Sygn. akt I ACa 653/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 maja 2019 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSA Małgorzata Gawinek Sędziowie: SSA Dariusz Rystał (spr.) SSA Agnieszka Sołtyka Protokolant: St. sekr. sąd. Beata Węgrowska-Płaza po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2019 r. na rozprawie w Szczecinie sprawy z powództwa M. B. przeciwko Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa w W. o ustalenie na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 31 lipca 2018 r. sygn. akt I C 827/17 I. oddala apelację, II. zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 4.050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. SSA Dariusz Rystał SSA Małgorzata Gawinek SSA Agnieszka Sołtyka Sygn. akt I ACa 653/18 UZASADNIENIE Powód M. B. pozwem z 14 lipca 2017 r., skierowanym przeciwko Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa w W. (uprzednio Agencja Nieruchomości Rolnych w W.), wniósł o ustalenie równowartości pieniężnej wartości rynkowej nieruchomości rolnych położonych w obrębie D., gmina R., powiat (...), województwo (...) oznaczonych jako działki nr (...) o łącznej powierzchni 39,9999 ha, dla których Sąd Rejonowy w Łobzie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgi wieczyste (...) w kwocie o 120.000 zł wyższej niż określona w piśmie Agencji Nieruchomości Rolnych z dnia 13 czerwca 2017 r.,(...), tj. w kwocie 815.700 zł, a nadto o zasądzenie od strony pozwanej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. W odpowiedzi na pozew złożonej w dniu 13 września 2017 r. pozwany Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa w W. (jako następca prawny Agencji Nieruchomości Rolnych w W.) wniósł o oddalenie powództwa w całości, a nadto o zasądzenie od powoda kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. W piśmie procesowym z dnia 29 listopada 2017 r. powód, powołując się na treść opinii Komisji Opiniującej (...) Stowarzyszenia Rzeczoznawców Majątkowych w K. z dnia 3 listopada 2017 r., rozszerzył powództwo w ten sposób, że wniósł o ustalenie równowartości pieniężnej wartości rynkowej nieruchomości rolnych położonych w obrębie D., gmina R., powiat (...), województwo (...) oznaczonych jako działki nr (...) o łącznej powierzchni 39,9999 ha, dla których Sąd Rejonowy w Łobzie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgi wieczyste (...) w kwocie o 360.000 zł wyższej niż określona w piśmie Agencji Nieruchomości Rolnych z dnia 13 czerwca 2017 r., (...), a nadto o zasądzenie od strony pozwanej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z 31 lipca 2018 roku ustalił równowartość pieniężną wartości rynkowej nieruchomości rolnych położonych w obrębie D., gmina R., powiat (...), województwo (...), oznaczonych jako działki nr (...) o łącznej powierzchni 39,9999 ha, dla których Sąd Rejonowy w Łobzie IV Wydziale Ksiąg Wieczystych prowadzi księgi wieczyste (...) w kwocie 820 000 zł , w pozostałym zakresie powództwo oddalił oraz orzekł w przedmiocie kosztów postępowania. Sąd Okręgowy ustalił poniższy stan faktyczny: M. B. jest właścicielem dwóch nieruchomości rolnych o łącznej powierzchni 39,9999 ha położonych w obrębie D., gmina R., powiat (...), województwo (...), oznaczonych jako: - działka nr (...) stanowiąca grunty orne o powierzchni 19,9998 ha, dla której Sąd Rejonowy w Łobzie IV Wydział Ksiąg wieczystych prowadzi księgę wieczystą (...), - działka nr (...) stanowiąca grunty orne o powierzchni 20,0001 ha, dla której Sąd Rejonowy w Łobzie IV Wydział Ksiąg wieczystych prowadzi księgę wieczystą (...). Powód nabył przedmiotowe nieruchomości rolne od Skarbu Państwa - Agencji Nieruchomości Rolnych w W. w dniu 14 stycznia 2013 r. Sprzedaż tych nieruchomości objęta była procedurą przetargową, w toku której ze względu na brak zainteresowania obniżana była cena wywoławcza nieruchomości odpowiednio o 