Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie – z dnia 30 listopada 2018 r., sygn. akt I ACa 212/18

Sygn. akt I ACa 212/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 listopada 2018 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący:

SSA Jan Kremer Sędziowie:

SSA Józef Wąsik SSA Grzegorz Krężołek (spr.) Protokolant: st. sekr. sądowy Paulina Klaja po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2018 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa J. P. przeciwko Skarbowi Państwa - Prokuraturze Rejonowej w T. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 20 grudnia 2017 r. sygn. akt I C 212/17 1. oddala apelację:

SSA Józef Wąsik SSA Jan Kremer SSA Grzegorz Krężołek Sygn. akt I ACa 212/18 UZASADNIENIE Uznając za niezasadne roszczenie J. P. , domagającego się od Skarbu Państwa - Prokuratora Rejonowego w T. zadośćuczynienia za doznana krzywdę w kwocie 1 500 000 złotych, wywołaną niezgodnym z prawem umieszczeniem go szapitach psychiatrycznych , w których trzynastomiesięczny ogółem pobyt , doprowadził do istotnego pogorszenia stanu zdrowia powoda , Sąd Okręgowy w Tarnowie , wyrokiem z dnia20 grudnia 2017r :

W dniu 28 kwietnia 2008 roku został skierowany do Sądu Rejonowego w T. wniosek prokuratora o umorzenie postępowania karnego prowadzonego wobec J. P., podejrzanego o dwa przestępstwa z art. 232 k.k. – wobec nie popełnienia przez podejrzanego zarzucanych mu przestępstw ze względu na stan niepoczytalności w chwili czynu – i o zastosowanie wobec podejrzanego środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia go w szpitalu (...).

Postanowieniem Sądu Rejonowego wB.z dnia 5 czerwca 2008 roku zastosowano wobec J. P. środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania na okres 3 miesięcy , umieszczając podejrzanego w warunkach szpitalnych Aresztu Śledczego w K.. Powód został tam przyjęty w dniu 14 czerwca 2008 roku. Środek zapobiegawczy został uchylony postanowieniem z dnia 17 czerwca 2008 r, wobec zastosowania w stosunku do J. P. leczenia psychiatrycznego bez jego zgody. W okresie od dnia 18 czerwca 2008 roku do dnia 8 sierpnia 2008 r powód przebywał w Szpitalu (...) w K..

Postanowieniem z dnia 4 września 2008 roku Sąd Rejonowy w B. umorzył postępowanie karne wobec J. P., podejrzanego o czyny z art. 232 k.k., wobec nie popełnienia przez niego zarzucanych mu przestępstw ze względu na stan niepoczytalności w chwili popełnienia czynów i na mocy art. 93 k.k. i art. 94 § 1 k.k. zastosował wobec niego środek zabezpieczający w postaci umieszczenia go w odpowiednim zakładzie (...). Na skutek jego zażalenia , postanowienie zostało uchylone i sprawa została przekazana Sądowi Rejonowemu w B. do ponownego rozpoznania W dniu 28 października 2008 roku został złożony przez prokuratora kolejny wniosek w trybie art. 324 k.p.k. o umorzenie postępowania karnego prowadzonego wobec J. P. podejrzanego o czyny z art. 226 § 1 k.k., 190 §1 k.k. i 224 § 1 k.k., który został zarejestrowany pod sygn. akt (...). Sprawa ta została połączona do wspólnego rozpoznania ze sprawą o sygn. akt (...).

Została ona przekazana do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w D., który postanowieniem umorzył postępowanie karne wobec powoda o czyny karalne z art. 232 k.k., 226 § 1 k.k., 190 § 1 k.k. i 224 § 1 k.k., o których popełnienie był on podejrzany i na mocy art. 94 § 1 k.k. orzekł umieszczenie podejrzanego w celu leczenia w zamkniętym zakładzie (...).

