Wskazał również na ustawę z dnia 16 kwietnia 2004 roku o czasie pracy kierowców, znowelizowaną ustawą z dnia 12 lutego 2010 roku o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 43, poz. 246), która weszła w życie z dniem 3 kwietnia 2010r., a zatem w czasie trwania stosunku pracy K. B.. Jak zauważył Sąd Rejonowy, w wyniku nowelizacji ustawy o czasie pracy kierowców powstała sytuacja prawna, w której podróże kierowców transportu międzynarodowego odbywane w okresie do dnia 3 kwietnia 2010r. nie stanowiły podróży służbowych w rozumieniu art.
(nie miały więc zastosowania wprost przepisy powszechnie obowiązujące dotyczące zwrotu kosztów podróży służbowych), a po tej dacie były one podróżami służbowymi (art. 2 pkt 7 ustawy o czasie pracy kierowców) i kierowcom przysługiwały należności na pokrycie kosztów związanych z wykonywaniem tego zadania służbowego, ustalane na zasadach określonych w art.
Za okres do dnia 3 kwietnia 2010r. zachowały moc prawną korzystniejsze dla pracowników (przyznające diety i zwrot kosztów noclegu) postanowienia układów zbiorowych pracy (regulaminów wynagradzania) oraz umów o pracę. Sąd Rejonowy zauważył również, iż w rzeczywistości - także z tytułu podróży odbywanych przez kierowców transportu międzynarodowego w okresie do dnia 3 kwietnia 2010r. - przysługiwały im należności co najmniej takie, jak wynikające z powszechnie obowiązujących aktów wykonawczych wydanych na podstawie art.
Uwzględniając powyższe rozważania, Sąd I instancji przyjął, że do stosunku pracy K. B. sprzed wejścia w życie w dniu 3 kwietnia 2010r. nowelizacji ustawy o czasie pracy kierowców, per analogiam znajdują zastosowanie przepisy kodeksu pracy i aktów wykonawczych o podróżach służbowych. Ponadto Sąd Rejonowy nie zgodził się ze stanowiskiem pozwanego, iż umożliwienie pracownikowi jako kierowcy spania w kabinie samochodu ciężarowego, stanowi zapewnienie bezpłatnego noclegu w rozumieniu § 9 ust. 4 w/w rozporządzenia, co w konsekwencji oznaczałoby, iż nie przysługuje roszczenie o wypłatę ryczałtu przewidzianego na gruncie wskazanych przepisów. Jak podkreślił Sąd Rejonowy, kwestia ta do niedawna była oceniana niejednolicie, niemniej Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 12 czerwca 2014 roku wskazał (II PZP 1/14), iż zapewnienie pracownikowi - kierowcy samochodu ciężarowego odpowiedniego miejsca do spania w kabinie tego pojazdu podczas wykonywania przewozów w transporcie międzynarodowym nie stanowi zapewnienia przez pracodawcę bezpłatnego noclegu w rozumieniu § 9 ust. 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (Dz. U. Nr 236, poz. 1991 ze zm.). To z kolei powoduje, że pracownikowi przysługuje zwrot kosztów noclegu na warunkach i w wysokości określonych w § 9 ust. 1-3 tego rozporządzenia albo na korzystniejszych warunkach, określonych w umowie o pracę, układzie zbiorowym pracy lub innych przepisach prawa pracy. Sąd I instancji wskazał również na przepis art. 8 ust. 7 Umowy europejskiej dotyczącej pracy załóg pojazdów wykonujących międzynarodowe przewozy drogowe (AERT), sporządzonej w dniu 1 lipca 1970r. (Dz. U. z 1999r. Nr 94, poz. 1087 z późn. zm.) oraz na art. 8 ust. 8 rozporządzenia nr 561/06. Po dokonaniu ich analizy doszedł do wniosku, że dotyczą one możliwości wykorzystania przez kierowcę dziennego (także tygodniowego) skróconego, (ale już nie tygodniowego regularnego) odpoczynku w pojeździe (w kabinie samochodu), jeżeli dokona on takiego wyboru, pod warunkiem, że pojazd posiada odpowiednie miejsce do spania dla każdego kierowcy i znajduje się na postoju. Przepisy te nie dotyczą natomiast uprawnień w zakresie przysługiwania kierowcy od pracodawcy należności na pokrycie kosztów wyjazdów poza bazę w celu wykonywania pracy (podróży służbowych), nie mogą więc służyć ocenie przesłanek takich uprawnień, w szczególności przesłanek przysługiwania ryczałtu za nocleg. W dalszej kolejności Sąd Rejonowy podkreślił, że zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o czasie pracy kierowców, w każdej dobie kierowcy przysługuje prawo do co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku. Dobowy odpoczynek może być wykorzystany w pojeździe, jeżeli pojazd znajduje się na