Sygn. akt III AUa 1760/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 kwietnia 2019 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący SSA Marek

§ 1k.p.c., w punkcie 1 wyroku oddalił odwołanie.

O kosztach zastępstwa procesowego orzekł w punkcie 2 i 3 na podstawie art. 98 § 1 i § 3 k.p.c., zasądzając od odwołującej się na rzecz syndyka (...) w upadłości likwidacyjnej w O. i ZUS Oddział w B. kwoty po 60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, gdyż żaden z pełnomocników występujących w sprawie nie wskazał wartości przedmiotu sporu. W apelacji od przedstawionego rozstrzygnięciaI.Sp. z o.o. w P. zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie:

1. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie błędnych ustaleń faktyczno - prawnych, dowolnych i sprzecznych z zasadami doświadczenia życiowego ocen zgromadzonego materiału dowodowego przez Sąd Okręgowy w Bielsku Białej;
2. art. 23 1 § 1 k.p. poprzez dokonanie błędnej wykładni przedmiotowego przepisu prawa i niewłaściwe zastosowanie tego przepisu prawa przez Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej;
3. art. 227 w zw. z art. 217 § 3 k.p.c. poprzez naruszenie prawa procesowego, decyzjami Sądu oddalającymi wnioski dowodowe w przedmiocie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadków: J. M., P. K., J. Z., z uwagi na uznanie, że okoliczności sporne zostały już dostatecznie wyjaśnione, podczas gdy w sprawie nadal występują niewyjaśnione okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia, tj. kwestia ustalenia okresu podlegania ubezpieczeniom społecznym przez zainteresowaną, a tym samym uniemożliwienia stronie przeprowadzenia dowodów na uzasadnienie złożonych wniosków;
4. art. 353

§ 2

i art.

a k.p.c.) w granicach jej treści i przedmiotu (por. wyrok SN z dnia 23 kwietnia 2010r., II UK 309/09). Zaskarżona decyzja z dnia 2 lipca 2015r. - adresowana do płatnika składekI. Sp. z o.o. w P. i ubezpieczonej S. B. - stwierdzała, że ubezpieczona jako pracownik u płatnika składek I. Sp. z o.o. w P. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i chorobowemu od 15 grudnia 2011r. Decyzja ta zatem w swojej treści określała zarówno przedmiot sporu czyli kwestię tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym i jak i podmioty, których praw i obowiązków dotyczy. Powyższe stwierdzenie ma istotne znaczenie dla określenia podmiotów, które mogły być uczestnikami postępowania odwoławczego od tej decyzji. Jak wyjaśnił bowiem Sąd Najwyższy w sprawie I UK 279/16 (Lex nr 2311192) zgodnie z art. 477 11 § 2 k.p.c. (w brzmieniu relewantnym dla rozpoznawanej sprawy), „zainteresowanym jest ten, czyje prawa lub obowiązki zależą od rozstrzygnięcia sprawy. Jeżeli osoba taka nie została wezwana do udziału w sprawie przed organem rentowym, sąd wezwie ją do udziału w postępowaniu bądź z urzędu, bądź na jej wniosek lub na wniosek jednej ze stron. Zainteresowanym jest więc tylko ten, czyje prawa lub obowiązki w sferze ubezpieczeń społecznych zależą bezpośrednio od rozstrzygnięcia sprawy. O tym, czy konkretna osoba posiada status zainteresowanego ze względu na przedmiot postępowania w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, przesądza nie jej subiektywne przekonanie, ale obiektywna okoliczność, że w danym wypadku prawa lub obowiązki tej osoby "zależą" od rozstrzygnięcia sprawy. Rozstrzygnięcie sprawy powoduje bowiem zmianę w sferze prawnej zainteresowanego. Może ona polegać na zyskaniu prawa bądź jego utracie, albo na pojawieniu się powinności, ewentualnie jej wygaśnięciu (…). Zatem wskazany w omawianym przepisie związek zależności musi mieć charakter bezpośredni, co oznacza, że z samej mocy wydanej decyzji muszą płynąć dla zainteresowanego prawa lub obowiązki wynikające z prawa ubezpieczeń społecznych, które mogą być podtrzymane w wyroku sądu ubezpieczeń społecznych przez oddalenie odwołania (art.

§ 1

k.p.c.) bądź też uchylone przez zmianę decyzji (art.

