Sygn. akt VII U 222/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 6 lutego 2019 r. Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i (...) w składzie: Przewodniczący: SSO Agnieszka Stachurska Protokolant: sekr. sądowy Anna Bańcerowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2019 r. w W. sprawy A. S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. o ustalenie właściwego ustawodawstwa na skutek odwołania A. S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...) Oddział w W. z dnia 5 stycznia 2018 r. numer: (...) oddala odwołanie. UZASADNIENIE A. S. w dniu 2 lutego 2018r. złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...) Oddział w W. z dnia 5 stycznia 2018r., nr: (...), stwierdzającej, że od dnia 1 lutego 2012r. podlega ustawodawstwu polskiemu. Ubezpieczony wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyjęcie, że w zakresie ubezpieczeń społecznych podlega prawu i ustawodawstwu brytyjskiemu ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odwołaniu zarzucił: 1. obrazę przepisów prawa materialnego, tj.: - art. 5 Traktatu o Unii Europejskiej w związku z punktem 12 preambuły rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, poprzez naruszenie zasady proporcjonalności wyrażającej się w dopuszczeniu do sytuacji polegającej na kumulacji świadczenia tego samego rodzaju za ten sam okres; - art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 13 ust. 2b rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie, art. 11 ust. 3a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz art. 16 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego oraz Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004, poprzez uznanie, że od dnia 1 lutego 2012r. w stosunku do jego osoby jako (...) oraz równocześnie wykonującej pracę najemną na terenie Wielkiej Brytanii nie ma zastosowania ustawodawstwo brytyjskie, a właściwym jest ustawodawstwo polskie; - art. 14c rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71, obowiązującego do dnia 30 kwietnia 2010r., oraz art. 13 ust. 3 rozporządzenia nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego poprzez brak ich zastosowania w wyniku uznania, że nie świadczył pracy na terenie innego państwa członkowskiego w sytuacji, gdy mieszkając na terenie Wielkiej Brytanii pracował jako najemnik dla przedsiębiorcy brytyjskiego, mającego siedzibę na terenie Wielkiej Brytanii, zatrudniającego go od 2012r., który odprowadzał należne i wymagane przez ustawodawstwo brytyjskie składki na ubezpieczenie społeczne, co powoduje, że w takiej sytuacji z mocy prawa miało i ma zastosowanie ustawodawstwo brytyjskie; 2. obrazę przepisów postępowania, tj.: - art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego prowadzącą do stwierdzenia braku podstaw do uznania jako właściwego ustawodawstwa brytyjskiego; - art. 233 k.p.c. poprzez dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, polegającą na bezkrytycznym oparciu się na dokumentacji przedstawionej przez stronę brytyjską z pominięciem jej wszechstronnego rozważenia w kontekście przedłożonych przez ubezpieczonego dowodów świadczących o faktycznym wykonywaniu pracy najemnej w Wielkiej Brytanii; - art. 16 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) 987/2009 z dnia 16 września 2009r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego poprzez jego niezastosowanie i wydanie decyzji uznającej, że w stosunku do ubezpieczonego ma zastosowanie ustawodawstwo polskie; - art. 107 § 3 w związku z art. 6 i art. 8 k.p.a. poprzez wydanie decyzji, której uzasadnienie jest wewnętrznie sprzeczne, a która to sprzeczność przejawia się w zastosowaniu przy rozstrzygnięciu przepisów unijnych przy jednoczesnym stwierdzeniu, że w tej sprawie brak jest elementu międzynarodowego i dlatego przepisów unijnego rozporządzenia nie stosuje się, przy równoczesnym braku określenia, o jakim dokładnie rozporządzeniu organ mówi; - art. 7 k.p.a. poprzez nie ujawnienie i nie uwzględnienie całości materiału dowodowego zebranego w sprawie, a w szczególności dowodów na okoliczność, że ubezpieczony był zatrudniony przez pracodawcę brytyjskiego oraz, że zamieszkiwał na terenie L.; 3. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji polegający na przyjęciu, że: - ubezpieczony nie wprowadził do dotychczasowego stosunku prawnego łączącego jego osobę z organem rentowym elementu transgranicznego, podczas gdy wykazał element międzynarodowy, co sprowadzało się do udowodnienia, że zamieszkiwał na terytorium Wielkiej Brytanii celem świadczenia pracy w warunkach zapisanych w umowie i rzeczywiście faktycznie realizował wyznaczony mu przez pracodawcę zakres obowiązków; - ubezpieczony nie udowodnił faktu rzeczywistego świadczenia pracy na terenie Wielkiej Brytanii, podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy prowadzi do odmiennych wniosków. W uzasadnieniu odwołania A. S. podkreślił, że od dnia 1 lutego 2012r. przebywał na terenie Wielkiej Brytanii przez około 35-50% czasu pracy w miesiącu, będąc zatrudnionym w przedsiębiorstwie brytyjskim i otrzymując wynagrodzenie za wykonaną pracę. Jego pobyt miał miejsce na terenie L., w mieszkaniu wynajętym przez pracodawcę P. Ż.. Pracodawca, stosownie do obowiązującego w Wielkiej Brytanii prawa, odprowadzał z tytułu jego zatrudnienia składki na ubezpieczenie społeczne oraz wszystkie inne należności wynikające z nawiązanego stosunku pracy. W Polsce natomiast ubezpieczony prowadził działalność gospodarczą na własny rachunek i z tego tytułu podlegał obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu do momentu, kiedy podjął zatrudnienie na terenie Wielkiej Brytanii, o czym poinformował organ rentowy. Ubezpieczony podkreślił również, że instytucja brytyjska nie zakwestionowała jego pobytu i pracy od dnia 1 lutego 2012r. na terenie Wielkiej Brytanii w firmie (...) Ltd., co oznacza, że od tej daty powinien podlegać ustawodawstwu brytyjskiemu. Według ubezpieczonego przepisy europejskie stanowią kategorycznie, że osoba będąca równocześnie pracownikiem najemnym na terytorium jednego państwa członkowskiego i prowadząca działalność gospodarczą na własny rachunek na terytorium innego państwa członkowskiego podlega ustawodawstwu państwa członkowskiego, na terytorium którego wykonuje pracę najemną. Ubezpieczony wskazał, że przedstawił dowody na wykonywanie pracy najemnej na terenie Wielkiej Brytanii na rzecz pracodawcy brytyjskiego oraz wykazał istnienie elementu transgranicznego. W jego sprawie powinna być wdrożona procedura wynikająca z decyzji (...) Komisji Administracyjnej w sprawie ustanowienia procedury dialogu i koncyliacji w zakresie ważności dokumentów, określenia ustawodawstwa właściwego oraz udzielania świadczeń na mocy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 883/2004 (odwołanie z dnia 29 stycznia 2018r., k. 3-12 a.s.). Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wniósł o oddalenie odwołania na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. Uzasadniając swe stanowisko organ rentowy wskazał, że zgodnie z pismem instytucji brytyjskiej H. R.