postoju i jest wyposażony w miejsce do spania. Regulacja powyższa powiela art. 8 ust. 8 rozporządzenia nr 561/06 (choć pomija, że może tak być według wyboru kierowcy, a miejsce do spania musi być odpowiednie dla każdego kierowcy). W tym zakresie przepis rozporządzenia wiązał i był stosowany bezpośrednio. Natomiast art. 14 ust. 1 ustawy o czasie pracy kierowców jest o tyle korzystniejszy dla kierowców - pracowników, że zezwala tylko na dobowy (dzienny) odpoczynek w pojeździe, a tym samym nie zezwala na wykorzystanie w ten sposób wypoczynku tygodniowego. W toku postępowania Sąd Rejonowy dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu techniki samochodowej, bezpieczeństwa i higieny, która to opinia potwierdziła, że w porównaniu z aktualnie sprzedawanymi przez wiodących producentów ciągnikami samochodowymi, użytkowane przez K. B. do wyjazdów służbowych pojazdy z kabinami, nie odbiegają warunkami technicznymi i wyposażeniem od aktualnych standardów dostępnych na rynku pojazdów ciężarowych. Pojazdy są nadal produkowane w tych samych modelach po zmianach liftingowych. Wprowadzono zmiany wyglądu zewnętrznego oraz wyposażenia nadwozia. Wymiary kabin i wyposażenie pozostało bez zmian. Wysokość wewnętrzna wszystkich kabin pojazdów, którymi kierował K. B., wynosiła od 182 do 200 cm. Szerokość wewnętrzna kabin pojazdów wynosiła od 210 cm do 226 cm, a długość wewnętrzna od 195 cm do 214 cm. Rozmiary leżanek do spania wynosiły: długość od 205 do 226 cm, szerokość od 75 cm do 79 cm. Wymiary wnętrza kabin ciągników samochodowych pozwalają zatem na swobodne wyprostowanie i możliwość wykonywania nieskrępowanych ruchów, tj. przebranie się, spożywanie posiłków, czytanie, spanie. Pojazdy były wyposażone w kabiny sypialne posiadające dwie leżanki, dolną i górną składaną. Jak wynika z opinii, przepisy BHP, które określają minimalne wymagania w zakresie wyposażenia miejsca noclegowego, dotyczą obiektów świadczących usługi hotelarskie. Brak jest natomiast przepisów BHP dotyczących warunków, jakie powinna spełniać część sypialna kabiny ciągnika samochodowego. Sąd Rejonowy szczegółowo analizując stanowisko doktryny i judykatury stwierdził, że zapewnienie przez pracodawcę pracownikowi (kierowcy wykonującemu przewozy w międzynarodowym transporcie drogowym) odpowiedniego miejsca do spania w kabinie samochodu ciężarowego, czyli wyposażenie samochodu w odpowiednie urządzenia (leżankę, klimatyzację, ogrzewanie itp.), pozwala na wykorzystanie przez kierowcę w samochodzie dobowego (dziennego) odpoczynku, przy spełnieniu warunków określonych w art. 8 ust. 8 rozporządzenia nr 561/06, natomiast nie oznacza zapewnienia mu przez pracodawcę bezpłatnego noclegu w rozumieniu § 9 ust. 4 rozporządzenia z 2002r. Taki stan rzeczy uprawnia pracownika, zdaniem Sądu Rejonowego, do otrzymania od pracodawcy zwrotu kosztów noclegu, co najmniej na warunkach i w wysokości określonych w § 9 ust. 1 lub 2 tego rozporządzenia. W dalszej części uzasadnienia wydanego orzeczenia Sąd I instancji dokonał rozważań dotyczących wysokości żądanej przez powoda kwoty. Zwrócił uwagę, że strona pozwana nie przedstawiła dokumentów dotyczących ewidencjonowania czasu pracy K. B., co oznacza niedopełnienie ciążących na pracodawcy obowiązków wynikających z przepisu art. 149 k.p. W takiej sytuacji, zgodnie z powszechnym stanowiskiem judykatury, jeśli pracodawca (pozwany) nie wywiązał się z nałożonego na niego obowiązku prowadzenia ewidencji czasu pracy, to pracownik może powoływać wszelkie dowody na wykazanie zasadności swojego roszczenia, w tym posiadające mniejszą moc dowodową niż dokumenty dotyczące czasu pracy, co też uczyniła strona powodowa. Przedstawiona przez tę stronę obszerna dokumentacja jednoznacznie wskazywała na liczbę noclegów spędzonych przez pracownika w podróżach służbowych. Na tej podstawie Sąd I instancji nie mógł jednak stwierdzić, w jakich konkretnie państwach powód miał nocleg, a zatem nie było możliwe dokładne wyliczenie należnych mu z tego tytułu kwot. Powód wskazał średnią wysokość ryczałtu za nocleg, obliczoną dla krajów europejskich, która wyniosła 31,291 euro. Biorąc jednak pod uwagę, że ani powód, ani pozwany nie mogli potwierdzić