§ 2k.p.c.).

W konsekwencji tylko wtedy, gdy wynik postępowania prowadzi do stworzenia indywidualnej normy prawnej oddziałującej nie tylko na adresata decyzji, lecz także na inny podmiot, można uznać, że prawa lub obowiązki tego podmiotu zależą od rozstrzygnięcia sprawy. W takiej właśnie sytuacji występuje bezpośrednia zależność, o której mowa w art. 477 11 § 2 k.p.c. Tak jest na przykład w przypadku decyzji ustalającej pracowniczy tytuł ubezpieczenia społecznego skierowanej do płatnika składek, która wprost kształtuje sytuację prawną pracownika (ubezpieczonego), czy też decyzji ustalającej prawo do renty rodzinnej, która nie może zostać zignorowana przy podziale renty między osoby uprawnione. Z decyzji ustalającej podleganie danej osoby ubezpieczeniom społecznym jako pracownik wynikają prawa i obowiązki w zakresie: zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, przebiegu ubezpieczeń społecznych oraz ustalania wymiaru składek i ich poboru (art. 83 ust. 1 pkt 1-3a ustawy systemowej) i dotyczą one odpowiednio ubezpieczonej i wskazanego w decyzji płatnika składek. Z perspektywy obowiązków przypisanych płatnikom składek przez ustawę z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2016r., poz. 963 z późn. zm.) decyzja taka rozstrzyga wyłącznie to, czy dany podmiot jest płatnikiem składek (pracodawcą), a nie to, czy jest nim (lub nie) inny podmiot. Jest tak nawet wtedy, gdy w motywach rozstrzygnięcia (uzasadnieniu decyzji) ocenia się status prawny innego podmiotu. Jak wskazano wyżej, uzasadnienie decyzji nie stwarza indywidualnej normy, w rezultacie więc przedmiot przyszłego rozstrzygnięcia sądu, który jest jednym z wyznaczników zarówno prawomocności materialnej wyroku (art. 365 § 1 k.p.c.), jak i powagi rzeczy osądzonej (art. 366 k.p.c.) wyznacza wyłącznie to, co wynika z osnowy decyzji. Sąd Najwyższy przychyla się do poglądu, że stroną jest jedynie osoba uczestnicząca w procesie w tym charakterze, a nie osoba, która powinna lub może być stroną. Tymczasem I. Sp. z o.o. w P. nadal istnieje, nie została wykreślona z rejestru, brak wpisów o postawieniu jej w stan upadłości, czy wszczęciu postępowania układowego. W tej sytuacji sam fakt zawarcia przez obie spółki w toku procesu umowy przeniesienia własności przedsiębiorstwa nie oznacza, że I. (...) Sp. z o.o. w K. bez własnej woli stała się stroną odwołującą w rozpatrywanej sprawie i niejako wstecznie adresatem decyzji organu rentowego. Okoliczność, że z treści tej umowy wynika, że SpółkaI. (...) stała się stroną w dotychczasowych stosunkach pracy tego nie zmienia, zwłaszcza, że przedmiotem sporu jest to kto był pracodawcą S. B. w okresie od 1 lipca 2012r. do 31 marca 2013r. i tym samym płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne w tym czasie. Po drugie - zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja dotycząca podlegania S. B. obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę oraz ustalenia płatnika składek na te ubezpieczenia dotyczy bezpośrednio ubezpieczonego i wskazanego w decyzji płatnika składek, tj. spółki I. w P.. Z perspektywy obowiązków przypisanych płatnikom składek przez ustawę z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych decyzja taka rozstrzyga wyłącznie to, czy dany podmiot jest płatnikiem składek (pracodawcą), a nie to, czy jest nim (lub nie) inny podmiot. Z tego względu nie miały statusu zainteresowanych w sprawie R.Sp. z o.o. we W. i (...) Sp. z o.o. w O.. Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny stwierdził, że Syndykowi Masy Upadłości (...) Sp. z o.o. w O. nie przysługuje status zainteresowanego w sprawie. Z przytoczonych powyżej względów, Sąd Apelacyjny na mocy art. 386 § 3 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok w pkt 2, w którym orzeczono o kosztach zastępstwa procesowego na rzecz Syndyka Masy Upadłości (...) Sp. z o.o. w O..

1. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez Sąd Okręgowy normy art. art. 476 § 2 k.p.c., przypomnieć należy, iż stosownie do treści – przywołanego w decyzji organu rentowego - art. 83 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2015r., poz. 748 ze zm. - zwanej dalej ustawą systemową), organ rentowy wydaje decyzje w zakresie zgłaszania do ubezpieczeń, co obejmuje również ubezpieczenia powiązane ze stosunkiem pracy. Od takiej decyzji, zgodnie z normą art. 83 ust. 2 k.p.c., przysługuje odwołanie do sądu okręgowego, właściwego na podstawie art. 477 8 § 1 oraz art. 461 § 1 k.p.c. Sądem tym, właściwym rzeczowo i miejscowo - w analizowanym przypadku - jest Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej.
2. Przechodząc do dalszej części apelacji podnieść trzeba, iż na mocy art. 6 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 8 ust. 1 oraz art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1 i art. 13 ust. 1 ustawy systemowej, obowiązkowo przedmiotowym ubezpieczeniom podlegają osoby będące pracownikami, od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku. Należy zwrócić uwagę, że ustawa systemowa nie zawiera własnej definicji pojęcia „pracownik” i jego znaczenie odczytywać należy zgodnie z treścią art. 22 k.p., z którego wynika, że decydujące znaczenie dla uznania istnienia stosunku pracy ma wykonywanie za wynagrodzeniem pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę - bez względu na nazwę umowy oraz że nie jest dopuszczalne zastąpienie umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu powyższych warunków wykonywania pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2010r., II UK 286/10). Podkreślić przy tym należy, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych, badając istnienie tytułu do ubezpieczenia społecznego, był obowiązany do ustalenia czy w relacjach pomiędzy S. B., a odwołującą się Spółką, realizowane były cechy stosunku pracy, czyli do oceny istnienia tytułu do ubezpieczenia (por. K. Ślebzak: Kontrola przez ZUS ważności umów o pracę stanowiących tytuł do ubezpieczenia społecznego - wybrane zagadnienie, PiZS 2017r., nr 2). Przepisy prawa wyliczają enumeratywnie kategorie podmiotów objętych przymusem ubezpieczenia, a powstanie stosunku prawnego pomiędzy ubezpieczonym i instytucją ubezpieczeniową następuje automatycznie wskutek wypełnienia przez ubezpieczonego ustawowych przesłanek (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca 2017r., I UK 253/16). Inaczej mówiąc, tytułem ubezpieczeń społecznych tych osób jest stosunek pracy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, iż dla włączenia do ubezpieczenia społecznego niezbędna jest przynależność do określonej w ustawie systemowej grupy podmiotów podlegających obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym. O tym, czy strony istotnie łączył stosunek pracy stanowiący tytuł ubezpieczeń społecznych nie decyduje zatem samo formalne zawarcie umowy o pracę, wypłata wynagrodzenia, przystąpienie do ubezpieczenia i opłacenie składki, wystawienie świadectwa pracy, ale faktyczne i rzeczywiste realizowanie elementów charakterystycznych dla stosunku pracy, a wynikających z art. 22 § 1 k.p. Istotne jest więc, aby stosunek pracy zrealizował się przez wykonywanie zatrudnienia o cechach pracowniczych, a okoliczności wynikające z formalnie zawartej umowy o pracę nie są wiążące w postępowaniu o ustalenie podlegania obowiązkowi pracowniczego ubezpieczenia społecznego (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2008r., II UK 122/07 oraz z dnia 24 lutego 2010r., II UK 204/09).
