkach szczególnych, uprawniającego do emerytury w obniżonym wieku. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Odwołanie J. S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...) Oddział w W. z dnia 21 czerwca 2017 r., znak:(...) jest niezasadne i jako takie podlega oddaleniu. Przepis art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1338 ze zm.) wskazuje, że ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.