i art. 22 1 k.c. i wskazał, że zawarta między stronami umowa pożyczki nie była związana z działalnością zawodową ani gospodarczą pozwanej. Sąd Rejonowy uznał, że uzasadnione jest żądanie zapłaty kwoty 4027,29 zł. W zakresie, w jakim powództwo zostało oddalone, Sąd uznał, że postanowienia umowy zobowiązujące pozwaną do zapłaty żądanych kwot są abuzywne i nie są dla pozwanej wiążące. Sąd Rejonowy wskazał, że ocenił postanowienie umowne zobowiązujące pozwaną do zapłaty prowizji w kwocie 7813,20 zł jako abuzywne, ponieważ narusza dobre obyczaje i interes konsumenta poprzez obciążanie go opłatą stanowiącą ponad 60% wartości udzielonej pożyczki. To postanowienie umowne godzi w równowagę kontraktową tego stosunku. Wysokość zastrzeżonej z tego tytułu kwoty rodzi też podejrzenie, że postanowienia umowne dotyczące obciążenia pozwanej tak wysoką prowizją miały na celu obejście przepisów o odsetkach maksymalnych i stanowić obciążenie fiskalne pożyczkobiorcy pobierane przez pożyczkodawcę nie tylko zamiast niedochodzonych odsetek kapitałowych, ale dodatkowo ponad ich wartość. Świadczenie pozwanej jest nieekwiwalentne w stosunku do kosztów obsługi pożyczki, zważywszy, że jednego dnia i jednorazowo rozliczone zostały dwa zobowiązania umowne pozwanej, a następnie powód dokonywał jedynie zarachowywania wpłat. Sąd Rejonowy uznał, że zasadne było dochodzenie prowizji w wysokości 10% całkowitej kwoty do zapłaty (1291,32 zł), która to wartość jest nieznacznie wyższa niż występująca w obrocie bankowym, co uwzględnia fakt, iż powód niejako wkalkulował w jej wysokość nienaliczane umownie odsetki kapitałowe. Sąd Rejonowy wskazał, że chociaż pozwana wskazywała, iż spłaciła już zadłużenie, mechanizm rozliczenia zaprezentowany przez powoda jest prawidłowy i odpowiada treści dokumentów, które potwierdzają istnienie zobowiązań i ich wykonywanie. Wynika z nich, że wprawdzie pozwana zaciągnęła pożyczkę w kwocie 12913,20 zł, jednak w umowie pozwana wyraziła zgodę, aby zastrzeżoną dla powoda prowizję w kwocie 7813,20 zł sfinansować z drugiej pożyczki, podobnie jak i wcześniejszą niespłaconą kwotę pożyczki. Kwestia czy pierwsza umowa pożyczki była zawarta tego samego dnia, czy w innej dacie, nie ma tu znaczenia, skoro pozwana nie kwestionowała, że takie zobowiązanie istniało i to w tej wysokości. Powód domagał się zasądzenia kwoty 10222,95 zł, dokonując zarachowania wcześniejszych spłat pozwanej w łącznej kwocie 2690,25 zł. Pozwana nie wykazała za pomocą jakichkolwiek dowodów, że spłaciła większą kwotę. Poza kwotą 10222,95 zł powód domagał się w pozwie kwoty 54,90 zł tytułem skapitalizowanych odsetek, których wysokość nie budziła wątpliwości Sądu w świetle treści umowy. Powód domagał się wyjściowo kwoty 12913,20 zł, na którą składały się kwota przelana pozwanej tytułem kwoty pożyczki do wypłaty – 2594 zł, kwota, którą powód potrącił pozwanej – zgodnie z aneksem – tytułem spłaty poprzedniej pożyczki – 2506 zł oraz prowizja – 7813,20 zł (2594 zł + 2506 zł + 7813,20 zł = 12913,20 zł). Prowizja została zmniejszona z kwoty 7813,20 zł do kwoty 1291,32 zł. O różnicę między prowizją dochodzoną pozwem i zmniejszoną przez Sąd należało pomniejszyć żądanie pozwu i w tym zakresie oddalić powództwo. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia o żądaniu odsetek Sąd Rejonowy wskazał przepis art. 481 § 1 k.c. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia o kosztach procesu Sąd Rejonowy wskazał przepisy art. 100 zd. 2 k.p.c. w zw. z art. 98 § 1 k.p.c. * Od wyroku z dnia 12 lutego 2018 roku apelację wniósł powód – (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G., wskazując, że zaskarża wyrok w części obejmującej rozstrzygnięcie zawarte w punkcie II. Powód zarzucił: „1. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 353 1 k.c. w zw. z art. 58 k.c. w zw. z art. 720 k.c. w zw. z art. 65 § 2 k.c. w zw. z art. 3 ust. 2 pkt 1) ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim (DzU z 2011 r. Nr 126, póz. 715, z późn. zm., dalej: Ustawa z 2011 roku) - co w konsekwencji doprowadziło Sąd I instancji do błędnego przyjęcia, że strony nie mogły w granicach swobody umów postanowić, że wynagrodzeniem powoda za udzielenie kapitału stronie pozwanej będzie prowizja w wysokości ustalonej przez strony w umowie pożyczki i w konsekwencji jej zmiarkowanie do kwoty stanowiącej 10% kwoty pierwotnej, podczas gdy przepisy kodeksu cywilnego pozostawiają stronom umowy pożyczki dowolność co do ustalenia formy odpłatności w umowie pożyczki, a mając na uwadze przepisy Ustawy z 2011 roku, formą odpłatności może być również prowizja w ustalonej w umowie pożyczki wysokości; 2. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 359 § 2 1 k.c. w zw. z art. 58 k.c. w zw. z art. 720 k.c. w zw. z art. 3 ust. 2 pkt 1) i art. 5 pkt 12) Ustawy z 2011 roku - poprzez błędne uznanie przez Sąd I instancji, że ustalona przez strony umowy pożyczki prowizja stanowi naruszenie zapisu o maksymalnych odsetkach wynikających z czynności prawnej, podczas gdy naliczenie tychże opłat nie stanowi obejścia ww. regulacji, stanowiąc wyłącznie wyraz swobody kontraktowej wyrażonej w art. 353 1 k.c., a nadto przepisy kodeksu cywilnego pozostawiają stronom umowy pożyczki dowolność co do ustalenia formy odpłatności w umowie pożyczki, a mając na uwadze przepisy Ustawy z 2011 roku, formą odpłatności może być również prowizja, która jest niezależna od odsetek kapitałowych; 3. Naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 36a w zw. z art. 5 pkt 7) Ustawy z 2011 roku poprzez niezastosowanie i w konsekwencji błędne uznanie przez Sąd l instancji, że ustalona w umowie pożyczki prowizja stanowi niedozwolone klauzule umowne i ma na celu obejście przepisów o odsetkach maksymalnych, podczas gdy ustalona przez strony prowizja jest niższa aniżeli maksymalna wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu wyliczona dla umowy pożyczki zawartej między powodem a stroną pozwaną zgodnie z ww. przepisem; 4. Naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art.
poprzez niewłaściwe zastosowanie wskutek błędnego przyjęcia, że postanowienia umowy pożyczki w zakresie dotyczącym wysokości prowizji wypełniają przesłanki do uznania ich za niedozwolone klauzule umowne w rozumieniu ww. przepisu, podczas gdy ustalona w umowie pożyczki prowizja stanowi główne świadczenie po stronie pożyczkobiorcy, co wyłącza możliwość zastosowania art.
§ l k.c., a nadto prawidłowa interpretacja postanowień umownych w tym zakresie prowadzi do uznania, że nie kształtują one praw i obowiązków konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami ani nie naruszają rażąco jego interesów, a tym samym przesłanki uznania ww. postanowienia umownego za niedozwolone nie zostały spełnione; 5. Naruszenie przepisów art. 328 § 2 k.p.c., które miało wpływ na treść orzeczenia, poprzez brak możliwości dokonania oceny toku wywodu, który doprowadził do wydania orzeczenia, co w konsekwencji uniemożliwia przeprowadzenie kontroli apelacyjnej; w szczególności przez brak uwzględnienia, rozpatrzenia i wyjaśnienia przez Sąd I instancji wszystkich przesłanek kontroli dokonywanej na podstawie przepisu art.
