Sygn. akt XVII AmA 12/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 czerwca 2019 r. Sąd Okręgowy w Warszawie, Wydział XVII Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w składzie: Przewodniczący: SSO B
§ 8ust.
4 tych umów, dystrybutor przy sprzedaży dla odbiorców ostatecznych zobowiązany był do przestrzegania polityki handlowej i odpowiadał przed producentem za informowanie swych odbiorców o zalecanym przez producenta poziomie cen detalicznych. Dystrybutor jednocześnie był zobowiązany do informowania producenta o sprzedawcach nie przestrzegających takiego poziomu cen, - w myśl § 8 ust. 5 umów handlowych, dystrybutor zobowiązany był do umieszczenia w widocznym miejscu aktualnych cen katalogowych na wszystkich prezentowanych – zarówno u siebie, jak i u swoich odbiorców - wyrobach producenta, -
§ 8ust.
6 umów handlowych stanowił, że w przypadku uzasadnionych wątpliwości, co do stosowania przez dystrybutora zasad polityki upustowej (…) (...) miał prawo żądać pisemnego raportu dotyczącego sprzedaży jej wyrobów do wskazanego odbiorcy oraz kopii umowy i faktur potwierdzających przedmiotową sprzedaż, - w myśl § 8 ust. 7 umów handlowych stanowił, że wszelkie akcje związane z promocją cenową inicjował producent. Dystrybutor mógł prowadzić indywidualne kampanie cenowe tylko po uzyskaniu akceptacji tego producenta. - dystrybutor w myśl § 8 ust. 8 umowy handlowej, zobowiązany został do poinformowania (...) o stosowanym własnym systemie sprzedaży, w tym wysokości udzielanych upustów cenowych na wyroby i części nabywane u tego producenta, - w § 9 ust. 4 umowy handlowej odbiorca został zobowiązany do prowadzenia działalności zgodnej z dobrymi obyczajami i zasadami etyki handlowej w taki sposób, aby nie zagrażać, ani też nie ograniczać możliwości działania innych dystrybutorów. Dystrybutor został również zobligowany do unikania konfliktów cenowo-upustowych oraz do nie wykorzystywania efektów starań innych odbiorców. - w § 9 pkt 5 umów handlowych (...) zobowiązał dystrybutorów do poinformowania go o rzeczywistych działaniach innych odbiorców, naruszających zasady określone tą umową, -
§ 9
pkt 6 umów handlowych producent mógł odstąpić od umowy ze skutkiem natychmiastowym, gdy dystrybutor m.in. naruszał postanowienia umowy. - w myśl § 10 ust. 6 ww. umów, w stosunku do dystrybutora, który narusza zasady polityki handlowej zapisane w § 8, Producent, czyli (...) miał prawo wypowiedzenia umowy ze skutkiem natychmiastowym. Zasady polityki handlowej o której mowa w § 8 ust. 4 umów, nigdy nie zostały spisane w formie odrębnego dokumentu. Polityka handlowa tego przedsiębiorcy polegała na sprzedaży wyrobów oraz części zamiennych, za pośrednictwem partnerów – firm dystrybucyjnych i była ukierunkowana na sprzedaż do sieci dystrybucji, która zajmuje się sprzedażą do sieci sklepów, serwisantów i instalatorów. Celem polityki handlowej była przejrzystość cen oraz zapewnienie, aby klient końcowy mógł nabyć produkt po najkorzystniejszej cenie. Celem tej polityki było, takie działanie sieci handlowej, aby nie ograniczać konkurencyjności na rynku uczestniczących w niej podmiotów oraz stwarzanie równych warunków konkurencji dla wszystkich tych podmiotów i zapobieganie podziałowi rynku. Miała ona również na celu zapobieganie powstawaniu pozycji dominującej poszczególnych dystrybutorów na danym obszarze. /k. 84 i k. 85 akt adm./ Zgodnie § 8 ust. 4 umów handlowych dystrybutorzy przy sprzedaży towarów dla odbiorców ostatecznych zobowiązani byli do przestrzegania tak rozumianej polityki handlowej. Ponadto byli zobowiązani do informowania swoich odbiorców o poziomie zalecanych cen detalicznych przez (...). Dystrybutor był zobowiązany również do informowania producenta o sprzedawcach nie przestrzegających takiego poziomu cen. Ponadto
§ 8ust.
