poprzez utrzymanie w mocy wpisu prawa własności na rzecz A. S. w sytuacji, gdy w ramach kognicji sądu wieczystoksięgowego pozostaje kwestia oceny materialnej skuteczności przeniesienia własności nieruchomości. Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości poprzez uchylenie zaskarżonego wpisu oraz oddalenie wniosku o wpis A. S. w dziale II księgi wieczystej. Rozpoznając przedmiotową apelację Sąd Okręgowy w Warszawie postanowieniem z dnia 5 maja 2016 r., zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że uchylił zaskarżony wpis w dziale II księgi wieczystej i oddalił wniosek. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy wskazał, iż zawarta umowa darowizny była nieważna, albowiem nieważne było pełnomocnictwo na podstawie którego nastąpiło przeniesienie własności nieruchomości na M. S., co w konsekwencji skutkowało brakiem możliwości dokonania przez niego dalszej darowizny na rzecz swojej żony A. S.. Sąd Okręgowy podniósł, iż treść pełnomocnictwa udzielonego A. D. przez K. J. wskazuje, iż jest ono pełnomocnictwem ogólnym w rozumieniu art. 98 k.c. Tym samym nie może ono upoważniać do dokonywania czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu, w tym do zawarcia umowy darowizny. Do czynności takich niezbędne jest pełnomocnictwo rodzajowe albo szczególne, a zawierając przedmiotową umowę A. D. upoważnieniem takim nie dysponowała. Sąd Okręgowy podkreślił przy tym, iż w pełni aprobuje pogląd, zgodnie z którym nie można skutecznie umocować nikogo do dokonywania w imieniu mocodawcy wszelkich czynności prawnych. Pełnomocnictwo takie stwarzałoby bowiem zbyt duże niebezpieczeństwo dla mocodawcy, a czynność prawna zdziałana w oparciu o takie pełnomocnictwo jest nieważna. Od powyższego rozstrzygnięcia uczestniczka A. S. wniosła skargę kasacyjną zarzucając w niej naruszenie art.98 k.c, polegające na wadliwej ocenie pełnomocnictwa udzielonego A. D. przez jej córkę jako pełnomocnictwa ogólnego, podczas gdy pełnomocnictwo to, o charakterze rodzajowym, mocowało A. D. do dokonywania czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu majątkiem mocodawczyni, w tym do rozporządzenia przedmiotową nieruchomością K. J. na rzecz M. S.. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i orzeczenie co do istoty sprawy. Postanowieniem z dnia 10 maja 2017 r. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. Sąd Najwyższy wskazał, iż wbrew stanowisku Sądu Okręgowego, treść pełnomocnictwa udzielonego przez K. D., obecnie J., matce A. D. wskazuje, że nie może ono być zakwalifikowane jako pełnomocnictwo ogólne w rozumieniu art. 98 k.c, albowiem nie zawiera jedynie ogólnego umocowania do podejmowania czynności zwykłego zarządu majątkiem mocodawczyni. Wprost przeciwnie, niewątpliwie upoważnia ono A. D. do podejmowania czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu majątkiem córki, wymieniając przy tym rodzaj czynności objętych tym umocowaniem (zbywanie i nabywanie pod tytułem darmym lub odpłatnie), a także przedmiot czynności (ruchomości i nieruchomości mocodawczyni). Czynność objęta umową z dnia 26 czerwca 2015 r. polegająca na darowaniu nieruchomości bratu właścicielki mieści się zatem niewątpliwe w zakresie czynności, do dokonania których była umocowana A. D., stąd skarga kasacyjna uczestniczki zasługiwała na uwzględnienie. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zarzuty w niej podniesione nie mogły skutkować zmianą bądź uchyleniem zaskarżonego postanowienia. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia prawa procesowego podnieść należy, iż Sąd Rejonowy prawidłowo wskazał, że zgodnie z treścią art.
nie był uprawiony do prowadzenia postępowania dowodowego celem badania ważności pełnomocnictwa na podstawie którego zawarto umowę darowizny z M. S.. Powszechnie przyjęty i akceptowany w doktrynie i judykaturze pogląd, iż obowiązek badania treści wniosku i dokumentów mieści w sobie również ocenę skuteczności czynności materialnoprawnej stanowiącej podstawę wpisu nie może być bowiem rozumiany, jako nakaz prowadzenia postępowania wykraczającego poza ramy wyznaczone art.