Postanowienie to uprawomocniło się w dniu 29 stycznia 2010 roku. Środek zabezpieczający był wykonywany w warunkach wzmocnionego zabezpieczenia w Szpitalu (...) w L.. J. P. został przyjęty do szpitala 6 września 2010 roku, i przebywał tam do dnia 29 września 2011 roku.

Jak ustala dalej Sąd Okręgowy , w toku postępowania karnego zasięgano opinii biegłych psychiatrów, którzy stwierdzili, że J. P. cierpi na chorobę psychiczną o obrazie klinicznym zespołu paranoicznego. W chwili popełniania zarzucanych mu czynów miał zniesioną zdolność rozpoznania znaczenia czynów i rozsądnego pokierowania swoim postępowaniem. W swoim stanie zdrowia stanowi poważne zagrożenie dla porządku prawnego i może on ponownie dopuścić się czynów karalnych, jakie zostały mu zarzucone w sprawie lub też innych czynów o znacznym stopniu społecznej szkodliwości.

Powód pozostał wtedy pod zarzutami gróźb podpalenia budynków sądowych, gróźb pozbawienia życia sędziów, oraz ich znieważania.

Postanowieniem z dnia 8 marca 2011 roku Sąd Rejonowy w D.orzekł o dalszym stosowaniu wobec niego środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia go w warunkach wzmocnionego zabezpieczenia w Oddziale (...) Szpitala (...) w L., po zasięgnięciu w tym zakresie opinii sądowo – psychiatrycznej. Środek zapobiegawczy został uchylony postanowieniem Sądu z dnia 1 września 2011 roku ,a powód został zwolniony z zakładu (...), po przeprowadzeniu kolejnej opinii sądowo – psychiatrycznej.

J. P. przed umieszczeniem go po w szpitalu(...) w K., od kilkunastu lat leczył się na nadciśnienie tętnicze, oraz pozostawał w leczeniu neurologicznym z powodu choroby P..

Obecnie utrzymuje się z renty w kwocie około 860 zł miesięcznie. Jest właścicielem zabudowanej działki o powierzchni 19 arów.

W ramach rozważań prawnych Sąd Okręgowy ocenił roszczenie powoda jako niezasadne przede wszystkim dlatego , iż jego zdaniem , trafnym okazał się , zasadniczy zarzut , którym broniła się strona pozwana , a mianowicie zarzut przedawnienia.

Motywując taką ocenę Sąd I instancji wskazał , iż J. P. dochodził zadośćuczynienia za doznaną szkodę w postaci rozstroju jego zdrowia fizycznego i psychicznego, która miała powstać w związku ze stosowaniem wobec niego środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia w zakładzie (...).

Źródłem tak określonej szkody stanowi prawomocne orzeczenie Sądu, na podstawie którego orzeczono o stosowaniu wobec niego tegoż środka.

Przy tak zakreślonej podstawie faktycznej powództwa, dla oceny normatywnej żądania zastosowanie mogłyby mieć art. 417 k.c. w zw. z art. 445 § 1 k.c. w zw. z art. 444 § 1 k.c., albo art. 24 § 1 k.c. w zw. art. 448 k.c.

W konsekwencji kwestię terminu jego przedawnienia reguluje norma art. 442 1 § 1 k.c.

Argumentował , że J. P. wiązał zgłoszone roszczenie z dwoma zdarzeniami - pobytami w zakładach (...) , które , w jego ocenie, spowodowało sprzeczne z prawem działanie Prokuratora Rejonowego wT..

Pierwsze z nich to pobyt w szpitalu (...) (...)w K. , który opuścił w sierpniu 2008r. Drugie tom pobyt w szpitalu(...) (...) w L. , który opuścił we wrześniu 2011r.

Termin przedawnienia w odniesieniu do roszczeń wyrównawczych, powiązanych przez powoda odrębnie z tymi niezależnymi od siebie zdarzeniami , rozpoczął swój bieg od czasu w którym obydwa stały się wymagalne skoro po opuszczeniu każdej z placówek leczniczych , J. P. był świadomy doznanej szkody oraz podmiotu , który jest odpowiedzialny za jaj wyrównanie.