5 umów, Dystrybutorzy byli zobowiązani do umieszczenia w widocznym miejscu aktualnych cen katalogowych wyrobów (...) prezentowanych zarówno u siebie, jak i swoich odbiorców. Na podstawie powyżej przytoczonych zapisów umów handlowych ustalono, że obowiązkiem dystrybutorów było m.in. umieszczenie w widocznym miejscu aktualnych cen katalogowych na wszystkich prezentowanych – zarówno u siebie, jak i u swoich odbiorców - wyrobach producenta oraz o poinformowanie o zalecanym przez (...) poziomie cen detalicznych. Z przesłanych przez producenta kopii katalogów – ofert handlowych wynika, że zawierają one wykaz sprzedawanych wyrobów, cenę katalogową netto oraz brutto. /k. 1329-1400 akt adm./ W toku postępowania (...) oraz niektóre jego strony twierdziły, że ceny zamieszczone w katalogach miały charakter sugerowanych cen detalicznych. /k. 1779, k. 1079-1090 akt adm./ Jak wynika z umów handlowych, (...) S.A.
zawartymi umowami w przypadku wątpliwości co do polityki upustowej realizowanej przez dystrybutorów miał prawo żądania pisemnego raportu dotyczącego sprzedaży jej wyrobów do wskazanego odbiorcy oraz kopii umowy i faktur, co wynika z § 8 ust. 6 tych umów. Ponadto
§ 8ust.
8 umów dystrybutor był zobowiązany do informowania (...) o stosowanym własnym systemie sprzedaży, w tym wysokości udzielonych upustów oraz do informowania tego przedsiębiorcy o wysokości udzielonych upustów cenowych na wyroby i części nabywane u tego producenta. Z kolei w myśl § 9 ust 4 umów był zobowiązany do unikania konfliktów cenowo-upustowych z innymi dystrybutorami. Oznacza to, że ceny zamieszczone przez (...) S.A. w jego katalogach miały w istocie charakter cen minimalnych. Osobą odpowiedzialną za sprzedaż w (...) jest p. A. M.
(1), który zajmuje stanowisko szefa sprzedaży krajowej. Na podstawie zakresu jego obowiązków ustalono, że jest on odpowiedzialny m.in. za: - współpracę z jednostkami dystrybucyjnymi w zakresie zapewnienia zbytu wyrobów gotowych, - sprawowanie nadzoru nad Regionalnymi Przedstawicielami Handlowymi, - zawieranie umów sprzedaży, - prowadzenie analizy rynku, przyczyn hamujących sprzedaż i powodujących gromadzenie się zapasów. /k. 1843 akt adm./ Jak wynika z punktu 10 dokumentu pt: „Zakres czynności i usług świadczonych przez regionalnego przedstawiciela handlowego” do zakresu obowiązków osób wykonujących tę pracę należy m.in. „Kontrolowanie sieci sprzedaży w zakresie stosowania proponowanych przez przedsiębiorstwo warunków umów handlowych, w tym cen detalicznych”. /k. 1443 akt adm./ W trakcie wizyt u regionalnych przedstawicieli handlowych, serwisanci narzekali na bardzo niskie ceny stosowane przez jednego z dystrybutorów na wyroby (...) w Internecie. /k. 1446, k. 1447 akt adm./ Również z innych raportów przedstawicieli handlowych płynie wniosek, że dystrybutorzy wyrażali niezadowolenie z bardzo niskiej wysokości cen sprzedaży kotłów przez innych dystrybutorów oraz zgłaszali zapotrzebowanie na aktualne cenniki. /k. 1453, k. 1459, k. 1460-1461 akt adm./ Z kopii jednego z pism (...) skierowanego do autoryzowanych dystrybutorów w 2011 r. wynika, że w trakcie jednej z akcji promocyjnych zostały dystrybutorom wskazane przez tego producenta ceny katalogowe dla klienta ostatecznego netto i brutto w PLN. /k. 1811 akt adm./ Również z innych pism (...) do dystrybutorów dotyczących akcji promocyjnych można wysnuć wniosek, że przedsiębiorca ustalał ceny dla klientów ostatecznych. Treść ww. pism wskazuje, że w przypadku stosowania przez autoryzowanych dystrybutorów cen katalogowych o określonej w tym piśmie wysokości, klient ostateczny otrzymywał czujnik temperatury zewnętrznej i tygodniowy regulator temperatury pomieszczeń gratis (tj. za 1 PLN). /k. 1819, k. 1825, k. 1826, k. 1890-1891, k. 1897 akt adm./ Na podstawie postanowienia nr 8 z dnia 12.03.2015r. Prezes Urzędu przeprowadził z urzędu dowód w postaci przesłuchania w dniu 16.04.2015r. świadków: - J. M.
