Sygn. akt VI ACa 720/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 lutego 2019 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący - Sędzia SA Jolanta Pyźlak Sędziowie: SA Agata Zając SO del. Grzegorz Tyliński (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Olga Kamińska po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2019 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa Syndyka masy upadłości (...) w W. w upadłości likwidacyjnej przeciwko P. S. przy udziale Prokuratora Okręgowego w Warszawie o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie z dnia 27 lutego 2018 r., sygn. akt III C 135/17 I. oddala apelację, I. zasądza od P. S. na rzecz Syndyka masy upadłości (...) w W. w upadłości likwidacyjnej kwotę 11 250 zł (jedenaście tysięcy dwieście pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej. Sygn. akt VI ACa 720/18 UZASADNIENIE Pozwem z dnia 14 września 2016 r. Syndyk Masy Upadłościowej (...) w W. wniósł o zasądzenie od P. S. kwoty 2 764 743,92 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od kwoty 2 244 630,17 zł od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, z zastrzeżeniem pozwanemu prawa do powoływania się w toku egzekucji zasądzonego od niego świadczenia pieniężnego na ograniczenie odpowiedzialności do nieruchomości położonej w W., gm. W., pow. (...), woj. (...), obejmującej działkę ewidencyjną nr (...) z obrębu (...), dla której Sąd Rejonowy w W.prowadzi księgę wieczystą nr (...). W dniu 25 listopada 2016 r. Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym (sygn. akt III Nc 308/16) uwzględniającym żądanie pozwu. W sprzeciwie od nakazu zapłaty P. S. wnosił o oddalenie powództwa. Wyrokiem z dnia 27 lutego 2019 r. (sygn. akt III C 135/17) Sąd Okręgowy Warszawa – Praga Warszawie: 1) zasądził od P. S. na rzecz (...) w W. w upadłości likwidacyjnej kwotę 2 764 743,92 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty 2 244 630,17 zł od dnia 14 września 2016 r. do dnia zapłaty, zastrzegając P. S. prawo do powołania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności do nieruchomości, dla której Sąd Rejonowy w W.prowadzi księgę wieczystą nr (...) – do oznaczonej w hipotece sumy pieniężnej w kwocie 3 522 000 zł; 2) zasądził od P. S. na rzecz (...) w W. w upadłości likwidacyjnej kwotę 15 017 zł tytułem kosztów zastępstwa prawnego oraz nakazał P. S., aby zapłacił na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego (...) w W.kwotę 100 000 zł tytułem opłaty od pozwu, od której zwolniony został powód. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło przy następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych: W dniu 2 marca 2012 r. A. W. zawarła ze (...) w W. umowę pożyczki na kwotę 2 300 000 zł. W powyższej umowie A. W. zobowiązała się do spłaty pożyczki wraz z należnymi odsetkami do 28 lutego 2017 r. Spłata pożyczki miała się odbywać w miesięcznych ratach płatnych, bez wezwania, w terminach i kwotach wskazanych w harmonogramie spłaty pożyczki, stanowiącym załącznik do podpisanej przez strony umowy (§ 3 umowy). Całkowita kwota do zapłaty została ustalona przez strony na 3 664 113,97 zł (§ 4 umowy). Jako zabezpieczenie spłaty pożyczki strony ustaliły wpis hipoteki do kwoty 3 450 000 zł na nieruchomości położonej w miejscowości Ł., przy ul. (...), dla której Sąd Rejonowy w P.prowadzi księgę wieczystą nr (...) (§ 9 umowy). W § 12 umowy strony zastrzegły prawo do wypowiedzenia przez wierzyciela umowy pożyczki z 30-dniowym terminem wypowiedzenia i postawienia całej pożyczki wraz z odsetkami, w stan natychmiastowej wymagalności w przypadku niedotrzymania przez pożyczkobiorcę warunków umowy, w tym nie zapłacenia w terminach określonych w umowie pełnych rat pożyczki za co najmniej dwa okresy płatności, po uprzednim wezwaniu pożyczkobiorcy listem poleconym do zapłaty zaległości w terminie nie krótszym niż 7 dni od otrzymania wezwania. W dniu 18 sierpnia 2014 r. P. S. złożył w formie aktu notarialnego oświadczenie o ustanowieniu, na zabudowanej nieruchomości położonej przy ul. (...) w