Zawarte w tym przepisie sformułowanie "bada jedynie" jest podkreśleniem ograniczonego charakteru kognicji sądu w tym postępowaniu, w którym sąd nie ma uprawnień ani możliwości prowadzenia postępowania dowodowego, nie może więc weryfikować danych podawanych przez strony (tak np. Sąd Najwyższy w postanowieniach z dnia 5 stycznia 2011 r., III CSK 84/10, z dnia 21 czerwca 2006 r., I CSK 115/06, z dnia 4 grudnia 2008 r., I CSK 207/08). Akceptowana w orzecznictwie Sądu Najwyższego powinność badania przez sąd wieczystoksięgowy ważności pełnomocnictwa do dokonania czynności prawnej ze skutkiem rzeczowym jest także ograniczona i nie obejmuje prowadzenia dowodów osobowych (tak: postanowienia z dnia 5 stycznia 2011 r., III CSK 84/10 oraz z dnia 7 grudnia 1999 r., II CKN 591/98). Badanie takie ogranicza się jedynie do kwestii, które można ustalić na podstawie dokumentów będących podstawą wpisu oraz treści księgi wieczystej (tak m.in.: postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 lipca 2009 r., I CSK 497/08, z dnia 7 grudnia 1999 r., II CKN 591/98 oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2003 r., III CZP 79/02). Odnosząc powyższe do dokumentów znajdujących się w aktach sprawy stwierdzić należy, iż stosownie do treści art. 105 k.c., jeżeli pełnomocnik po wygaśnięciu umocowania dokona w imieniu mocodawcy czynności prawnej w granicach pierwotnego umocowania, czynność prawna jest ważna, chyba że druga strona o wygaśnięciu umocowania wiedziała lub z łatwością mogła się dowiedzieć. Samo zatem złożenie oświadczenia o odwołaniu umocowania nie jest wystarczające do przyjęcia przez sąd wieczystoksięgowy, że pełnomocnik działał bez umocowania. Skuteczność odwołania pełnomocnictwa zależy bowiem od tego, czy o odwołaniu dowiedział się pełnomocnik, zaś ewentualny skutek w postaci nieważności czynności prawnej zależeć będzie od ustalenia, kiedy adresat oświadczenia woli (pełnomocnik) faktycznie zapoznał się z jego treścią, albo kiedy mógł się z nią zapoznać. Tymczasem, jak wskazano powyżej, sąd wieczystoksięgowy nie był uprawniony do przeprowadzenia postępowania dowodowego, czy i kiedy K. J. złożyła swojej matce oświadczenie o wypowiedzeniu pełnomocnictwa. Sąd dokonujący wpisu na podstawie znajdującej się w aktach umowy darowizny nie mógł zatem wziąć pod uwagę znajdującego się w aktach oświadczenia o odwołaniu pełnomocnictwa (tak. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2010 r., IV CSK 168/10). Ograniczenia postępowania o wpis do księgi wieczystej sprawiają bowiem, że sądy obu instancji nie ustalają stanu faktycznego, nie rozstrzygają sporu o prawo i nie badają, czy stan prawny po dokonaniu wpisu będzie zgodny ze stanem rzeczywistym. Za niezasadne należało uznać także wszystkie podniesione przez apelującą zarzuty prawa materialnego. Ich uwzględnienie wymagałoby bowiem przeprowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność wygaśnięcia umocowania pełnomocnika i ważności dokonanej przez niego czynności. Tymczasem, jak wskazano powyżej zakres kognicji sądu wieczystoksięgowego wyklucza przeprowadzenie jakichkolwiek własnych dowodów i dokonywania na ich podstawie własnych ustaleń. Powyższe kwestie winny zaś zostać wyjaśniane w trybie procesu o ustalenie nieważności czynności prawnej stanowiącej podstawę wpisu czy też domagania się usunięcia niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym. Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy oddalił apelację na podstawie art. 385 k.p.c. SSO Agnieszka Łukaszuk SSO Joanna Wiśniewska – Sadomska SSO Magdalena Majewska
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.