W konsekwencji, trzyletni termin przedawnienia , w odniesieniu do pobytu w szpitalu w K. upłynął we sierpniu 2011r , a w przypadku pobytu w szpitalu w L. we wrześniu 2014r.

Obydwie daty są datami wcześniejszymi aniżeli data wniesienia pozwu przez powoda, skoro zdecydował się na to , odpowiednio ponad sześć i ponad dwa lata po tym , kiedy roszczenie uległo przedawnieniu.

Powód podczas postępowania, jak wskazywał Sąd Okręgowy nie powoływał się przy tym na żadne okoliczności , które mogłyby wywołać skutek przerwy jego biegu.

W konkluzji tej części swojego stanowiska prawnego, przy uznaniu zarzutu przedawnienia za usprawiedliwiony, Sąd Okręgowy zaakcentował również , w odwołaniu się do uchwały pełnego składu izby cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2006r , sygn.III CZP 84/05 - powołanej za zbiorem Legalis , że był wolny od badania realizacji przesłanek normatywnych odpowiedzialności odszkodowawczej strony pozwanej wobec powoda.

Tym niemniej ocenę taką , w dalszej części motywów prawnych rozstrzygnięcia przeprowadził, uznając je za niespełnione , w tym w szczególności nie dopatrzył się realizacji przesłanki bez[prawności działania Prokuratora Rejonowego w T. za którego miałby odszkodowawczo odpowiadać Skarb Państwa . W tym zakresie wskazał , gdy decyzje o umieszczeniu J. P. w szpitalach (...) podejmowały Sądy Rejonowe , odpowiednio w B. oraz D..

Ponadto, jego zdaniem, powód nie dowiódł w postępowaniu wyrządzenia mu w ten sposób szkody / krzywdy / , a jego stanowisko przeciwne w tym zakresie pozostało jedynie w sferze nie zweryfikowanych dowodowo twierdzeń.

Rozstrzygając o kosztach procesu , Sąd I instancji, na podstawie art. 102 k.p.c, powoda wobec strony przeciwnej nimi nie obciążył. Wziął przy tym pod uwagę złą sytuację materialną J. P. , jego sytuację osobistą, jak również to , że formułując roszczenie działał w oparciu o subiektywne poczucie krzywdy.

W warunkach oddalenia powództwa, Sąd Okręgowy , na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 roku - Prawo o adwokaturze (t. jedn. Dz. U. z 2015 roku, poz. 615, ze zm.) przyznał od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Tarnowie ,na rzecz adwokata reprezentującego powoda z urzędu, wynagrodzenie za udzielenie pomocy prawnej z urzędu. Jego wysokość ustalił na podstawie §8 pkt 7 w zw. z 5 ust 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 roku, poz. 1714) w brzmieniu obowiązującym w dniu wytoczenia powództwa.

W apelacji od tego orzeczenia powód , obejmując jej zakresem punkt I jego sentencji, we wniosku środka odwoławczego, domagał się jego zmiany i uwzględnienia żądania pozwu w całości.

Jako wniosek ewentualny sformułował żądanie wydania przez Sąd II instancji rozstrzygnięcia kasatoryjnego i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu w Tarnowie do ponownego rozpoznania.

Środek odwoławczy został oparty na następujących zarzutach :

Odpowiadając na apelację, reprezentującą stronę pozwaną Prokuratoria Generalna Rzeczpospolitej Polskiej, domagała się jej oddalenia jako pozbawionej usprawiedliwionych podstaw oraz obciążenia J. P. kosztami postępowania apelacyjnego.

Rozpoznając apelację, Sąd Apelacyjny rozważył :

Środek odwoławczy powoda nie jest uzasadniony i podlega oddaleniu , nie można bowiem podzielić żadnego z zarzutów na których opiera się jej konstrukcja.