W., gm. W., pow. (...), woj. (...), oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka gruntu o numerze ewidencyjnym (...), z obrębu (...), dla której Sąd Rejonowy w W. prowadzi księgę wieczystą nr (...), hipoteki do kwoty 3 522 000 zł na rzecz (...) w W., tytułem zabezpieczenia spłaty pożyczki nr (...) z 2 marca 2012 r. w kwocie 2 300 000 zł, odsetek od udzielonej pożyczki, odsetek kapitałowych, odsetek od należności przeterminowanych, odsetek za zwłokę, opłat sądowych od kwoty zobowiązania, kosztów odpisu orzeczenia ze stwierdzeniem wykonalności oraz kosztów postępowania egzekucyjnego do kwoty 1 174 000 zł. Na podstawie tego oświadczenia Sąd Rejonowy w W.22 września 2014 r. wpisał w dziale IV księgi wieczystej nr (...) hipotekę umowną do wysokości 3.522000 zł. Sąd I instancji ustalił również, iż postanowieniem z 5 lutego 2015 r. Sąd Rejonowy (...) ogłosił upadłość (...) w W. z możliwością zawarcia układu. Postanowieniem z 19 marca 2015 r. ten Sąd zmienił sposób postępowania upadłościowego (...) w W. w ten sposób, że postępowanie upadłościowe z możliwością zawarcia układu zmienił na postępowanie obejmujące likwidację majątku upadłego. Umową z dnia 23 września 2015 r. P. S. sprzedał (...) spółce z o. o. w S. nieruchomość położoną w miejscowości Ł. przy ul. (...) za kwotę 3 900 000 zł. Pismem datowanym na 14 marca 2016 r. Syndyk masy upadłości (...) w W. w upadłości likwidacyjnej wezwał A. W. do zapłaty zaległej kwoty 754 137,49 zł w terminie 14 dni od doręczenia wezwania, pod rygorem wypowiedzenia umowy pożyczki i postawienia całego zadłużenia w stan natychmiastowej wymagalności. Kolejnym pismem z dnia 6 czerwca 2016 r. Syndyk, wobec zaprzestania terminowej spłaty zobowiązania, wypowiedział A. W. umowę pożyczki nr (...) i wezwał do spłaty zaległego zadłużenia, pod rygorem postawienia całej niespłaconej części pożyczki w stan natychmiastowej wymagalności. Wobec nieuregulowania przez A. W. należności, pismem z 25 lipca 2016 r. Syndyk wypowiedział P. S. wierzytelność hipoteczną stanowiącą zabezpieczenie tej umowy, równocześnie P. S. wezwany został do zapłaty całego zadłużenia w wysokości 2 734 076,56 zł w terminie 7 dni od doręczenia tego pisma. Wypowiedzenie zostało doręczone w dniu 2 sierpnia 2016 r. W dniu 14 września 2016 r. wymagalne zadłużenie A. W. względem (...) z tytułu umowy pożyczki wynosiło łącznie 2.764 824,92 zł. W tak ustalonych okolicznościach faktycznych Sąd Okręgowy uznał zgłoszone powództwo za zasadne. W tym zakresie wskazano, iż Zgodnie z art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece w celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności wynikającej z określonego stosunku prawnego można nieruchomość obciążyć prawem, na mocy którego wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością, i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości (hipoteka). Do powstania hipoteki niezbędny jest wpis do księgi wieczystej, który to wpis ma charakter konstytutywny (art. 67 ustawy). Właściciel nieruchomości niebędący dłużnikiem osobistym może, niezależnie od zarzutów, które mu przysługują osobiście przeciwko wierzycielowi hipotecznemu, podnosić zarzuty przysługujące dłużnikowi, oraz te, których dłużnik zrzekł się po ustanowieniu hipoteki (art. 73 ustawy). Ponadto, wierzyciel hipoteczny może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości obciążonej hipoteką, bez względu na ograniczenie odpowiedzialności dłużnika wynikające z prawa spadkowego (art. 74 ustawy), a zaspokojenie wierzyciela hipotecznego z nieruchomości następuje według przepisów o sądowym postępowaniu egzekucyjnym, chyba że z nieruchomości dłużnika jest prowadzona egzekucja przez administracyjny organ egzekucyjny (art. 75 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Powyższe unormowania oznaczają w ocenie Sądu I instancji, że odpowiedzialność dłużnika osobistego z tytułu zaciągniętego kredytu i odpowiedzialność dłużnika rzeczowego, którego nieruchomość została obciążona hipoteką dla zabezpieczenia udzielonego kredytu, jest odpowiedzialnością in solidum, z tym ograniczeniem, że egzekucja