(1)prowadzącego działalność gospodarczą jako P.H.U. (...) w S. – odbiorcy jednego z dystrybutorów (...) i zawiadamiającego w tej sprawie oraz - A. M.
(1)– pracownika (...), szefa sprzedaży krajowej tego przedsiębiorcy. /k. 1922-1923 akt adm./ Przesłuchanie odbyło się z udziałem przedstawicieli (...), (...) oraz (...). Protokoły z przesłuchania tych świadków znajdują się w aktach sprawy. /k. 1952-1965 akt adm./ Od 01.04.2009 r. do 31.03.2010 r. obowiązywała promocja z wykorzystaniem Talonów Premiowych. /k. 2038 akt adm./ O powyższej promocji poinformował również J.M. w swoim zawiadomieniu skierowanym do Prezesa Urzędu. /k. 1952-1954, k. 1977-1986 akt adm./ Powyższa promocja była skierowana przez (...) S.A. do dystrybutorów oraz sprzedawców detalicznych. Aby otrzymać premię w ramach tej promocji, dystrybutor lub sprzedawca musiał wypełnić poprawnie i w całości Talon Premiowy oraz przesłać go do (...). Zdaniem producenta, jeśli nabywcą towaru sprzedawanego przez dystrybutora lub innego sprzedawcę był podmiot gospodarczy to powinien był dodatkowo dołączyć do Talonu kopię faktury VAT za sprzedaż danego towaru, na kwotę wynikającą z Talonu/Talonów Premiowych. Jednakże warunek taki nie wynika z kopi wzoru Talonu Premiowego (dowód: karta nr 2045) na którym zmieszczone są szczegóły promocji. Z jego treści wynika jedynie, że sprzedawca był zobowiązany do podania w treści Talonu numeru faktury lub rachunku sprzedaży. Promocja ta nie obejmowała sprzedaży na specjalnych warunkach, przez które należało rozumieć tzw. sprzedaż na inwestycje zbiorowe (tj. developerom lub innym firmom budowlanym). Ponadto promocja nie obejmowała Talonów przedkładanych przez dystrybutorów przed dokonaniem sprzedaży detalicznej, gdyż jej celem było premiowanie sprzedawców dokonujących najwięcej sprzedaży finalnym odbiorcom. (...) uzależnił wypłatę premii w wysokości 10 PLN w trakcie powyżej opisanej promocji polegającej na dystrybucji Talonów Promocyjnych (dowód: karta nr 2038), od wskazania dystrybutora, który sprzedawał jego wyroby w Internecie, w jego zdaniem zbyt niskiej wysokości. Ponadto z kopii korespondencji pomiędzy tymi przedsiębiorcami można wysnuć wniosek, że (...) uzależniał wypłatę premii gwarancyjnej od przesłania przez J. M. kopii faktury zakupu tych towarów. Nie przesłanie kopii tych faktur przez ww. przedsiębiorcę spowodowało nie wypłacenie przez producenta premii z Talonów Promocyjnych co wynika z pisma J.M. do (...). /k. 1952-1954, k. 1977-1986, k. 1979, k. 1980, k. 1983, k. 1982v, k. 1984). (...) zakwestionował wysokość stosowanych przez tego przedsiębiorcę cen, podejrzewając, że cena nabycia tego wyrobu była niższa niż oczekiwana przez tego producenta. Ponadto treść ww. pisma wskazuje, że w rozmowie bezpośredniej pracownik - szef sprzedaży krajowej producenta tj. A. M. stwierdził, iż stosowanie zbyt niskich cen jest psuciem rynku. W konsekwencji nie przekazania przez J. M. informacji o przedsiębiorcy od którego nabył wyroby tego producenta w jego zdaniem zbyt niskich cenach, (...) nie uznał przesłanych przez niego Talonów Premiowych i nie wypłacił przysługującej temu przedsiębiorcy premii. /k. 2036 akt adm./ (...) S.A. stosuje trzy rodzaje rabatów od cen sugerowanych w cenniku, który jest publikowany na jego stronie internetowej i który otrzymują również dystrybutorzy. Jest to rabat podstawowy, transportowy