&C., według posiadanych przez instytucję brytyjską danych, brak jest dowodów, że A. S. był zatrudniony przez firmy (...) Ltd. i (...) Ltd. Organ rentowy zauważył, że umowa z firmą zarejestrowaną w Wielkiej Brytanii nie jest wystarczającym dowodem na faktyczne wykonywanie pracy na rzecz takiego płatnika składek na terenie Zjednoczonego Królestwa. Również deklaracja ubezpieczeniowa (NI), dostarczająca podstawowych informacji dotyczących składek danej osoby, nie potwierdza, że osoba ta była obecna fizycznie lub pracowała w Wielkiej Brytanii. Organ rentowy wskazał także, że w piśmie z dnia 14 listopada 2017r., dotyczącym między innymi spółek (...) Ltd. i (...) Ltd., instytucja brytyjska podała, że prowadzone było już postępowanie z udziałem ww. spółek, w wyniku którego poddano w wątpliwość zarówno ich obecność, jak również działalność na terenie Wielkiej Brytanii, a osoby zatrudnione przez P. Ż. w toku postępowań wyjaśniających przedstawiły bliźniaczo podobne wyjaśnienia. Z uwagi na brak potwierdzenia przez instytucję brytyjską obecności i świadczenia pracy od dnia 1 lutego 2012r. przez A. S. na terenie Wielkiej Brytanii oraz brak dowodów na faktyczne wykonywanie przez niego pracy, organ rentowy przyjął zatem, że A. S. jest osobą aktywną zawodowo jedynie na terytorium Polski. Nadto organ rentowy wskazał, że w związku z tym, że ubezpieczony nie przedstawił zaświadczenia na formularzu A1 od brytyjskiej instytucji ubezpieczeniowej, która nie potwierdziła wykonywania przez niego pracy na terenie Wielkiej Brytanii, to podlega w zakresie ubezpieczeń społecznych ustawodawstwu polskiemu. Według organu rentowego istotne jest i to, że ubezpieczony zamieszkuje na terenie Polski, a jego wynagrodzenie i czas pracy na terytorium Wielkiej Brytanii, nawet gdyby była rzeczywiście wykonywana, miałby charakter symboliczny, który nie pozwala na objęcie jego osoby brytyjskim ustawodawstwem. Z tego względu Zakład wydał w dniu 5 stycznia 2018r. decyzję, w której stwierdził, że A. S. podlega polskiemu ustawodawstwu od dnia 1 lutego 2012r. (odpowiedź na odwołanie z dnia 15 lutego 2018r., k. 13-15 a.s.). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: A. S. od 1 września 2005r. prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą (wydruk z (...) akta ZUS). W dniu 27 lutego 2017r. złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych dwa pisma z dnia 6 lutego 2014r. oraz z dnia 27 lutego 2017r., w których oświadczył, że od dnia 1 lutego 2012r. – pomimo nadal prowadzonej w Polsce działalności gospodarczej – jest dodatkowo zatrudniony w spółce, która ma siedzibę w Wielkiej Brytanii, wobec czego od tego czasu właściwe dla jego osoby jest ustawodawstwo brytyjskie. Do pism dołączył szereg dokumentów w języku angielskim, tj. umowy o pracę, odcinki wypłaty wynagrodzeń, rozliczenia roczne P60, świadectwa pracy P45, potwierdzenie nadania Numeru (...) oraz kopię nadania Europejskiej Karty (...) (pisma A. S. z dnia 6 lutego 2014r. wraz z załącznikami oraz pismo A. S. z dnia 27 lutego 2017r. - akta ZUS). Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. w piśmie z dnia 27 marca 2017r. wskazał, że na podstawie informacji i dokumentów przekazanych przez A. S. nie jest możliwe określenie właściwego ustawodawstwa. W związku z tym ubezpieczony został poproszony o złożenie oświadczenia o miejscu zamieszkania oraz o przekazanie dodatkowych wyjaśnień i dokumentów. W odpowiedzi na powyższe pismo, w dniu 7 kwietnia 2017r. A. S. oświadczył, że jego miejscem zamieszkania jest Polska oraz, że nie jest w stanie przedstawić dokumentów potwierdzających fakt jego zamieszkania na terenie Wielkiej Brytanii, takich jak m.in. umowa dzierżawy lub najmu, ubezpieczenie na życie, rachunki za wodę, prąd i media oraz potwierdzenie korzystania ze świadczeń służby zdrowia w państwie pobytu. Do powyższego pisma dołączył dodatkowe dokumenty takie jak umowy o pracę, umowę najmu pokoju, dowód nadania numeru NIN oraz kopię Europejskiej Karty (...) (pismo ZUS z dnia 28 marca 2017r., pismo A. S. z dnia 7 kwietnia 2017r. wraz z załącznikami, informacja w celu wydania zaświadczenia o ustawodawstwie dotyczącym zabezpieczenia społecznego mającym zastosowanie do osoby