dokumentami miejsc postojów nocnych, Sąd Rejonowy na podstawie art. 322 k.p.c. zasądził odpowiednią sumę według swojej oceny, opartej na rozważeniu wszystkich okoliczności. Jest to suma odpowiadająca wyliczeniom przedstawionym przez stronę powodową, z wyłączeniem należności przedawnionych. O kosztach procesu Sąd I instancji orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. i 100 k.p.c. Wskazał, że strona powodowa wnosiła o zapłatę na rzecz K. B. kwoty 67.791,43 zł tytułem należności za niewypłacone pracownikowi ryczałty za noclegi. Powództwo zostało uwzględnione do kwoty 65.932,07 zł, czyli w 97,3 %. W takim zakresie stronę powodową można było uznać za stronę wygrywającą, przegrała zaś w 2,7%. Koszty, które w związku z powyższym podlegały zasądzeniu to: na rzecz Stowarzyszenia (...), działającego na rzecz K. B., kwota 2.627,10 zł (97,3% x 2.700,00 zł) i na rzecz pozwanego 72,90 zł (2,7% x 2.700,00 zł). Sąd dokonał jednak zasądzenia różnicy na rzecz tej strony, której przysługują koszty wyższe (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z 21 lutego 2002r., I PKN 932/2000, OSNP 2004/4/63), czyli w wysokości 2.554,20 zł (2.627,10 – 72,90 zł = 2.554,20 zł). Kosztami tymi Sąd I instancji nie objął opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. Z uwagi na fakt, że strona powodowa uległa tylko co do nieznacznej części swego żądania i określenie należnej sumy zależało od oceny Sądu, to na podstawie art. 100 k.p.c. i art. 102 k.p.c., a także w oparciu o art. 97 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Sąd Rejonowy nie obciążył tej strony obowiązkiem zwrotu wydatków w części przegranej. Natomiast na podstawie art. 113 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Sąd Rejonowy nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa kwotę 3.297 zł (65.932,07 zł x 5% = 3.296,60 zł), zaokrąglając ją do pełnego złotego. O rygorze natychmiastowej wykonalności w części nie przekraczającej pełnego jednomiesięcznego wynagrodzenia powoda Sąd orzekł na podstawie art. 477 2 § 1 k.p.c. (wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi – Południe z dnia 21 października 2015r. wraz z uzasadnieniem, k. 952-953, 964 - 1005). Apelację od powyższego wyroku złożyła strona pozwana, zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego w części, to jest w zakresie pkt I, III, IV oraz V. Pełnomocnik pozwanej zarzucił zaskarżonemu wyrokowi: 1) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest przepisu art. 233 § 1 k.p.c., poprzez: a) przekroczenie granic swobodnej oceny dowodu w postaci opinii biegłego sądowego R. K. i dokonanie jego oceny w sposób niezgodny z zasadami logiki oraz wybiórczy, polegające na pominięciu istotnych wniosków zawartych w tej opinii, pomimo obdarzenia tego dowodu walorem wiarygodności oraz wyprowadzenie z niej nieprawidłowych wniosków, podczas gdy: – z treści tej opinii wynikało w sposób jednoznaczny, że samochód ciężarowy posiadający kabinę wyposażoną w miejsce do spania (oraz stosowną homologację) zapewnia kierowcy odpowiednie warunki do wypoczynku, zaś nocowanie kierowców w takich kabinach ciągników samochodowych jest standardem, a praktyki takie stosowane są na całym świecie przez krajowych i zagranicznych przedsiębiorców transportowych, – okoliczność, że ze względów technicznych oraz z uwagi na ograniczenia w budowie i wyposażeniu pojazdów oraz specyfikę pracy kierowcy zawodowego nie jest możliwe spełnienie wszystkich minimalnych wymagań przewidzianych w odniesieniu do obiektów usług hotelarskich, nie może przesądzać o braku komfortu i istnienia warunków zapewniających odpowiedni odpoczynek nocny w kabinie pojazdu ciężarowego, zwłaszcza biorąc pod uwagę okoliczność, że powód miał obowiązek zatrzymywania się na noclegi na parkingach wyposażonych w zaplecze socjalne (toalety i natryski); b) odmówienie wiarygodności zeznaniom P. M. w zakresie, w jakim wynikało z nich, że warunki panujące w kabinach pojazdów używanych przez powoda, umożliwiały dorosłemu mężczyźnie wypoczynek, z powodu ich rzekomej sprzeczności z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, podczas gdy treść tych zeznań jest zbieżna z treścią zeznań świadków A. S.
poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż pracodawca niebędący państwową lub samorządową jednostką sfery budżetowej (pozwana), określając warunki wypłacania pracownikom należności z tytułu podróży służbowej w regulaminie wynagradzania, mógł określić te warunki tylko w sposób korzystniejszy niż warunki wynikające z przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (dalej: rozporządzenie MPiPS z 2002r.), podczas gdy przepisy art.
k.p. nie zawierają żadnych wytycznych co do minimalnych warunków w zakresie wypłacania tych należności określanych w regulaminie wynagradzania, za wyjątkiem warunku przewidzianego w art.
k.p., dotyczącego minimalnej wysokości diety za dobę zagranicznej podróży służbowej; 4) naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 9 § 2 k.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że przepisy rozporządzenia MPiPS z 2002r., a w szczególności § 9 tego rozporządzenia, stanowią powszechnie obowiązujące przepisy prawa pracy, a w konsekwencji, że postanowienia regulaminu wynagradzania ustalanego przez pracodawcę niebędącego państwową lub samorządową jednostką sfery budżetowej nie mogą być mniej korzystne niż przepisy rozporządzenia MPIPS z 2002r., podczas gdy zarówno z delegacji zawartej w art. 77
poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym przyjęciu, że powodowi przysługują należności na pokrycie kosztów podróży służbowej na zasadach określonych w przepisach rozporządzenia MPiPS z 2002r., podczas gdy (
PS z 2002r. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że powodowi przysługiwało roszczenie o zwrot kosztów noclegu poniesionych podczas zagranicznej podróży służbowej, podczas gdy okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie był fakt (
poprzez ich błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że do podróży służbowych odbywanych przez powoda w okresie do 3 kwietnia 2010r. miały zastosowanie przepisy rozporządzenia MPiPS z 2002r. wobec mniej korzystnych warunków wypłacania tych należności określonych w Regulaminie Wynagradzania pozwanej, podczas gdy przepis art. 21a ustawy o czasie pracy kierowców, na podstawie którego do zadań służbowych kierowców stosuje się odpowiednio przepisy art.
-5 k.p., nie obowiązywał przed dniem 3 kwietnia 2010r., zaś podróże odbywane przez kierowców nie były wówczas uznawane za podróże służbowe, a zatem brak było podstawy do stosowania w odniesieniu do powoda art.
PS z 2002r.; 11) naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 149 § 2 k.p. poprzez jego błędne zastosowanie, polegające na przyjęciu, że powołany przepis nie uprawniał pozwanej do zaniechania ewidencjonowania godzin pracy powoda, bowiem wyłączenia przewidzianego w tym przepisie nie stosuje się „jeżeli trasy i przewozy mają charakter stały i powtarzalny, tak jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie”, a w konsekwencji przyjęcie, że pozwana była zobowiązana do ewidencjonowania godzin pracy powoda, pomimo wypłacania mu ryczałtu za pracę w godzinach nadliczbowych i przechowywania tej ewidencji przez okres 3 lat, podczas gdy z powołanego przepisu nie wynika żaden wyjątek w zakresie jego stosowania w sytuacji wykonywania stałych czy powtarzalnych przewozów (a niezależnie od tego, ustalenie, że taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie nie znajduje odzwierciedlenia w zgromadzonym materiale dowodowym, zaś Sąd nie wskazał, na jakich dowodach oparł się, dokonując takiego ustalenia). Wskazując na powyższe zarzuty, pozwany wniósł: 1) na podstawie art. 386 § 1 k.p.c.: - o zmianę zaskarżonego wyroku w zakresie pkt I sentencji i oddalenie powództwa w całości; - o zmianę zaskarżonego wyroku w zakresie pkt III i IV sentencji i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej zwrotu kosztów postępowania przed Sądem I instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; - o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; 2) na podstawie art. 338 § 1 k.p.c. o orzeczenie o zwrocie świadczenia w kwocie 2.200 zł spełnionego przez pozwaną na podstawie zaskarżonego wyroku w części, w której wyrokowi został nadany rygor natychmiastowej wykonalności; 3) o zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia wniosku o kontrolę konstytucyjności prawa, skierowanego przez związek pracodawców (...) do Trybunału Konstytucyjnego w dniu 10 lutego 2015r. W uzasadnieniu apelacji pozwany podniósł, że Sąd Rejonowy na podstawie opinii biegłego R. K. przyjął, że warunki panujące w kabinie pojazdów kierowanych przez powoda nie spełniały standardów. Pominął przy tym, że wymiary wnętrza kabin ciągników samochodowych pozwalają na swobodne wyprostowanie i możliwość wykonywania nieskrępowanych ruchów, a poza tym samochód ciężarowy posiadający kabinę wyposażoną w miejsce do spania (posiadający odpowiednią homologację, dopuszczający pojazd do ruchu drogowego na terenie UE) zapewnia kierowcy odpowiednie warunki do wypoczynku. Ponadto, nocowanie kierowców w takich kabinach ciągników samochodowych jest standardem, a praktyki takie stosowane są na całym świecie przez krajowych i zagranicznych przedsiębiorców transportowych. Biegły sądowy jednoznacznie wskazał, że brak prysznica, toalety czy umywalki w kabinie ciągnika nie wpływa negatywnie na komfort noclegu w takiej kabinie, gdyż z założenia nie przewiduje się montowania ww. elementów w kabinie. Sąd Rejonowy uznał natomiast, iż kabina nie spełnia wszystkich minimalnych wymagań przewidzianych w odniesieniu do obiektów usług hotelarskich. Zdaniem pozwanego, niezrozumiałe jest również, że Sąd I instancji nie dał wiary zeznaniom przesłuchanego za stronę pozwaną P. M.. Tymczasem jego zeznania były zbieżne z zeznaniami świadków A. S.