W jego ramach powód nie podnosi zarzutów procesowych dotyczących sposobu przeprowadzenia przez Sąd Okręgowy oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, a wobec tego , biorąc pod uwagę regułę związania przez Sąd odwoławczy zarzutami tej natury , musi on tę ocenę i wnioski z niej wynikające dla poczynionych ustaleń faktycznych , aprobować.

W konsekwencji fakty , które Sąd niższej instancji uczynił podstawą faktyczną wydanego wyroku, Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne.

Nie ma racji skarżący , podnosząc wskazany przez siebie zarzut procesowy.

Na wstępie przypomnieć należy , że zarzut procesowy jest uzasadniony tylko przy kumulatywnym spełnieniu dwóch warunków. Po pierwsze skarżący ma wykazać , że konkretna norma formalna rzeczywiście została przez Sąd naruszona i po drugie skutek tego naruszenia przełożył się na ostateczny kształt treści zapadłego wyroku, mając dla niej istotne znaczenie.

Apelujący upatruje jego realizacji w tym , że nie został przeprowadzony dowód jego przesłuchania w charakterze strony i w tym ,że zgłoszone przezeń osobowe wnioski dowodowe oraz postulat dopuszczenia dowodu z opinii biegłych nie został uznany za uzasadniony.

Tak skonstruowany zarzut jest , w ocenie Sądu II instancji chybiony dlatego , że treść tych pominiętych decyzją procesową Sądu Okręgowego dowodów nie miała znaczenia dla treści kontrolowanego instancyjnie rozstrzygnięcia.

Oto bowiem w warunkach , gdy roszczenie J. P. było przedawnione , na co w sposób usprawiedliwiony powołała się strona pozwana , skutecznie podnosząc zarzut tej treści , prowadzenie dowodów dla potwierdzenia realizacji normatywnych przesłanek odpowiedzialności deliktowej Skarbu Państwa [ a temu służyły nie przeprowadzone dowody ] było zbędne.

W tym zakresie Sąd II instancji , w składzie rozstrzygającym sprawę, aprobuje powołane także przez Sąd Okręgowy , stanowisko pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego zawarte w uchwale z dnia 17 lutego 2006r , sygn. III CZP 84/05.

Nie ma , właśnie z tego powodu, również racji skarżący , gdy podnosi zarzut błędu w ustaleniach faktycznych , który miał mieć miejsce, zdaniem J. P., w sposób przezeń w motywach tego zarzutu opisany.

Zatem tylko na marginesie należy zwrócić uwagę , że w ramach ustaleń Sąd Okręgowy nie wypowiadał się , ani nie dokonywał oceny poprawności zastosowania środków zabezpieczających wobec powoda , w postaci umieszczania go w szpitalach (...), a tym bardziej , co do poprawności stwierdzenia istnienia podstaw do ich stosowania, w ówczesnym stanie jego zdrowia , które potwierdzili opiniujący specjaliści lekarze. Nie mógł zatem Sąd w tym zakresie popełnić błędu zarzucanego mu przez skarżącego w ramach omawianego zarzutu.

Nietrafne są również te zarzuty materialne , do których odwołuje się apelujący.

Twierdząc , iż Sąd I instancji nie uwzględnił okoliczności prowadzących do przerwania biegu przedawnienia na podstawie art. 123 §1 pkt. 1 kc , nie wskazuje bowiem na żadne zindywidualizowane postępowanie , które wszczął wobec Skarbu państwa w czasie biegu terminu przedawnienia obecnie ocenianego roszczenia obecnie , które taki skutek mogłoby wywołać.

Na rozprawie apelacyjnej pełnomocnik apelującego wskazał , że taki pozew J. P. złożył ale został on prawomocnie zwrócony. Nie sprecyzował przy tym bliżej roszczenia procesowego , które było przedmiotem ówczesnego żądania powoda, a fakt zwrotu tym bardziej przekonuje , że do twierdzonej przerwy nie mógł on doprowadzić , skoro w myśl 130 §2 kpc w zw z art. 187§1 kpc zwrócony nie wywoływał żadnych skutków , które ustawa wiąże z jego wniesieniem, w tym skutku do którego w motywach zarzutu odwołuje się skarżący.