50% i o 30%. Ostatecznie cena sprzedaży działki nr (...) wynosiła 180.100 zł, natomiast działki nr (...) wynosiła 232.680 zł. Każda z tych nieruchomości jest obciążona ograniczonym prawem rzeczowym w postaci umownego prawa odkupu nieruchomości w okresie 5 lat od dnia jej nabycia, tj. do dnia 14 stycznia 2018 r. ustanowionym na rzecz Skarbu Państwa –Agencji Nieruchomości Rolnych z siedzibą w W. Oddział Terenowy w S.. W dniu 5 października 2016 r. M. B. wystąpił do Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych w W. z wnioskiem o wyrażenie zgody na nabycie nieruchomości rolnych stanowiących działki nr (...) o łącznej powierzchni 39,9999 ha, położonych w obrębie D., gmina R., dla których Sąd Rejonowy w Łobzie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgi wieczyste nr (...) przez (...) Sp. z o.o. z siedzibą w P.. Prezes Agencji Nieruchomości Rolnych w W. decyzją z dnia 11 kwietnia 2017 r. w sprawie (...) nie wyraził zgody na nabycie ww. nieruchomości rolnych poprzez sprzedaż przez M. B. na rzecz (...) Sp. z o.o. z siedzibą w P.. Powód nie wniósł odwołania od tej decyzji w terminie i w trybie przewidzianym przepisami ustawy z dnia 11 kwietnia 20103 r. o kształtowaniu ustroju rolnego. Decyzja ta stała się decyzją ostateczną. M. B., w związku z uprawomocnieniem się decyzji Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych w W. o niewyrażeniu zgody na nabycie nieruchomości rolnych, pismem z dnia 16 maja 2017 r., powołując się na art. 2a ust. 6 ustawy z dnia 11 kwietnia 20103 r. o kształtowaniu ustroju rolnego, wezwał Agencję Nieruchomości Rolnych w W. do złożenia oświadczenia o nabyciu nieruchomości rolnych stanowiących działki nr (...) o łącznej powierzchni 39,9999 ha, położonych w obrębie D., gmina R., dla których Sąd Rejonowy w Łobzie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgi wieczyste nr (...). Pismo to wpłynęło do Oddziału Terenowego Agencji w S. w dniu 19 maja 2017 r. Agencja Nieruchomości Rolnych w W. zleciła rzeczoznawcy majątkowemu posiadającemu uprawnienia zawodowe w zakresie szacowania nieruchomości wykonanie operatu szacunkowego, celem określenia wartości rynkowej nieruchomości stanowiących działki nr (...) o łącznej powierzchni 39,9999 ha, położonych w obrębie D., gmina R., dla których Sąd Rejonowy w Łobzie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgi wieczyste nr (...). Operaty szacunkowe dla ww. nieruchomości sporządził w dniu 3 czerwca 2017 r. rzeczoznawca majątkowy W. B., określając, że wartość rynkowa ustalona dla celu odkupu: - działki nr (...) o powierzchni 19,9998 ha wynosi 386.000 zł, - działki nr (...) o powierzchni 20,0001 ha wynosi 309.700 zł. Cena nieruchomości rolnych z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa o areale od 10 ha do 99,99 ha dla województwa (...) w pierwszym kwartale 2017 r. według danych Biura Prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych w W. wynosiła 12.198 zł za 1 ha. W dniu 12 czerwca 2017 r. operat szacunkowy z dnia 3 czerwca 2017 r. sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego W. B. został zaakceptowany przez Agencję Nieruchomości Rolnych w W.. Na jego podstawie Agencja Nieruchomości Rolnych w W. pismem z dnia 13 czerwca 2017 r. powiadomiła M. B., że równowartość pieniężna odpowiadająca wartości rynkowej ww. nieruchomości rolnych została określona na kwotę o łącznej wartości 695.000 zł. Pismo to zostało doręczone powodowi w dniu 16 czerwca 2017 r. W dniu 21 czerwca 2017 r. reprezentujący powoda pełnomocnik zwrócił się do Dyrektora Oddziału Terenowego ANR w S. z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej – operatu szacunkowego z dnia 3 czerwca 2017 r. dotyczącego wyceny ww. nieruchomości rolnych, a nadto o umożliwienie wykonania kopii, fotokopii lub odpisu tego dokumentu. W odpowiedzi na powyższe Prezes Agencji Nieruchomości Rolnych w W. pismem z dnia 26 czerwca 