poprzez błędną wykładnię oraz art. 9 § 2 k.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, został oparty na tym m.in., że stanowisko Sądu Rejonowego jest nieuprawnione i niewątpliwie sprzeczne z treścią norm zawartych w ww. przepisach, ale także z intencją ustawodawcy, rozróżniającego pozycję pracownika zatrudnionego w sektorze prywatnym oraz w państwowej lub samorządowej jednostce budżetowej. Pozwany zaakcentował, że brak jest w kodeksie pracy przepisu, który wprowadzałby jakiekolwiek minimalne wymagania w odniesieniu do postanowień w zakresie zwrotu kosztów noclegu w podróży służbowej. Wobec pracowników zatrudnionych poza sferą budżetową przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 roku w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju mają charakter jedynie posiłkowy, nie wyznaczają zaś dla tych pracowników minimalnego standardu świadczeń z zakresu podróży służbowej, który uniemożliwiałby ich zmianę na niekorzyść w wewnątrzzakładowych źródłach prawa pracy. Sąd tymczasem, opierając się w całości na powyższym rozporządzeniu, pominął całkowicie Regulamin Wynagradzania i Regulamin Pracy, obowiązujące u pozwanego, a tym samym naruszył przepisy art. 77 2 i art. 104 w zw. z art. 9 § 1 k.p. oraz § 9 ust. 1, 2 i 4 ww. rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w zw. z art.
Ponadto, Sąd I instancji przyjął, że ryczałt za noclegi stanowi świadczenie oderwane od rzeczywiście poniesionych kosztów i nie wziął pod uwagę, że odbywanie noclegów w podróżach służbowych nie wiązało się z żadnymi kosztami po stronie powoda, co skutkowało naruszeniem § 9 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej. Ryczałt określony w § 9 ust. 2 nie stanowi świadczenia samoistnego, a jego funkcją jest zastąpienie świadczenia w postaci zwrotu kosztów noclegu w sytuacji, gdy nie jest możliwe ścisłe ustalenie wysokości kosztów faktycznie poniesionych przez pracownika za nocleg. Warunkiem ryczałtu jest zatem poniesienie przez pracownika jakichkolwiek wydatków za nocleg. Powód natomiast nie ponosił takich kosztów. Niezalenie od tego, według pozwanego, brak jest przepisów, które określałyby minimalne wymogi, jakie powinien spełniać nocleg, aby mógł zostać uznany za zapewnienie bezpłatnego noclegu. Pozwany podniósł, wskazując na rozporządzenie (WE) nr 561/2006, że odpoczynek w homologowanej kabinie pojazdu, posiadającej odpowiednie miejsce do spania jest pełnowartościowym odpoczynkiem, a stworzenie takich warunków odpoczynku przez pracodawcę powinno być rozumiane jako zapewnienie pracownikowi bezpłatnego noclegu zgodnie z § 9 ust. 4 rozporządzenia. Co więcej, pozwany zarzucił również naruszenie przepisów art. 21a ustawy o czasie pracy kierowców w zw. z art.