oraz skontowy tj. za płatność gotówką lub przelewem w krótkim terminie płatności. Oprócz tego dystrybutor może otrzymać premię roczną, o której przyznaniu decydują stałe kontakty handlowe i która zależy od obrotu. (...) nie kontroluje cen swoich wyrobów na rynku oraz nie ingeruje w wysokość cen ustaloną przez dystrybutorów, ale stara się orientować w ich wysokości. Ponadto jedna z firm wyłudziła ok. 100 podgrzewaczy wody stanowiących ok. 10%-15% ówczesnej sprzedaży miesięcznej (...). Z uwagi na powyższe (...) starał się obserwować rynek oraz to, czy jego towary nie są oferowane po zbyt niskich cenach. Stąd też żądał od p. J.M. informacji od kogo kupił te towary w celu upewnienia się o legalności ich pochodzenia. Ponieważ wysokość cen była tak niska, że nawet przy wykorzystaniu przez dystrybutora maksymalnego rabatu nie byłby on w stanie zaoferować tak niskich cen, zdaniem świadka obawy przedsiębiorcy co do legalności pochodzenia towarów były uzasadnione. /k. 1959-1961 akt adm./ Po wszczęciu niniejszego postępowania (...) zawarł nowe umowy handlowe łączące go z pozostałymi stronami tego postępowania: - umowa handlowa nr (...) z dnia 01.08.2011r. zawarta z K. S.
(1)(...) Technika (...) w B. /k. 235-239 akt adm./ - umowa handlowa nr (...) z dnia 02.01.2012r. zawarta z (...) Sp. z o.o. w Ł. /k. 1471-1472 akt adm./ - umowa handlowa nr (...) z dnia 01.08.2011r. zawarta z (...) Sp. z o.o. w T. /k. 1473-1476 akt adm./ - umowa handlowa nr (...) z dnia 02.01.2012r. zawarta z R. J.
(1)(...) 1 w O. /k. 1468-1470 akt adm./ - umowa handlowa nr (...) z dnia 01.08.2011r. zawarta z P.H.U. (...) sp.j. w P. /k. 1477-1479 akt adm./ Umowy te nie zawierają postanowień w zakresie o jakich mowa w § 8, 9 i 10 analizowanych w niniejszym postępowaniu umów. W toku postępowania (...), R. J. oraz K. S. złożyli wnioski o wydanie w tej sprawie decyzji na podstawie art. 12 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Szczegóły zobowiązania tych przedsiębiorców zostały opisane w części niniejszej decyzji dotyczącej opisu stanu faktycznego. Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych, a także aktach przedmiotowej sprawy, których wiarygodności i mocy dowodowej żadna ze stron nie kwestionowała a Sąd nie znalazł podstaw do poddawania w wątpliwość ich prawdziwości. Sąd Okręgowy w Warszawie – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zważył co następuje. Odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 6. ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zakazane są porozumienia, których celem lub skutkiem jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób konkurencji na rynku właściwym, polegające w szczególności na ustalaniu, bezpośrednio lub pośrednio, cen i innych warunków zakupu lub sprzedaży towarów . Cel lub skutek wskazane są jako przesłanki alternatywne. Oznacza to, że dla podjęcia przez organ antymonopolowy decyzji stwierdzającej praktykę ograniczającą konkurencję w postaci porozumienia między przedsiębiorcami wystarczy udowodnić tylko jedną z nich oraz , że celem lub skutkiem porozumienia było ograniczenie, wyeliminowanie lub naruszenie konkurencji w inny sposób, w szczególności zaś ograniczenie lub wyeliminowanie konkurencji cenowej pomiędzy przedsiębiorcami. Porozumienia cenowe nie muszą jednak polegać na bezpośrednim ustalaniu cen. Jako porozumienia cenowe traktuje