2017 r. poinformował, że akta sprawy dostępne są w siedzibie Oddziału Terenowego ANR w S.. M. B., po otrzymaniu pisma Agencji Nieruchomości Rolnych w W. z dnia 13 czerwca 2017 r. z informacją, że równowartość pieniężna odpowiadająca wartości rynkowej jego nieruchomości rolnych została określona na kwotę o łącznej wartości 695.000 zł, wycenę tę zakwestionował, inicjując spór przed Sądem Okręgowym w Szczecinie w niniejszej sprawie. Pozew o ustalenie został wniesiony w dniu 14 lipca 2017 r. W toku niniejszej sprawy powód uzyskał w dniu 30 października 2017 r. i w dniu 28 grudnia 2017 r. opinie Komisji Opiniującej przy (...) Stowarzyszeniu Rzeczoznawców Majątkowych w K. co do operatów szacunkowych z dnia 3 czerwca 2017 r. sporządzonych na zlecenie Agencji Nieruchomości Rolnych w W. dla nieruchomości rolnych stanowiących działki nr (...) o łącznej powierzchni 39,9999 ha, położonych w obrębie D., gmina R., powiat (...), województwo (...). W ww. opiniach wskazano, że oceniane operaty szacunkowe z dnia 3 czerwca 2017 r. zawierają błędy, które mogą mieć wpływ na określone w nich wartości rynkowe szacowanych nieruchomości rolnych. Jednocześnie zastrzeżono, że przedmiotem tych opinii nie jest wycena nieruchomości, a Zespół Opiniujący nie ustosunkowuje się bezpośrednio do oszacowanych w operatach wartości. Wartość rynkowa nieruchomości rolnych o łącznej powierzchni 39,9999 ha położonych w obrębie D., gmina R., powiat (...), województwo (...), oznaczonych jako działka nr (...) o powierzchni 19,9998 ha, dla której Sąd Rejonowy w Łobzie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą (...) oraz działka nr (...) o powierzchni 20,0001 ha, dla której Sąd Rejonowy w Łobzie IV Wydział Ksiąg wieczystych prowadzi księgę wieczystą (...), stanowiących własność M. B. według stanu na dzień 15 marca 2018 r. wynosi łącznie 820.000 zł, z czego: - wartość rynkowa działki nr (...) wynosi 394.000 zł, - wartość rynkowa działki nr (...) wynosi 426.000 zł. Z dniem 31 sierpnia 2017 r. zniesiona została Agencja Nieruchomości Rolnych, a z dniem 1 września 2017 r. utworzony został w jej miejsce Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, który z mocy prawa wstąpił w ogół praw i obowiązków znoszonej Agencji Nieruchomości Rolnych. Sąd Okręgowy uznał, że powództwo okazało się częściowo uzasadnione, a podstawę prawną żądania powoda stanowił art. 189 k.p.c. w zw. z art. 2a ust. 8 pkt 1 w zw. z art. 2a ust. 9 w zw. z art. 2a ust. 6 i 7 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1405). W sprawie niniejszej interes prawny powoda, wymagany w myśl art. 189 k.p.c., zdaniem sądu I instancji wynikał wprost z treści przepisów ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1405), w szczególności z treści art. 2a ust. 8 pkt 1. Przy określonym i nie kwestionowanym stanie faktycznym i prawnym, rzeczą Sądu Okręgowego było ustalenie, jaka jest równowartość pieniężna wartości rynkowej nieruchomości rolnych położonych w obrębie D., gmina R., powiat (...), województwo (...) oznaczonych jako działki nr (...) o łącznej powierzchni 39,9999 ha, dla których Sąd Rejonowy w Łobzie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgi wieczyste (...). Sąd ten badając prawidłowość ustalenia przez stronę pozwaną równowartości pieniężnej wartości rynkowej ww. nieruchomości rolnych oparł się na dowodzie z opinii biegłego sądowego rzeczoznawcy majątkowego przy Sądzie Okręgowym w Szczecinie Z. W., tj. podstawowej opinii pisemnej z dnia 20 marca 2018 r. i ustnej uzupełniającej złożonej na rozprawie w dniu 26 lipca 2018 r. Biegły określił, że wartość rynkowa spornych nieruchomości rolnych, stanowiących własność M. B. według stanu na dzień 15 marca 2018 r. wynosi łącznie 820.000 zł, z czego: wartość rynkowa działki nr (...) wynosi 394.000 zł, a wartość rynkowa działki nr (...) wynosi 426.000 zł. W ocenie Sądu Okręgowego ani powód, ani