Wskazał, że przyjęcie przez Sąd I instancji, że pomimo braku uprawnienia wynikającego z przepisów, powodowi przysługiwały, na zasadzie analogii świadczenia w wysokości odpowiadającej świadczeniom przewidzianym ww. rozporządzeniu, stanowi twórczą interpretację prawa. Jeśli chodzi zaś o zarzut Sądu Rejonowego dotyczący nie wywiązania się przez pozwanego z obowiązku prowadzenia ewidencji czasu pracy, to zarzucając Sądowi I instancji naruszenie przepisu art. 149 § 2 k.p., pozwany wskazał, że trasy i przewozy wykonywane przez powoda podczas zatrudnienia nie miały charakteru stałego i powtarzalnego. Ponadto, zawsze jeżeli pracodawca wypłaca pracownikowi ryczałt za pracę w godzinach nadliczbowych i w porze nocnej, jest on zwolniony w odniesieniu do tego pracownika z obowiązku ewidencjonowania godzin jego pracy (apelacja pozwanego z dnia 15 grudnia 2015r., k. 1010 – 1045). W odpowiedzi na apelację powodowie wnieśli o oddalenie apelacji jako bezzasadnej oraz o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu podnieśli, że za właściwe należy przyjąć rozważania Sądu Rejonowego oraz stanowisko judykatury na podstawie czego należy przyjąć, że nie ma najmniejszego znaczenia rodzaj samochodu, którym dany pracownik odbywał podróże służbowe oraz stan wyposażenia kabiny. Zapewnienie przez pracodawcę możliwości spania w kabinie samochodu ciężarowego nie może być uznane za godziwy nocleg. Bezpłatny nocleg nie może oznaczać tylko samego miejsca do spania. Ponadto, w odniesieniu do obowiązku pracodawcy prowadzenia dokumentacji pracowniczej powołany został art. 94 pkt 9a k.p. Wynika z niego, że prowadzenie dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz akt osobowych pracowników jest obowiązkiem pracodawcy. Przepis art. 25 ust. 1a ustawy o czasie pracy kierowców zwalnia pracodawcę wyłącznie z obowiązku ewidencjonowania godzin pracy, natomiast nie uprawnia do całkowitego zaniechania prowadzenia ewidencji czasu pracy. Jeśli chodzi zaś o przyjętą do wyliczeń ryczałtu średnią stawka, to jest ona wyższa od stawek ryczałtu przewidzianych przez przepisy wykonawcze dla C. i N., niemniej jest niższa od stawek przewidzianych chociażby dla B. i W. (...). Tym samym Sąd Rejonowy, zdaniem powoda, słusznie zastosował przepis art. 322 k.p.c. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 187 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., strona powodowa podniosła, że we wniosku o zawezwanie do próby ugodowej, a następnie w pozwie, precyzyjnie zostały określone granice żądania. Za kwestię odrębną należało zaś uznać udowodnienie przez powoda dochodzonego roszczenia i bez znaczenia pozostawał również fakt dokonanej modyfikacji tego roszczenia. Z tego wynika więc, że zarzut przedawnienia nie jest zasadny. Powództwo w dalszym ciągu dotyczy ryczałtów za te same noclegi spędzone w kabinie pojazdu w okresie wskazanym we wniosku. Co więcej, zarzut przedawnienia, według strony powodowej, stanowi nadużycie prawa podmiotowego w rozumieniu art. 8 k.p., a to dlatego, że roszczenie objęte pozwem nie było właściwie sprecyzowane, a nie dlatego, że roszczenie było faktycznie przedawnione. W odpowiedzi na apelację powodowie wskazali również, że pozwanemu nie przysługiwało prawo do ustalenia w treści wewnątrzzakładowych aktów prawa pracy świadczenia z tytułu ryczałtów za noclegi w wysokości niższej niż wynikająca z przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art.
Pracodawcom prywatnym przysługuje ograniczona swoboda w ukształtowaniu wysokości świadczeń z tytułu podróży służbowych, polegająca na ustaleniu diety zagranicznej w wysokości nie niższej niż dieta krajowa, oczywiście pod warunkiem dokonania jasnej regulacji w tym zakresie. Ponadto, wbrew stanowisku pozwanego, kwestia rzeczywiście poniesionych przez pracownika kosztów noclegu ma znaczenie jedynie w sytuacji, gdy kierowca spał w hotelu i pobrał rachunek. W ocenie powoda, pozwany nieprawidłowo powołał się również i zastosował przepisy rozporządzenia nr 561/2006, które w ogóle nie dotyczą zasad wynagradzania pracowników ani zasad rekompensowania kosztów podróży (odpowiedź na apelację z dnia 8 stycznia 2016r., k. 1065 - 1080). Po rozpoznaniu apelacji strony pozwanej od wyroku Sąd Rejonowego dla Warszawy Pragi – Południe z dnia 21 października 2015r., Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu 18 lutego 2016r. wyrok, w którym apelacja została oddalona. Ponadto podlegały zasądzeniu od pozwanego (...) Sp. z o.o. w W. na rzecz powoda Stowarzyszenia (...) w P. koszty zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej w kwocie 1.277,00 zł (wyrok Sądu Okręgowego Warszawa - Praga w Warszawie z dnia 18 lutego 2016r. wraz z uzasadnieniem, k. 1137 – 1138, 1152 - 1173). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła strona pozwana, zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego w całości. Pełnomocnik pozwanej zarzucił zaskarżonemu rozstrzygnięciu m. in. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art.