uprawnionej – akta ZUS). W dniu 8 maja 2017r. organ rentowy wysłał do instytucji brytyjskiej (...) pismo z dnia 5 maja 2017r. wraz z załączonym formularzem E001 dotyczącym A. S., w którym został podany numer NIN. Pismem z tej samej daty organ rentowy poinformował ubezpieczonego o tym, że nie jest aktualnie możliwe ustalenie w stosunku do niego właściwego ustawodawstwa z uwagi na oczekiwanie na niezbędne dokumenty oraz informacje od brytyjskiej instytucji zabezpieczenia społecznego H. R. & C.. Pismo to A. S. odebrał w dniu 10 maja 2017r. (pisma z dnia 5 maja 2017r., zwrotne potwierdzenie odbioru – akta ZUS). Organ rentowy w dniu 20 listopada 2017r. ponownie wysłał do instytucji brytyjskiej (...) pismo z dołączonym formularzem E001 dotyczącym A. S., a także podał dodatkowo dane jego pracodawców w Wielkiej Brytanii - (...) Ltd. i (...) Ltd. (pismo z 20 listopada 2017r. – akta ZUS). H. R.&C. pismem, które do organu rentowego wpłynęło w dniu 14 listopada 2017r. poinformowała, że nie ma dowodów na to, aby jakikolwiek pracownik (...) Ltd. wykonywał pracę w tej nieruchomości. Wskazała, że wcześniej prowadziła sprawy z udziałem spółek (...) Ltd. i (...) Ltd. jednak brak jest dowodów na to, aby którekolwiek z tych przedsiębiorstw było fizycznie obecne i prowadziło działalność w Zjednoczonym Królestwie. Pomimo tego, że (...) Ltd. przedłożyła sprawozdanie finansowe i deklarację podatkową, to nie przedstawiła deklaracji VAT, jak również żadnych szczegółowych informacji na temat prowadzonej działalności handlowej na terenie Wielkiej Brytanii, a pod adresem spółki mieści się biuro J. S.. Z uwagi na brak możliwości potwierdzenia fizycznej obecności obydwu w/w spółek na terenie Wielkiej Brytanii, jak również wykonywania przez te spółki działalności handlowej, nie jest więc możliwe wydanie A. S. dokumentu (...) oraz dokumentu przenośnego A1. Instytucja brytyjska podała, że nie dysponuje zapisami potwierdzającymi zatrudnienie ubezpieczonego w (...) Ltd. i w (...) Ltd. Może jedynie potwierdzić, że A. S. jest fizycznie obecny w Polsce, gdzie mieszka jego najbliższa rodzina i gdzie prowadzi działalność gospodarczą na własny rachunek. W związku z tym urząd ustalił z uwzględnieniem art. 11 ust. 3a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz art. 14 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, że do A. S. znajduje zastosowanie ustawodawstwo polskie od dnia 1 lutego 2012r. Podkreślił, że wszelkie składki na NI wpłacone na rzecz brytyjskiego systemu zabezpieczenia społecznego od dnia 1 lutego 2012r. zostaną uznane za wpłacone nieprawidłowo i jako takie zostaną zwrócone bezpośrednio osobie fizycznej, jeżeli kwota będzie uzasadniała ich zwrot. Dodał także, że jeżeli ubezpieczony będzie chciał ubiegać się o dokument (...) dokumentu przenośnego A1, to będzie musiał przedstawić wystarczające dowody, potwierdzające jego fizyczną obecność w Zjednoczonym Królestwie w ciągu ostatnich 5 lat (pismo z dnia 14 listopada 2017r. wraz z tłumaczeniem – akta ZUS). Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział w W. pismem z dnia 12 grudnia 2017r. poinformował A. S., że na podstawie art. 61 i art. 50 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2019r. poz. 60) w związku z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019r. poz. 60) prowadzi z urzędu postepowanie w sprawie ustalenia ustawodawstwa właściwego. Organ rentowy powiadomił ubezpieczonego, że ma prawo wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji oraz możliwość wglądu do zebranego materiału dowodowego, a także przedstawienia dodatkowych dokumentów i wyjaśnień. Zastrzegł również, że po upływie zakreślonego terminu zostanie wydana decyzja. Doręczenie w/w pisma nastąpiło w dniu 18 grudnia 2017r., jednak ubezpieczony po jego otrzymaniu nie zajął żadnego stanowiska (pismo ZUS z dnia 12 grudnia 2017r, zwrotne potwierdzenie odbioru – akta ZUS). W dniu 5 stycznia 2018r. nastąpiło wydanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. decyzji nr: (...), w której organ rentowy na podstawie art. 83 ust. 1 pkt. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 11 ust. 3a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego stwierdził, że A. S. podlega ustawodawstwu polskiemu od dnia 1 lutego 2012r. (decyzja ZUS z dnia 5 stycznia 2018r. - akta ZUS). Po wydaniu decyzji, organ rentowy w dniu 30 kwietnia 2018r. wysłał do instytucji brytyjskiej (...), a w dniu 14 czerwca 2018r. do P. O. N. (...) pisma informujące, że decyzją z dnia 5 stycznia 2018r. stwierdził, że A. S. podlega ustawodawstwu polskiemu od 1 lutego 2012r. Jednocześnie zwrócono się o wskazanie, czy w sprawie A. S. do instytucji brytyjskich wpłynęły nowe dokumenty czy wyjaśnienia mające wpływ na zmianę ustalonego ustawodawstwa (pisma z 13 czerwca 2018r. i 30 kwietnia 2018r. – akta ZUS). W odpowiedzi H. R. & C. powołała się na informacje, które przekazała we wcześniejszym piśmie z 26 października 2017r. Dodatkowo wyjaśniła, że A. S. nie dostarczył wymaganych dowodów, a bez tego nie ma możliwości zmiany stanowiska, że A. S. od 1 lutego 2012r. podlega ustawodawstwu polskiemu (pismo z 17 lipca 2018r. – akta ZUS, tłumaczenie pisma z 17 lipca 2018r. – k. 42 a.s.). Sąd Okręgowy ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie wskazanych dokumentów, które w zakresie, w jakim stały się podstawą ustalonych faktów, nie budziły zastrzeżeń i nie były kwestionowane przez strony postępowania. Oddaleniu podlegały wnioski zgłoszone przez pełnomocnika ubezpieczonego o przesłuchanie świadków P. Ż. i E. Z. oraz o przesłuchanie ubezpieczonego w charakterze strony, ponieważ nie istniały, w ocenie Sądu, takie okoliczności, które dla rozstrzygnięcia sprawy wymagałyby dodatkowego wyjaśnienia. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Odwołanie A. S., jako niezasadne, podlegało oddaleniu. Spór w rozpatrywanej sprawie koncentrował się wokół kwestii ustalenia właściwego ustawodawstwa dla A. S. od dnia 1 lutego 2012r. Rozstrzygnięcie tego sporu wymagało uwzględnienia przede wszystkim regulacji unijnych zawartych w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009r. dotyczącym wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE. L 284 z 2009r., s. 1, z późn. zm. – dalej jako rozporządzenie nr 987/2009 lub rozporządzenie wykonawcze) oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004r. (Dz. Urz. UE L. z 2004r. 166.1 z późn. zm. – dalej jako rozporządzenie nr 883/2004 lub jako rozporządzenie podstawowe). W świetle tych regulacji koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego państw członkowskich Unii Europejskiej opiera się na zasadzie, że osoby przemieszczające się na terytorium Unii Europejskiej podlegają systemowi zabezpieczenia społecznego tylko jednego państwa członkowskiego (art. 11 rozporządzenia nr 883/2004). W okolicznościach przedmiotowej sprawy zasadą, która mogła mieć zastosowanie przy wyborze jednego z dwóch ustawodawstw z zakresu zabezpieczenia społecznego, jest zasada koordynacji określona w art. 13 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004. Zgodnie z tym przepisem osoba, która normalnie wykonuje pracę najemną w dwóch lub więcej państwach członkowskich, podlega: a. ustawodawstwu państwa członkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania, jeżeli wykonuje znaczną część pracy w tym państwie członkowskim lub b. jeżeli nie wykonuje znacznej części pracy w państwie członkowskim, w którym ma miejsce zamieszkania:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.