pozwany nie zdołali podważyć waloru dowodowego opinii złożonej w niniejszej sprawie przez biegłego sądowego rzeczoznawcę majątkowego Z. W. - wielość zarzutów formułowanych przez strony postępowania, w szczególności przez pełnomocnika procesowego powoda, nie przełożyła się na ich merytoryczną jakość, poddającą w wątpliwość walor dowodowy analizowanej opinii. Przede wszystkim Sąd ten zważył, że złożona do akt sprawy pisemna opinia biegłego z dnia 20 marca 2018 r. spełnia wszelkie wymogi formalne operatu szacunkowego przewidziane przytoczonymi na wstępie przepisami prawa. W ocenie tego Sądu biegły w sposób pełny, jasny i rzetelny przedstawił sposób dokonania wyceny nieruchomości rolnych, w tym przez określenie przedmiotu i zakresu wyceny, określenie celu wyceny; podstawy formalnej wyceny nieruchomości oraz źródła danych o nieruchomości, ustalenie dat istotnych dla określenia wartości nieruchomości, opis stanu nieruchomości, wskazanie przeznaczenia wycenianej nieruchomości, a w szczególności dokonał wyczerpującej analizy i charakterystyki rynku nieruchomości w zakresie dotyczącym celu i sposobu wyceny, wskazania rodzaju określanej wartości, wyboru podejścia, metody i techniki szacowania oraz przedstawił obliczenia wartości nieruchomości wraz z wynikiem wyceny. Każdy etap sporządzania opinii biegły w sposób jasny, przystępny, a przez to w pełni weryfikowalny uzasadnił. Odnośnie przyjętej metodyki wyceny biegły wyjaśnił, że zbadał rynek lokalny nieruchomości gruntowych rolnych położonych na terenie powiatu (...) oraz gmin sąsiednich (N., P.), będących przedmiotem transakcji w ciągu ostatnich 2 lat (2016-2018). Na potrzeby sporządzenia opinii w sprawie niniejszej biegły przeanalizował transakcje dotyczące 18 nieruchomości rolnych. Sąd I instancji podkreślił, że jest to duży okres czasu, obejmujący okresy newralgiczne – to mowa o wejściu w życie ustawy zmieniającej zasady nabywania nieruchomości rolnych oraz dużą ilość transakcji. Biegły podkreślił, że w badanym okresie na terenie lokalnego rynku nieruchomości obrót nieruchomościami niezabudowanymi o przeznaczeniu rolnym był umiarkowany. Zawarto w tym czasie kilkadziesiąt transakcji wolnorynkowych kupna-sprzedaży takich nieruchomości. Jednostkowe ceny transakcyjne były dość zróżnicowane. Najmniejsze ceny nieruchomości nie „schodziły” poniżej 16.000 zł/ha i zasadniczo nie „przekraczały” 27.100 zł/ha. Średnia arytmetyczna cena transakcyjna przeliczona na jednostkę, jaką jest hektar fizyczny (ha), nie wykazywała zróżnicowania ze średnią ceną ważoną, gdzie wagą była powierzchnia poszczególnych nieruchomości porównawczych. Biegły wyjaśnił, że wskazuje to na niewielki wpływ zróżnicowania wielkości powierzchni na zróżnicowanie cen nieruchomości rolnych. Nieruchomości te były przedmiotem transakcji kupna-sprzedaży w różnych okresach poprzedzających moment wyceny. Analizując transakcje dotyczące wycenianego typu nieruchomości biegły stwierdził, że nastąpiły zmiany cen na rynku w związku z upływem czasu. Dla określenia rzeczywistego trendu zmiany cen nieruchomości w czasie biegły przeanalizował ceny jednostkowe nieruchomości nie różniących się cechami rynkowymi (nieruchomości identycznych), względnie opierał się na dużej liczbie nieruchomości (odpowiedniej próbie statystycznej), gdzie można założyć, że zróżnicowania cech rynkowych tych nieruchomości się równoważą. Biorąc pod uwagę brak dostatecznej ilości nieruchomości identycznych w obrocie, dla określenia trendu cenowego biegły wykorzystał informacje o cenach nieruchomości rolnych w obrocie prywatnym, ogłaszane przez Główny Urząd Statystyczny. Jednocześnie biegły wyjaśnił, że biorąc pod uwagę datę wprowadzenia przepisów ograniczających obrót nieruchomościami rolnymi (vide ustawa z dnia 14 kwietnia 2016 r. o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz zmianie niektórych ustaw, która weszła w życie z