PS z 2002r., art. 77 2 i art. 104 w zw. z art. 9 § 1 k.p., § 9 ust. 1-4 rozporządzenia MPiPS z 2002r. oraz przepisów rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego i art. 14 ust. 1 ustawy o czasie pracy kierowców, a także naruszenie przepisów postępowania, m.in. art. 322 k.p.c. i art. 187 § 1 pkt 2 k.p.c. (skarga kasacyjna strony pozwanej z dnia 20 czerwca 2016r., k. 1181 – 1221). Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej, w sprawie oznaczonej sygn. akt II PK 245/16, Sąd Najwyższy w dniu 7 grudnia 2017r. uchylił wyrok Sądu Okręgowego Warszawa - Praga w Warszawie i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. W uzasadnieniu wydanego orzeczenia Sąd Najwyższy dokonał prezentacji przepisów regulujących kwestie dotyczące możliwości nocowania w kabinie pojazdu podczas odpoczynku dziennego lub skróconego odpoczynku tygodniowego, analizując regulacje m.in. dyrektywy 2002/15/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 11 marca 2002r. w sprawie organizacji czasu pracy osób wykonujących czynności w trasie w zakresie transportu drogowego, rozporządzenia (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006r. w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz zmieniającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 3821/85 i (WE) 2135/98 oraz uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 3820, a także podniesione w skardze kasacyjnej przepisy Kodeksu pracy, rozporządzenia MPiPS z 2002r. oraz ustawy o czasie pracy kierowców. Zdaniem Sądu Najwyższego przepisy rozporządzenia (WE) nr 561/2006 w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego oraz dyrektywa 2002/15/WE z 11 marca 2002r. uniemożliwiają polskim pracodawcom całkowite pominięcie w regulaminach wynagradzania ryczałtu za nocleg, nawet w przypadku zapewnienia pojazdu z miejscami noclegowymi. Sąd Najwyższy zaznaczył przy tym, że problematyka objęta skargą kasacyjną pozwanego została w znacznej części wyjaśniona w uchwale 7 sędziów SN z 26 października 2017r. (III PZP 2/17), której obszerne motywy zostały powołane, w tym również w odniesieniu do aktualnego stanu prawnego po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 listopada 2016r. (K 11/15). Zaakcentowane zostało, że po wyrugowaniu z systemu prawnego art. 21a ustawy o czasie pracy kierowców, do pracowników – kierowców w transporcie międzynarodowym znajdują zastosowanie reguły rozliczenia podróży służbowej przewidziane w art.
k.p. Odnosząc poczynione rozważania do skargi kasacyjnej rozpoznawanej w przedmiotowej sprawie, Sąd Najwyższy wskazał, że zaskarżone orzeczenie Sądu Okręgowego nie zawiera wystarczających ustaleń umożliwiających zastosowanie adekwatnej subsumpcji, a ponadto dokonano niewłaściwej wykładni art.
PS z 19 grudnia 2002r. Sąd Okręgowy ustalił bowiem, że początkowo u pozwanego obowiązywał regulamin wynagradzania, który zapewniał kierowcom zatrudnionym w transporcie międzynarodowym, poza wynagrodzeniem zasadniczym, uzależnionym od stażu pracy, dodatkowe składniki wynagrodzenia oraz inne świadczenia, tj. ryczałt za pracę w nocy i w godzinach nadliczbowych w wysokości 100 zł miesięcznie oraz diety z tytułu podróży służbowej na terenie oraz poza granicami kraju. W związku ze zmianą regulaminu wynagradzania, który wszedł w życie dnia 2 stycznia 2006r., a w którym uległa zmianie wysokość diet zagranicznych, strony ustaliły na zasadzie porozumienia, że akceptują nową wysokość diet z tytułu podróży służbowych poza granicami kraju oraz rezygnację z wypłacania ryczałtu noclegowego z uwagi na wyposażenie pojazdów w miejsce do spania. W ocenie Sądu Najwyższego, w zaskarżonym wyroku zabrakło precyzyjnych ustaleń dotyczących kwestii porozumienia z 2 stycznia 2006r. oraz wysokości wypłacanej po tej dacie diety z tytułu podróży zagranicznej; w szczególności wymagało ustalenia, czy powód zgodził się na to, aby wypłacane świadczenie, nazwane dietą, zawierało w sobie również ryczałt za noclegi. Sąd Najwyższy nawiązał przy tym do orzeczeń z dnia 28 marca 2017r. (II PK 28/16) oraz z 30 maja 2017r. (II PK 122/16), wskazując, że przy ocenie roszczenia pracownika Sąd ma obowiązek weryfikowania, czy postanowienie regulaminu lub umowy o pracę nie zmierza do przyznania świadczenia rekompensującego podróż służbową w sposób pozorny lub symboliczny (marginalny). Ocenę tą należy odnosić do komfortu nocowania w kabinie samochodu oraz poniesionych przez pracownika wydatków postojowych (parkingowych). Weryfikacja roszczenia pracownika może odbywać się przy wykorzystaniu mechanizmu z art. 322 k.p.c. Jeśli pracodawca w układzie zbiorowym pracy, regulaminie wynagradzania czy umowie o pracę nie określił zasad rozliczania związanych z noclegiem, to zastosowanie ma nie art.