3. Kwestia dotycząca istnienia stosunku pracy jest zagadnieniem stale występującym orzecznictwie (por. wyrok Sadu najwyższego z dnia 29 listopada 2017r., I PK 358/16). Przyjmuje się zatem, iż cechami stosunku pracy są: ciągłość, obowiązek osobistego świadczenia pracy, podporządkowanie bieżącym poleceniom pracodawcy, świadczenie pracy w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę i odpłatność. Podstawową cechą stosunku pracowniczego jest wykonywanie pracy pod kierownictwem pracodawcy, w warunkach podporządkowania. Próbując zdefiniować termin „kierownictwo pracodawcy”, należy uwzględnić, że w utrwalonym orzecznictwie, wyinterpretowano szereg cech, których spełnienie pozwala przyjąć istnienie pracy podporządkowanej pracodawcy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 1975r., I PRN 42/75). Przyjmuje się więc w pierwszej kolejności, że podporządkowanie pracownika obejmuje prawo wydawania przez pracodawcę poleceń związanych z pracą. Podmiot zatrudniający jest organizatorem pracy i decyduje, gdzie i w jakich godzinach będzie realizowany proces pracy. Pracodawca wskazuje zadania oraz proces ich realizacji. Wykonywanie poleceń jest fundamentem wzajemnych relacji między stronami stosunku pracy. Innymi słowy, istotą pracy podporządkowanej jest możliwość codziennego konkretyzowania pracownikowi jego obowiązków, a w szczególności określania czynności mieszczących się w zakresie uzgodnionego rodzaju pracy i sposobu ich wykonywania. Charakterystyczna dla stosunku pracy dyspozycyjność pracownika wyraża się właśnie w zobowiązaniu do podejmowania zadań według wskazań pracodawcy, a obowiązek stosowania się do poleceń przełożonych został wyeksponowany w art. 100 § 1 k.p. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 15 października 1999r., I PKN 307/99 oraz z dnia 18 lutego 2016r., II PK 352/14).
4. Przechodząc do zasadniczej części apelacji wskazać należy, iż zarzutów naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów art. 227 w zw. z art. 217 § 3 k.p.c. Sąd Apelacyjny stwierdza, że są one chybione, albowiem zebrany w sprawie materiał dowodowy, w zakresie objętym przedmiotem zaskarżonej decyzji, co do którego to zakresu sąd jest związany, pozwalał na merytoryczne rozstrzygnięcie zatem Sąd Okręgowy mógł pominąć wskazane wnioski dowodowe skarżącej. Brak było także podstaw do zawieszenia postępowania z uwagi na toczące się przed sądem gospodarczym postępowania o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z tzw. umów-porozumień zawartych między skarżącą a spółkami R. i (...) Wreszcie uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia zawiera wszystkie wymagane elementy. W tej sytuacji, Sąd Apelacyjny nie dopatrzył się naruszenia zarzucanych w apelacji przepisów prawa procesowego, które miałyby wpływ na treść rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji. Dokonane w sprawie ustalenia faktyczne Sąd Apelacyjny przyjął za własne, w szczególności co do tego, że S. B., mimo formalnego zawarcia umowy o pracę ze spółką R., nie była pracownikiem we wskazywanych przez skarżącą spółkach, jako agencjach pracy tymczasowej, lecz była pracownikiem zatrudnionym w I. Sp. z o.o. w P. i to właśnie ten podmiot był zobowiązany do opłacania za nią składek na ubezpieczenie społeczne. Skarżąca nie wykazała, że przy czynieniu tych ustaleń Sąd przekroczył granice swobodnej oceny dowodów zakreślone w art. 233 § 1 k.p.c., w szczególności nie wykazała, aby wnioski wyciągnięte przez Sąd pierwszej instancji ze zgromadzonego materiału dowodowego sprzeciwiały się zasadom logicznego rozumowania, czy doświadczenia życiowego.
5. Nie zachodzą też zarzucane naruszenia prawa materialnego. Istotnie faktyczny przebieg wykonywania stosunku pracy przez S. B., daje podstawy do przyjęcia, że spółki R. i (...) w żaden sposób nie realizowały względem niej funkcji pracodawcy, a ich działania ograniczały się jedynie do przekazywania wynagrodzenia, które było wypłacane po sporządzeniu dokumentów stanowiących podstawę jego obliczenia przez spółkę I. Nadto, całokształt efektów świadczonej przez S. B. pracy przypadał skarżącej. Wszelkie czynności, stanowiące przymioty pracodawcy wykonywane były właśnie przezI. która nie tylko zapewniała zaplecze materialne do prawidłowej realizacji obowiązków pracowniczych, ale również realizowała względem delegowanych pracowników i względem S. B. funkcje kierownicze. Spółka R. a później (...) przez cały