się również takie uzgodnienia, które tylko pośrednio wpływają na końcową cenę sprzedaży towarów. Oznacza to, że jako porozumienia cenowe traktuje się nie tylko wspólne uzgodnienie cen odsprzedaży towarów, lecz również wpływanie na tę cenę w inny sposób. Wpływanie na cenę końcową w inny sposób może oznaczać w szczególności wspólne ustalanie cen sprzedaży towarów lub usług, ustalanie poziomu i terminów wzrostu cen, ustalanie poziomu udzielanych rabatów, rekomendowanie lub ustalanie cen odsprzedaży, uzgadnianie elementów składowych ceny, wspólna polityka ustalania cen odsprzedaży, polityka „uczciwej" gry cenowej. Dopuszczalne jest natomiast rekomendowanie cen odsprzedaży (chyba że ceny rekomendowane mają w praktyce charakter cen sztywnych) w stosunkach dystrybucyjnych (porozumienia wertykalne). Zauważyć jednak należy, że uzgodnienia dotyczące rekomendacji cen mogą w istocie doprowadzić do tego, że konkurenci z dostatecznym prawdopodobieństwem będą mogli przewidzieć wzajemną politykę cenową (por. decyzja Komisji Wspólnot Europejskich w sprawie SCK/FNK, Dz. Urz. WE 1995, L 132/79, przywołana w: J. Faull, A. Nikpay, The EC Law..., 1999, s. 337). W takim przypadku porozumienia dotyczące rekomendacji cen nie są co do zasady dopuszczalne ( por. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz pod red Z. Banasińskiego). W świetle powyższych przepisów, nie zasługuje na uwzględnienie zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydanej decyzji. Bezsporny jest fakt zawarcia umów handlowych: Nr (...) z dnia 15.01.20018 r. z (...) Sp. z o.o. w T. Nr (...) z dnia 28.01.208 r. z (...) Sp. z o.o. w Ł. Nr (...) z dnia 21.01.2008 r. z R. J.
(1)(...) Nr (...) z dnia 5.02.2008 r. z P.H.U. (...) sp. j. w P. Nr (...) z dnia 1.07.2009 r. z K. S.
(1)(...) Technika (...) i sanitarna, (...) w B.. Bezsporna jest również okoliczność, że powyższe umowy zawierały jednakowe zapisy § 8 ust. 4-8 , § 9 ust. 4-6 oraz § 10 ust. 6.’ Powyższe zapisy zobowiązywały dystrybutorów do:
- Przestrzegania polityki handlowej (§8 ust. 4);
- Informowania odbiorców o zalecanym przez producenta poziomie cen detalicznych (§8 ust. 4);
- Informowania producenta o sprzedawcach nie przestrzegających takiego poziomu cen (§8 ust. 4);
- Zamieszczania w widocznym miejscu aktualnych cen katalogowych (§8 ust. 5);
- Udzielania pisemnych raportów dotyczących sprzedaży oraz kopii umowy i faktur w przypadku, gdy producent poweźmie wątpliwości co do stosowania przez dystrybutora zasad polityki upustowej (§ 8 ust. 6);
- Uzyskiwania akceptacji producenta na indywidualne kampanie cenowe (§8 ust. 7);
- Informowania producenta o stosowanym własnym systemie sprzedaży (§9ust.5);
- Unikania ograniczania działalności innych dystrybutorów w tym unikania konfliktów cenowo-upustowych (§ 9 ust.4);
- Informowania o rzeczywistych działaniach innych dystrybutorów (§ 9 ust. 5). Sankcja za nieprzestrzeganie powyższych obowiązków była możliwość odstąpienia od umowy ze skutkiem natychmiastowym (§9 ust. 6 i 10 ust.6). Nałożenie na dystrybutora obowiązku informowania odbiorców o zalecanym poziomie cen detalicznych oraz zamieszczanie w widocznym miejscu aktualnych cen katalogowych w istocie wymuszało na dystrybutorze stosowanie tych cen jako cen sztywnych, z wyłączeniem przypadków, gdy indywidualna kampania cenowa uzyskała aprobatę powoda. Ponadto §9 ust. 4 wprost