Nietrafny jest również ten zarzut materialny, w ramach którego apelujący twierdzi , że powołanie się przez stronę przeciwną na zarzut przedawnienia roszczenia jest nadużyciem prawa podmiotowego i jako sprzeczny z zasadami współżycia społecznego nie powinien był być przez Sąd niższej instancji uwzględniony.

Motywując go, skarżący nie wskazał na żadne okoliczności mogące potwierdzać , iż strona przeciwna postępowała wobec powoda w taki sposób , który nie zasługując na aprobatę właśnie z uwagi na te zasady , uniemożliwił mu wcześniejsze dochodzenie roszczenia kompensacyjnego opartego na powoływanej przezeń podstawie faktycznej.

Tylko w takim przypadku powołanie się na normę art. 5 kc jako niweczącą skutek posłużenia się zarzutem przedawnienia mogłoby zostać rozważane jako prowadzący do konsekwencji o jakiej mówi apelujący.

Przeciwnie, z ustaleń dokonanych w sprawie wynika , że J. P. nie doznawał żadnych przeszkód nie tylko ze strony reprezentantów obecnie pozwanego Skarbu Państwa ale także takich , które dotyczyły jego osoby, aby uczynić to we właściwym, z punktu widzenia obowiązującego porządku prawnego odnoszącego się do warunków dochodzenia roszczeń o deliktowej podstawie , czasie.

Z podanych przyczyn , w uznaniu apelacji za niezasadną , Sąd II instancji orzekł o jej oddaleniu , na podstawie art. 385 kpc w zw. z art. 417 §1 i 445 §1 kc.

Rozstrzygając o kosztach postępowania odwoławczego Sąd Apelacyjny zdecydował o nie obciążaniu nimi J. P. wobec Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej , stosując normę art. 102 kpc w zw z art. 391 §1 kpc.

Ocenił , że aktualna sytuacja osobista i dochodowa powoda , cierpiącego na chorobę P. oraz utrzymującego się jedynie ze skromnej renty , w wymiarze około 860 złotych miesięcznie , uprawnia do tego , aby zasady słuszności , wyprzedzając generalną w zakresie rozliczenia kosztów postępowania sądowego pomiedzy stronami, zasadę odpowiedzialności za wynik sprawy , zdecydowały o sięgnięciu w tym przypadku po dobrodziejstwo wynikające z normy art. 102kpc.

Sądowi nie umykał przy tym wzgląd na konieczność zapewnienia skuteczności orzeczeń sądowych także w zakresie obowiązków finansowych stron.

W aktualnej sytuacji J. P. skuteczna egzekucja świadczenia z tytułu kosztów jest, jak się wydaje wykluczona , a jej chociażby częściowa skuteczność podważyłaby podstawy ekonomiczne jego codziennej egzystencji nawet, gdyby ograniczył on zaspokajanie swoich potrzeb do zupełnego minimum.

Nie można też tracić z pola widzenia tego , że za sięgnięciem po zastosowany wyjątek przemawiał także sam charakter sprawy, u podstaw wszczęcia której znalazło się silnie eksponowane przez powoda w pismach procesowych , a także na rozprawie apelacyjnej, poczucie niesprawiedliwości i rozżalenia wobec organów wymiaru sprawiedliwości i urzędu prokuratorskiego.

Sąd II instancji przyznał ze środków budżetowych Skarbu Państwa wynagrodzenie na rzecz reprezentującego powoda z urzędu, pełnomocnika będącego adwokatem.

Kwota należna z tego tytułu , pozostając pochodną wartości przedmiotu zaskarżenia , została ustalona na podstawie §8 pkt 7 w zw z §16 ust. 1 pkt 2 oraz §4 ust.3 Rozporządzenia MS w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu z dnia 3 października 2016 [ DzU z 2016 poz. 1714].

SSA Grzegorz Krężołek SSA Jan Kremer SSA Józef Wąsik