dniem 20 kwietnia 2016 r.), tj. II kwartał 2016 r., średnią cenę z tego okresu pominięto przy obliczaniu albowiem rynek w tym okresie wykazywał nerwowość, co przekładało się na ceny transakcji. W dalszej kolejności biegły wyjaśnił, że ceny nieruchomości gruntowych niezabudowanych o charakterze rolnym, zależą w różnym stopniu od następujących cech rynkowych: lokalizacji, jakości gleby, funkcjonalności, stanu zagospodarowania, wielkości powierzchni. Inne cechy bardzo indywidualne wskazywane przez pełnomocnika powoda podczas składania ustnej uzupełniającej opinii biegłego sądowego mogą mieć nieznaczny wpływ na cenę transakcyjną ale w ostateczności nie tak istotne i zasadnicze jak tego oczekuje strona powodowa. Ostatecznie na kanwie tej sprawy i uregulowań mówimy o średnich cenach gruntów nieruchomości rolnych a nie ekstremalnie wysokich czy ekstremalnie niskich. Biegły wskazał, że obecnie normą jest, z uwagi na dopłaty rolnicze, że nieruchomości rolne (grunty orne) są w uprawie, a ponadto stan zagospodarowania wycenianych nieruchomości jest uzależniony w tym przypadku od dzierżawcy a nie od właściciela, stąd cechę rynkową „stan zagospodarowania” należało pominąć w dalszych obliczeniach. Nadto biegły zwrócił uwagę na bezpośredni, lecz stosunkowo niewielki wpływ wielkości powierzchni gruntu na ceny jednostkowe, co jego zdaniem świadczy o braku różnicy średniej ceny jednostkowej obliczonej jako średnia arytmetyczna i jako średnia ważona, gdzie wagą jest wielkość powierzchni. W związku z powyższym biegły wyjaśnił, że do dalszych obliczeń wykorzystał, jako jednostkę porównawczą, średnią arytmetyczną cenę jednostkową, a wpływ cechy rynkowej „wielkość powierzchni" został określony w dalszych obliczeniach. Biegły podał, że obliczenia wag cech dla nieruchomości rolnych niezabudowanych przeprowadził, z uwagi na większą ilość transakcji, na obszarze rynku równoległego obejmującego powiat (...) i powiaty sąsiednie ( (...) i (...)), w okresie obejmującym lata 2016 - 2018 r. Nadto biegły wskazał, że ze względu na fakt, że na terenie przyjętego obszaru rynku notuje się transakcje, których przedmiotem są podobne nieruchomości rolne niezabudowane - do obliczeń zastosował metodę korygowania ceny średniej w podejściu porównawczym. Zdaniem biegłego przyjęta metoda wyceny przedmiotowych nieruchomości pozwalała z dużym prawdopodobieństwem określić ich wartość rynkową nieruchomości jako najbardziej prawdopodobną cenę, a określone wartości rynkowe nieruchomości zawierają się w przedziałach rozpiętości cen występujących na lokalnym rynku nieruchomości. Za całkowicie chybiony Sąd ten uznał zarzut strony powodowej co do zastosowania przez biegłego zupełnie innej metodologii wyceny, aniżeli zastosował rzeczoznawca majątkowy W. B. zaangażowany przez pozwanego, którego ocenę podejść, metod i technik pozytywnie oceniła Komisja Opiniująca (...) Stowarzyszenia Rzeczoznawców Majątkowych w K., gdyż wyboru właściwego podejścia oraz metody i techniki szacowania nieruchomości dokonuje rzeczoznawca majątkowy, uwzględniając w szczególności cel wyceny, rodzaj i położenie nieruchomości, przeznaczenie w planie miejscowym, stan nieruchomości oraz dostępne dane o cenach, dochodach i cechach nieruchomości podobnych. Przy tym Sąd ten za trafną uznał argumentację biegłego, który wyjaśnił, że biorąc pod uwagę, iż na rynku lokalnym, rynku równoległym czy rynku regionalnym występują transakcje nieruchomościami rolnymi, a nadto uwzględniając również cel wyceny, jakim był odkup nieruchomości, do wyceny wartości rynkowej przedmiotowych nieruchomości należało przyjąć podejście porównawcze. Biegły zastosował metodę korygowania ceny średniej, gdzie do porównań przyjmuje się co najmniej kilkanaście nieruchomości podobnych, które były przedmiotem obrotu rynkowego. W tym zakresie biegły argumentował, że biorąc pod uwagę dość znaczne zróżnicowanie cen