okres trwania stosunku pracy S. B. jedynie pełniły wobec niej funkcje kadrowo - płacowe, w żaden sposób nie kontrolując świadczonej przez nią pracy, przy czym funkcja ta ograniczała się jedynie do wypłacania wynagrodzenia. Kierownictwo nad świadczoną przez pracowników I. pracą sprawował S. P., przy czym w R. i (...) zajmował on stanowisko kierownika produkcji, takie jak wcześniej przed przejęciem przez te Spółki i później po rozwiązaniu umowy ze spółką (...) Podkreślenia wymaga, iż ubezpieczona S. B. w swych wyjaśnieniach (k. 126) jednoznacznie podała, że zarówno przed spornym okresem, jak i po jego zakończeniu wykonywała tego samego rodzaju pracę (konfekcjonowanie, rozbiór drobiu), na tym samym stanowisku i w tych samych warunkach (9:00). Polecenia związane z pracą cały czas wydawał jej kierownik P., który również udzielał jej urlopu (9:50). Podała, że coś podpisywała, ale nie pamięta kiedy, dodając, że cały czas wykonywała te same czynności na tym samym stanowisku (11:00). Na podstawie takiego stanu faktycznego nie można zatem uznać, że umowa o pracę pomiędzy ubezpieczoną, a spółkami R. i (...) była rzeczywiście wykonywana, gdyż żaden z elementów wskazanych w art. 22 §1 k.p. pomiędzy tymi podmiotami nie wystąpił. Co do zasady, spółka R. czy (...) jako zarejestrowane agencje pracy tymczasowej, mogły oczywiście zatrudniać pracowników tymczasowych. Istotnym jest jednak, czy w rozpoznawanej sprawie konstrukcja zatrudnienia tymczasowego ma zastosowanie. Kwestię takiego zatrudnienia reguluje ustawa z 9 lipca 2003r. o zatrudnieniu pracowników tymczasowych. W rozumieniu tej ustawy, pracownikiem tymczasowym jest pracownik zatrudniony przez agencję pracy tymczasowej wyłącznie w celu wykonywania pracy tymczasowej na rzecz i pod kierownictwem pracodawcy użytkownika. Natomiast praca tymczasowa to wykonywanie na rzecz danego pracodawcy użytkownika, przez okres nie dłuższy niż wskazany w ustawie, zadań o charakterze sezonowym, okresowym, doraźnym lub których termin na wykonywanie przez pracowników zatrudnionych przez pracodawcę użytkownika nie byłoby możliwe lub których wykonanie należy do obowiązków nieobecnego pracownika, zatrudnionego przez pracodawcę użytkownika. Treść umowy o pracę pomiędzy ubezpieczoną, a spółką R. nie odpowiada warunkom wskazanym w art. 13 ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych, który stanowi, że umowa o pracę zawarta między agencją pracy tymczasowej a pracownikiem tymczasowym powinna określać strony umowy i datę zawarcia umowy oraz wskazywać pracodawcę użytkownika i ustalony okres wykonywania na jego rzecz pracy tymczasowej, a także warunki zatrudnienia pracownika tymczasowego w okresie wykonywania pracy na rzecz pracodawcy użytkownika. Nadto w okolicznościach rozpoznawanej sprawy przyjęcie, że ubezpieczona podobnie, jak inni pracownicy spółki I. świadczyła pracę na rzecz spółekR. i(...) w ramach pracy tymczasowej, prowadziłoby do wniosku, że działalność przedsiębiorstwa I. w P. opierała się wyłącznie na pracy pracowników tymczasowych zatrudnionych przez agencję, skoro w świetle zapisów porozumienia, także pracownicy zatrudnieni u niej przed październikiem 2012r., stali się pracownikami agencji, tj. R. (...) W tych okolicznościach skarżącej nie można przypisać statusu pracodawcy użytkownika, a praca świadczona przez ubezpieczoną nie była pracą tymczasową, w rozumieniu art. 2 pkt 3 ustawy o zatrudnieniu pracowników tymczasowych.
6. Ostatecznie zatem uznać należało, skoro beneficjentem pracy wykonywanej przez ubezpieczoną była od początkuI. Sp. z o.o. w P., to stosunek pracy i stosunek ubezpieczeniowy łączył ubezpieczoną ze spółkąI. i to ten podmiot jest zobowiązany do opłacenia za nią składek. W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny, wobec bezpodstawności sformułowanych w apelacji zarzutów procesowych oraz materialnych, na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł, jak w pkt 2 wyroku. /-/SSA J.Pietrzak /-/SSA M.Procek /-/SSA T.Szweda Sędzia Przewodniczący Sędzia JR