prowadzona w stosunku do dłużnika rzeczowego może być skierowana wyłącznie do obciążonej hipoteką nieruchomości. Powód wywodził swoje roszczenie z hipoteki na nieruchomości położonej przy ul. (...) w W., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...), nie zaś na hipotece wskazanej jako zabezpieczenie kredytu w samej umowie, czyli na nieruchomości położonej w miejscowości Ł., przy ul. (...), dla której prowadzona jest księga wieczysta nr (...). Z tej przyczyny zawarcie przez pozwanego 23 września 2015 r. umowy sprzedaży działki w Ł., a nawet wykreślenie hipoteki ciążącej na tej nieruchomości, pozostawały bez wpływu na zasadność roszczenia dochodzonego w niniejszej sprawie. Powód w toku procesu wykazał bowiem, ponad wszelką wątpliwość, iż pozwany nadal pozostaje właścicielem nieruchomości w W., obciążonej na jego rzecz hipoteką do kwoty 3 522 000 zł. Pozwany zresztą istnienia tej hipoteki nie podważał. P. S. w związku ze sprzedażą działki w Ł. mógł co najwyżej powoływać się na fakt dokonania spłaty zabezpieczanego kredytu, za pieniądze uzyskane z tej transakcji. Okoliczność taka nie została jednak przez niego w żaden sposób udowodniona. Z treści umowy sprzedaży z 23 września 2015 r. wynika, że cena za sprzedaż nieruchomości podzielona została na dwie transze – pierwsza uiszczona została jeszcze przed zawarciem rzeczonej umowy, drugą zaś kupujący zobowiązał się dokonać na rachunek bankowy P. S.. Pozwany w niniejszej sprawie nie przedstawił jednak żadnego dowodu wskazującego na to, że jakakolwiek część z sumy uzyskanej na podstawie tej transakcji, została przez pozwanego przeznaczona na spłatę zobowiązania wynikającego z umowy kredytu nr (...). Tym samym powód udowodnił zarówno wymagalność wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, jak i jej wysokość. Przedstawił na tę okoliczność umowę kredytu i regulaminu kredytu, harmonogram należnych spłat rat kredytu oraz zestawienie rzeczywistych spłat dokonywanych przez dłużników. Powód udowodnił, że w związku z powstaniem zaległości w spłatach dokonał prawidłowego wezwania dłużniczki, a następnie skutecznego wypowiedzenia jej kredytu z zachowaniem terminu wypowiedzenia wynikającego z umowy. Pozwany w toku procesu nie przedstawił żadnego dowodu mogącego skutecznie podważyć zasadność dochodzonej pozwem kwoty. Powód wykazał zaś, że dokonał względem pozwanego skutecznego wypowiedzenia wierzytelności hipotecznej (art. 78 ust. 1 u. k. w. h.). O odsetkach ustawowych rozstrzygnięto na podstawie art. 481 § 1 i 2 k. c. Wysokość odsetek kapitałowych, jak też odsetek za opóźnienie została ustalona przez strony w umowie pożyczki, której spłata była zabezpieczona hipoteką. Z uwagi na jedynie rzeczową odpowiedzialność pozwanego, Sąd Okręgowy na podstawie art. 319 k. p. c., zastrzegł tę ograniczoną odpowiedzialność w wyroku, równocześnie wskazując konkretną sumę hipoteki do jakiej pozwany odpowiada. Z kolei o kosztach procesu Sąd I instancji postanowił stosownie do wyniku procesu, na podstawie art. 98 § 1 i 3 k. p. c. oraz na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych nakazanoi pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego (...) w W.kwotę 100 000 zł tytułem nieuiszczonej opłaty sądowej od pozwu, od której powód był zwolniony. Apelację od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie wniósł pozwany P. S., zaskarżając go w całości i zarzucając: 1) naruszenie prawa materialnego: naruszenie art. 3 ust. 2 ustawy o (...) w związku z art. 75c prawa bankowego poprzez jego błędne zastosowanie i nie uznanie, że zawarta w tym przepisie procedura jest obowiązkowa w niniejszym stanie faktycznym; 2) naruszenie zasad współżycia społecznego, a w szczególności zasady lojalności w relacjach pomiędzy instytucją finansową, a osobą fizyczną; 3) naruszenie przepisów art. 1025 § 3 k. p. c poprzez uznanie iż hipoteka ustanowiona dla zabezpieczenia wierzytelności kredytowej banku zabezpiecza również odsetki za opóźnienie ustalonych w umowie według zmiennej stopy procentowej; 4) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.