jednostkowych nieruchomości porównawczych (od 16.500 zł/ha do 27.500 zł/ha), a zatem teoretycznie i dość znaczne zróżnicowanie cech rynkowych nieruchomości, czyli tych właściwości, które wpływają na zróżnicowanie cen transakcyjnych w zbiorze nieruchomości podobnych, najwłaściwszym było zastosowanie metody korygowania ceny średniej. Metoda porównywania parami byłaby adekwatna w sytuacji, gdy jest małe zróżnicowanie cen i cech rynkowych nieruchomości przyjętych do porównań. Nie znalazł aprobaty tego Sądu zarzut powoda, że biegły przyjął inne cechy rynkowe i ich wagę niż rzeczoznawca działający na zlecenie pozwanego. Jak wynika z opinii biegłego, cechy rynkowe są to te właściwości, które wpływają na zróżnicowanie cen nieruchomości. Powód podnosił, że W. B. w operatach szacunkowych z dnia 3 czerwca 2017 r. dla cechy lokalizacja przyjął wagę 30%, podczas gdy biegły w swojej opinii wpływ lokalizacji ocenił na 15%. W tym aspekcie zdaniem tego Sądu zasadnie argumentował biegły, że twierdzenia powoda w tym zakresie są niekonsekwentne, ponieważ z jednej strony uważa za słuszny duży, bo 30% wpływ zróżnicowania lokalizacji nieruchomości wycenianej i nieruchomości przyjętych do porównań, a z drugiej strony wskazuje na małe zróżnicowanie lokalizacyjne nieruchomości porównawczych przyjętych przez rzeczoznawcę W. B.. Dla nieruchomości rolnych, ich lokalizacja nie jest cechą decydującą w zakresie ceny, ponieważ takie nieruchomości nabywa się w ograniczonej ekonomiką odległości od siedliska gospodarstwa rolnego czy centrum gospodarczego. Analiza cen i cech dużej grupy nieruchomości rolnych wykazała, że zróżnicowanie wielkości powierzchni też różnicuje ceny jednostkowe niezabudowanych nieruchomości rolnych. Słusznie też zwrócił uwagę biegły, że wbrew oczekiwaniom powoda na podstawie kilku czy kilkunastu nieruchomości rolnych będących przedmiotem transakcji w gminie R., nie da się w wiarygodny sposób ocenić rodzaju cech rynkowych i ich wag. Wagę danej cechy czyli jej siłę oddziaływania na ceny, można określić tylko wtedy, gdy są na rynku transakcje nieruchomościami różniącymi się tylko jedną cechą. A jest to na rynku niezmiernie rzadkie, stąd obszar badania musi z konieczności być większy, a więc sąsiednie gminy czy sąsiednie powiaty. Nie wytrzymał wg tego Sądu krytyki także zarzut powoda, że na potrzeby sporządzenia opinii biegły poddał analizie transakcje dotyczące nieruchomości rolnych położonych na terenie powiatu (...) oraz gmin sąsiednich, podczas gdy winien ograniczyć się wyłącznie do powiatu (...). Po pierwsze, o tym, jaki rynek winien być poddany analizie rzeczoznawcy, decyduje charakter nieruchomości. Przy określaniu wartości nieruchomości, które ze względu na ich cechy szczególne i rodzaj nie są przedmiotem obrotu na lokalnym rynku nieruchomości, można przyjmować ceny transakcyjne uzyskane za nieruchomości podobne na rynku regionalnym lub krajowym, a w określonych sytuacjach również na zagranicznych rynkach nieruchomości (argument z art. 154 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z § 4 ust. 4 oraz § 26 ust. 3 rozporządzenia w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego). W przypadku takim, jak powyższy, rzeczoznawcza powinien skorzystać z danych rynkowych dotyczących nieruchomości gdzie indziej położonych, ale na obszarze o podobnych warunkach lokalizacyjnych, o analogicznym charakterze i wielkości. Odnosząc się do powyższych zastrzeżeń powoda, biegły argumentował, że na terenie powiatu (...) nie zidentyfikował wystarczającej liczby transakcji mogących służyć jako materiał porównawczy. Jak wyjaśnił biegły, a z czym nie sposób polemizować, dla osiągnięcia miarodajnego wyniku, ocenie poddanych winno być kilkaset nieruchomości, które różnią się jedną cechą. Na terenie powiatu (...) takich nieruchomości nie było w latach 2016-2018 r., a w powiecie (...), czy (...) przeciwnie. Dlatego