§ l k.c. w tym w szczególności przez brak wyjaśnienia, dlaczego zdaniem Sądu I Instancji prowizja nie stanowi głównego świadczenia stron; 6. Sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, poprzez naruszenie przepisu art. 233 § 1 k.p.c. które miało wpływ na treść orzeczenia, przez błędną, sprzeczną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocenę materiału dowodowego poprzez bezpodstawne obniżenie należnego powodowi wynagrodzenia do kwoty 1.291,32 zł, podczas gdy z treści zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż należna powodowi prowizja wynosiła 7.813,20 zł, a nadto przez błędne przyjęcie, że postanowienia umowne dotyczące prowizji stanowią próbę obejścia przepisów dot. odsetek maksymalnych oraz niedozwolone klauzule umowne, podczas gdy z treści zebranego materiału wynika, iż prowizja stanowi główne świadczenie po stronie pozwanej, co uniemożliwia uznanie prowizji za niedozwolone postanowienie umowne”. Powód wniósł o: „1. Zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powoda kwoty 10.277,85 zł; 2. Zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powoda kosztów procesu za obie instancje. Ewentualnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Białej Podlaskiej i pozostawienie temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach procesu za obie instancje”1. ÷ Na rozprawie apelacyjnej strony nie zajęły stanowiska. * Sąd Okręgowy zważył co następuje: Apelacja powoda jest częściowo zasadna. Na wstępie należy wskazać, że treść umowy pożyczki stanowiącej element podstawy faktycznej powództwa w rozpoznawanej sprawie wskazuje jednoznacznie, że do oceny skutków prawnych tej umowy mają zastosowanie nie tylko przepisy Kodeksu cywilnego, ale również przepisy ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2018 r. poz. 993 – tekst jednolity). W szczególności należy podkreślić, że w rozpoznawanej sprawie mają zastosowanie przepisy art. 36a ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim. Umowa, której dotyczy rozpoznawana sprawa, została zawarta przez strony w dniu 18 marca 2016 roku, natomiast przepisy art. 36a ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim weszły w życie w dniu 11 marca 2016 roku. Przepisy art. 36a – art. 36d zostały dodane przez przepis art. 7 pkt 5 ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 roku o zmianie ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1357). Przepis art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 roku stanowi, że przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę o kredyt w wysokości nie większej niż 255 550 zł albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, który kredytodawca w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi. Przepis art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 roku stanowi, że za umowę o kredyt konsumencki uważa się w szczególności umowę pożyczki. Przepisy art. 36a ustawy z dnia 12 maja 2011 roku stanowią: 1. Maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu oblicza się według wzoru: MPKK < (K x 25%) + (K x n/R x 30%) w którym poszczególne symbole oznaczają: MPKK – maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu, K – całkowitą kwotę kredytu, n – okres spłaty wyrażony w dniach, R – liczbę dni w roku. 2. Pozaodsetkowe koszty kredytu w całym okresie kredytowania nie mogą być wyższe od całkowitej kwoty kredytu. 3. Pozaodsetkowe koszty kredytu wynikające z umowy o kredyt konsumencki nie należą się w części przekraczającej maksymalne pozaodsetkowe koszty kredytu obliczone w sposób określony w ust. 1 lub całkowitą kwotę kredytu. Przepisy art. 5 pkt 6-8 ustawy z dnia 12 maja 2011 roku stanowią, że użyte w ustawie określenia oznaczają: 6) całkowity koszt kredytu – wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, w szczególności:
Skoro ustawodawca określa maksymalną dopuszczalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu, to zastrzeżenie pozaodsetkowych kosztów kredytu w granicach określonych ustawą nie może być uznane co do zasady za niedozwolone postanowienie umowne. ÷ Mając na uwadze powyższe rozważania, na postawie art. 386 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy: I. zmienił częściowo zaskarżony wyrok: 1) w punkcie II w ten sposób, że zasądził od A. T. na rzecz (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. dodatkowo kwotę 2772,36 zł z odsetkami maksymalnymi za opóźnienie od dnia 21 grudnia 2016 roku do dnia zapłaty, 2) w punkcie III w ten sposób, że zasądzoną od A. T. na rzecz (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. kwotę 67,35 zł tytułem zwrotu kosztów procesu podwyższył do kwoty 111,14 zł. W związku ze zmianą zaskarżonego wyroku w punkcie II, należało zmienić ten wyrok w punkcie III, to jest w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu za pierwszą instancję. Podstawę prawną rozstrzygnięcia o kosztach procesu za pierwszą instancję stanowi przepis art. 100 zd. 1 k.p.c., który stanowi, że w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Z uwagi na to, że powództwo zostało częściowo oddalone, Sąd Okręgowy stosunkowo rozdzielił koszty procesu pomiędzy stronami, mając na względzie fakt, w jakiej części żądanie pozwu zostało uwzględnione. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, wyrażonym w postanowieniu z dnia 31 stycznia 1991 roku, II CZ 255/90 (OSP 1991, z. 11, poz. 279), stosunkowy podział kosztów procesu (art. 100 k.p.c.) dotyczy ich całości, co oznacza przyjęcie za podstawę obliczeń sumy należności obu stron, ustalonych stosownie do zasad z art. 98 § 2 i 3 k.p.c. (oraz art. 99 k.p.c.), w wypadkach tam wskazanych. Sumę tę dzieli się proporcjonalnie do stosunku, w jakim strony utrzymały się ze swymi roszczeniami lub obroną, otrzymując w wyniku kwoty, stanowiące ich udziały w całości kosztów. Jeżeli poniesione przez stronę koszty przewyższają obciążający ją udział – zasądzeniu na jej rzecz podlega różnica. Ogółem koszty procesu w rozpoznawanej sprawie wyniosły w pierwszej instancji 178,69 zł. Powód poniósł koszty w kwocie 171,89 zł, obejmujące opłatę od pozwu – 129 zł (k. 1), opłatę manipulacyjną – 1,29 zł (k. 3), opłatę skarbową od pełnomocnictwa – 17 zł (k. 31), opłaty notarialne za poświadczenie dokumentów – 24,60 zł (k. 36). Pozwana poniosła koszty w kwocie 6,80 zł, obejmujące opłatę pocztową za przesłanie sprzeciwu od nakazu zapłaty (k. 6,80 zł). Pozwana przegrała sprawę w pierwszej instancji w 0,66 części, ponieważ w takim zakresie zostało uwzględnione żądanie pozwu (6799,65 zł : 10277,85 zł = 0,66). Powód przegrał sprawę w pierwszej instancji w 0,34 części. Udział w sumie kosztów procesu obciążający pozwaną wynosi 117,94 zł (= 178,69 zł · 0,66). Udział w sumie kosztów procesu obciążający powoda wynosi 60,75 zł. Ponieważ poniesione przez powoda koszty (171,89 zł) o 111,14 zł przewyższają obciążający go udział, zasądzeniu na jego rzecz tytułem zwrotu kosztów procesu podlega ta właśnie różnica. * W pozostałej części apelacja powoda jest bezzasadna i w związku z tym podlega oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. * Na podstawie art. 100 zd. 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. Sąd Okręgowy zasądził od A. T. na rzecz (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. kwotę 137,72 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego. Ogółem koszty postępowania odwoławczego w rozpoznawanej sprawie wyniosły 313 zł i zostały poniesione wyłącznie przez powoda. Koszty te obejmują opłatę od apelacji – 250 zł i 63 zł (k. 70, 88). Pozwana przegrała sprawę w drugiej instancji w 0,44 części, ponieważ w takim zakresie apelacja została uwzględniona. 2772,36 zł : (10277,85 zł – 4027,29 zł) = 2772,36 zł : 6250,56 zł = 0,44 Udział w sumie kosztów postępowania odwoławczego obciążający pozwaną wynosi 137,72 zł (= 313 zł · 0,44). Ponieważ poniesione przez powoda koszty (313 zł) o 137,72 zł przewyższają obciążający go udział, zasądzeniu na jego rzecz tytułem zwrotu kosztów procesu podlega ta właśnie różnica. * Z tych wszystkich względów i na podstawie powołanych wyżej przepisów Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji wyroku. Dorota Modrzewska-Smyk Dariusz Iskra Agnieszka Maliszewska 1 Przytoczono dosłowne brzmienie zarzutów i wniosków apelacyjnych. 2 Por. przykładowo uzasadnienie wyroku SN z dnia 7 grudnia 2017 roku, II UK 565/16, Lex nr 2434453.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.