zakazywał konkurencji cenowej z innymi dystrybutorami. Ewentualne samodzielne ustalanie cen groziło odstąpieniem przez powoda od umowy. Podkreślenia wymaga, że powyższe ograniczenia w swobodzie ustalania cen, było wsparte zobowiązaniami dystrybutorów do informowania powoda o cenach stosowanych przez siebie, jak i innych dystrybutorów. Opierając się na logice i doświadczeniu życiowym, należy domniemywać, że celem powyższych zapisów była kontrola powoda nad cenami stosowanymi przez dystrybutorów, zaś „zalecane ceny” były w istocie sztywnymi cenami, które dystrybutorzy mieli stosować w sposób sztywny, z wyłączeniem przypadków upustów przyznawanych w uzgodnieniu z powodem. Zawarcie umowy było zatem porozumieniem w rozumieniu art. 4 pkt 5 a ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, którego celem było ustalanie, cen i innych warunków zakupu, co wypełniało przesłanki zastosowania art.
- ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Dla naruszenia powyższego zakazu nie ma znaczenia, czy powód realizował zawarte porozumienie, gdyż zakazowi podlega samo porozumienie, chociażby nie było ono w żaden sposób realizowane zarówno przez jego inicjatora jak i jego uczestników. Okolicznością bez znaczenia jest zatem , że powód nie weryfikował realizacji obowiązku stosowania cen rekomendowanych, czy zamieszczania cen katalogowych w widocznym miejscu. Nie ma również znaczenia, z powyższych względów, czy dystrybutorzy stosowali ceny wskazane im przez powoda. Zważyć również należało, że
obowiązującym w tym czasie § 11pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 marca 2011 r. w sprawie wyłączenia niektórych rodzajów porozumień wertykalnych spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję, wyłączeniu nie podlegają porozumienia wertykalne, które bezpośrednio lub pośrednio, samodzielnie lub w powiązaniu z innymi okolicznościami zależnymi od stron tych porozumień mają na celu ograniczenie prawa nabywcy do ustalania ceny sprzedaży przez narzucenie przez dostawcę minimalnych lub o określonej wysokości (sztywnych) cen sprzedaży towarów objętych porozumieniem wertykalnym. Wobec powyższego, za bezzasadne należało uznać zarzuty braku ustaleń w celu ustalenia udziału powoda i dystrybutorów w rynku właściwym, gdyż skoro porozumienie miało na celu ograniczenie prawa nabywcy do ustalania ceny sprzedaży przez narzucenie przez dostawcę o określonej wysokości (sztywnych) cen sprzedaży towarów objętych porozumieniem wertykalnym, to rozporządzenie to nie miało zastosowania. Okolicznością irrelewantną dla sprawy jest pojawienie się na rynku produktów uzyskanych od powoda w wyniku przestępstwa. Nie usprawiedliwiało to w żadnym stopniu powoda do ograniczania polityki cenowej dystrybutorów. Należy też zwrócić uwagę, że zapisy umów dystrybucyjnych nie zakazywały nabywania produktów powoda od innych podmiotów, a jedynie do podporządkowania się jego polityce cenowej. Dystrybutor mógł zatem bez obawy wypowiedzenia umowy nabyć towar od podmiotu, który go wyłudził i sprzedawać go osobom trzecim, o ile robił to po cenach wskazanych przez powoda. Mając powyższe na względzie, odwołanie należało oddalić jako bezzasadne (art.479 31a 1 k.p.c.). O kosztach postępowania orzeczono stosowanie do wyniku sporu zasądzając na rzecz pozwanego koszty zastępstwa procesowego według norm przepisanych (art.98 § 1 k.p.c.)