biegły określił wpływ poszczególnych cech rynkowych na zróżnicowanie cen i tę proporcję przyjął na rynek równoległy, tj. powiatu (...), uwzględniając ceny z powiatu (...), (...) i (...). Sąd Okręgowy przytoczoną argumentację biegłego uznał za wyczerpującą i rozwiewającą wszelkie wątpliwości - wskazując, że to biegły decyduje jaki rynek jest miarodajny dla szacowanej nieruchomości. Wiedza w tym zakresie jest wiedzą specjalną którą dysponuje biegły, a zatem organ i sąd administracyjny nie mogą kwestionować ustaleń biegłego, jeżeli w sprawie brak dowodów wskazujących na wadliwą analizę rynku przez rzeczoznawcę majątkowego. Sąd Okręgowy w pełni podzielił argumentację biegłego, że cechy nieruchomości rolnych są uniwersalne i niezależnie od położenia, te cechy są takie same lub są podobne. Stąd nie sposób czynić zarzutu biegłemu, że dla badania wag tych cech przyjął tylko wybrane powiaty, w których zidentyfikował miarodajny i obszerny materiał porównawczy. Wbrew stanowisku powoda nie może to być poczytywane za niespójność opinii. Wbrew zarzutom powoda walorów dowodowych analizowanej opinii biegłego nie dyskredytuje fakt, że nie wszystkie przyjęte do porównania działki były położone jedna obok drugiej – tak jak ma to miejsce w przypadku nieruchomości powoda. Biegły wyjaśnił bowiem, że w jego ocenie cecha odległości działek nie jest na tyle istotną cechą, aby w sposób zasadniczy determinowała cenę i aby stanowiła kryterium różnicujące. Jednocześnie biegły wykluczył, aby poddawane analizie porównawczej nieruchomości były zlokalizowane w taki sposób, że dzieliła je znaczna odległość, precyzując że na potrzeby sporządzenia opinii operował w granicach jednego obrębu ewidencyjnego. Tylko na marginesie Sąd ten zauważył, że w aktach notarialnych poszczególnych transakcji nie sposób ustalić takich kryteriów wobec braku danych w tym zakresie, a oczekiwania powoda w tym zakresie są nierealne, nie do zrealizowania. Sąd ten zwrócił też uwagę, że określenie "nieruchomość podobna" w rozumieniu art. 4 pkt 16 ustawy o gospodarce nieruchomościami i § 4 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego nie jest równoznaczne z pojęciem "nieruchomości identycznej". Porównywalność w rozumieniu ww. przepisów oznacza wspólność istotnych cech rynkowych, mających zasadniczy wpływ na wartość nieruchomości. Jest to zatem więź polegająca na podobieństwie, a nie na tożsamości. Ustalenie zaś, które z cech nieruchomości mają najistotniejsze znaczenie w konkretnym przypadku, zależy od oceny rzeczoznawcy wyposażonego nie tylko w szczególne kompetencje ustawowe, ale także posiadającego profesjonalną wiedzę na temat czynników oddziaływujących na wartość nieruchomości. Dobór nieruchomości do analizy porównawczej jest zabiegiem wymagającym posiadania wiadomości specjalnych. Rolą organu, dla którego sporządzana jest opinia, jest natomiast ocena sporządzonej wyceny, ale tylko i wyłącznie pod względem zachowania warunków formalnych dokumentu oraz logiki dowodu, bez wkraczania w sferę wiedzy. Chybiony okazał się również zarzut, że w rozpatrywanym przez biegłego okresie 2016-2018 mogły znaleźć się także transakcje pozwanego, a to z uwagi na okoliczność, że wśród tych transakcji mogły być i takie, które dotyczyły okresu sprzed wprowadzenia ustawy z dnia 14 kwietnia 2016 r. o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz zmianie niektórych ustaw (tj. przed 30 kwietnia 2014 r.) W istocie z dniem wejścia w życie przepisów ww. ustawy, w okresie 5 lat wstrzymano bowiem sprzedaż nieruchomości albo ich części wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa (art. 1). Biegły jednak już w pisemnej opinii wskazał, że biorąc pod uwagę datę wprowadzenia przepisów ograniczających obrót nieruchomościami rolnymi (II kwartał 2016 r.), średnią cenę z tego okresu pominięto przy obliczaniu. Jednocześnie na rozprawie w dniu 26 lipca 2018 r. biegły wyjaśnił, że uwzględnienie ww. okresu spowodowałby to, że trend cenowy byłby zniżkowy, co byłoby na niekorzyść powoda. Natomiast ceny, które przyjął do analizy nie różniły się tak diametralnie od wcześniejszych i późniejszych. Z taką argumentacją biegłego nie sposób zdaniem tego Sądu polemizować. Jednocześnie zwrócił uwagę, że rzeczoznawca majątkowy, dokonując wyceny konkretnej nieruchomości może wziąć pod uwagę (jako materiał porównawczy) transakcje dokonywane w czasie bardziej lub mniej odległym od dnia wyceny, ale nie może przy tym pominąć umów zawartych w okresie najbardziej zbliżonym do daty sporządzenia operatu. Reasumując, Sąd Okręgowy stwierdził, że opinia w niniejszej sprawie została sporządzona przez osobę dysponującą odpowiednią wiedzą specjalistyczną popartą doświadczeniem zawodowym, oparta ostała na całokształcie zebranego w sprawie materiału dowodowego, szczegółowo przez biegłego przeanalizowanego. W ocenie tego Sądu opinia biegłego jest jasna i pełna, a ostateczne wnioski z niej płynące są logiczne. W konsekwencji, jeżeli opinia biegłego jest tak kategoryczna i tak przekonywująca, że sąd (jak w przedmiotowej sprawie) określoną okoliczność uznaje za wyjaśnioną, to nie ma obowiązku dopuszczania dowodu z dalszej opinii biegłych . Z tej przyczyny wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii innego biegłego Sąd ten pominął jako zbędny, tym bardziej, że wszelkie wątpliwości co do opinii pisemnej biegły wyjaśnił, składając opinię ustną na rozprawie w dniu 26 lipca 2018 r. Dodatkowo Sąd Okręgowy zważył, że zarzuty zgłoszone przez stronę powodową do uzupełniającej ustanej opinii biegłego stanowiły de facto powtórzenie zarzutów już zgłoszonych do pierwszej, podstawowej opinii, jak i w toku składania ustnej uzupełniającej opinii na rozprawie w dniu 26 lipca 2018 r. Do zarzutów tych biegły odniósł się w sposób wyczerpujący. Zarzuty te nie zawierają w zasadzie kwestii nowych, stąd przeprowadzenie kolejnego dowodu z opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego Sąd ten uznał za zbędne i wniosek ten oddalił jako zmierzający do nieuzasadnionego przedłużania postępowania w sprawie. Podsumowując powyższe, Sąd I instancji miał na względzie, że równowartość pieniężna odpowiadająca wartości rynkowej nieruchomości rolnych położonych w obrębie D., gmina R., powiat (...), województwo (...), oznaczonych jako działki nr (...) o łącznej powierzchni 39,9999 ha, dla których Sąd Rejonowy w Łobzie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgi wieczyste (...) - w myśl ww. opinii sądowej sporządzonej niniejszej sprawie przez rzeczoznawcę majątkowego stanowi kwotę 820.000 zł. Mając powyższe na względzie, Sąd ten orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku, oddalając powództwo w pozostałym zakresie, czemu dał wyraz w punkcie II sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów procesu orzeczono na zasadzie kompensacji wynikającej z art. 100 k.p.c. Apelacje od powyższego wyroku wniósł powód, zaskarżając go w części, tj. punkt I oraz punkt II ww. wyroku w zakresie, w jakim sąd pierwszej instancji nie ustalił, że równowartość pieniężna wartości rynkowej nieruchomości rolnych położonych w obrębie D., gmina R., powiat (...), województwo (...) oznaczone jako działki nr (...) o łącznej powierzchni 39,9999 ha, dla których Sąd Rejonowy w Łobzie IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgi wieczyste (...)oraz (...) wynosi 920.000, to jest w zakresie w jakim na kwotę 100.000 zł powództwo oddalił, czyli 100.000 zł ponad kwotę 820.000 zł; 1. punkt III oraz punkt VI w zakresie, w jakim kwotowy zakres zaskarżenia określony w punkcie 1. niniejszej apelacji wpływa na rozstrzygnięcia o kosztach procesu wyrażone w punktach oraz VI zaskarżonego wyroku. Zaskarżonemu w powyższy sposób wyrokowi powód zarzucił:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.