Zdaniem Sądu Najwyższego możliwe jest moderowanie wysokości kwot należnych powodowi na podstawie art. 322 k.p.c. wobec braków w dokumentacji i braku precyzji w wyjaśnieniach powoda. Wskazał przy tym, że gdy pozabudżetowy pracodawca w zakładowym regulaminie wynagradzania nie przewidział żadnych należności z tytułu ryczałtów za noclegi kierowców zatrudnionych w transporcie międzynarodowym, sąd zasądzając na podstawie 322 k.p.c. odpowiednią sumę powinien uwzględnić wysokość składników wynagrodzenia kierowcy, zwłaszcza wypłacanych diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, sposób akceptacji warunków zatrudnienia przez kierowcę, standard kabiny z miejscami do spania, zapewnienie bezpłatnych miejsc noclegowych, infrastrukturę parkingową oraz udowodnione przez kierowcę koszty noclegu. W tym kontekście, zdaniem Sądu Najwyższego, nie mogło być zaakceptowane przyznanie powodowi w zaskarżonym wyroku kosztów ryczałtu w maksymalnej, określonej przez niego wysokości. Niewątpliwie standard kabin był wysoki, a powód wyraził zgodę na wypłacanie diet, jak sugeruje uzasadnienie wyroku, rekompensujących ryczałt za noclegi, ale kwestia ta wymaga dalszych ustaleń. Wobec powyższego, a także mając na uwadze konieczność poszerzenia ustaleń faktycznych, Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 k.p.c. oraz art. 108 § 1 k.p.c. w związku z art. 398 21 k.p.c. orzekł o uchyleniu zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy Sądowi II instancji do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2017r. wraz z uzasadnieniem, k. 1297 – 1319). Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje: Apelacja pozwanej okazała się częściowo zasadna, zaś w pozostałym zakresie podlegała oddaleniu. Dokonując ponownego rozpoznania sprawy i uwzględniając wytyczne i wykładnię przepisów prawa dokonaną przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 grudnia 2017r., Sąd Okręgowy przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe w trybie art. 382 k.p.c. Konsekwencją tego jest ustalenie następujących okoliczności: Powód K. B. był zatrudniony w (...) sp. z o.o. w miejscowości W.: - w okresie od 1 stycznia 2004r. do 31 marca 2004r. na podstawie umowy o pracę z 31 grudnia 2003r. zawartej na okres próbny, - w okresie od 1 stycznia 2005r. do 31 grudnia 2005r. na podstawie umowy o pracę z 30 grudnia 2004r. zawartej na czas określony, - w okresie od 1 stycznia 2006r. do 31 grudnia 2006r. na podstawie umowy o pracę z 30 grudnia 2005r. zawartej na czas określony, - w okresie od 1 stycznia 2007r. do 31 lipca 2011r. na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony, - w okresie od 27 lutego 2012r. do 29 września 2012r. na podstawie umowy o pracę z 27 lutego 2012r. zawartej na czas określony do 26 lutego 2014r. (akta osobowe powoda: umowy o pracę - część B - k. 1, k. 14, k. 22, k. 26; świadectwa pracy – część A -k. 5/1 oraz k. 14). W dniu 2 stycznia 2006r. powód K. B. podpisał porozumienie zmieniające warunki płacy. Zgodnie z treścią porozumienia, w związku ze zmianą Regulaminu Wynagradzania, w którym uległa zmianie wysokość zagranicznych diet, strony ustaliły na zasadzie porozumienia, że akceptują nową wysokość diet z tytułu podróży poza granicami kraju oraz rezygnację z wypłacania ryczałtu noclegowego z uwagi na wyposażenie pojazdów w miejsca do spania (leżanki), która obowiązuje od dnia 2 stycznia 2006r. Powyższy dokument został powodowi przedstawiony do podpisu przez kierownika oddziału w bazie transportowej pozwanego w P.. Powód miał możliwość zapoznania się z nim. Oprócz powoda, inni pracownicy zatrudnieni na stanowisku kierowcy u strony pozwanej, również zostali zobowiązani do podpisania porozumienia. Wśród kierowców istniało przekonanie, że należy podpisać ww. porozumienie, gdyż osoba, która tego nie zrobi, otrzyma wypowiedzenie umowy o pracę. Było przy tym powszechnie wiadome, że wolą pozwanego jest, by kierowcy w transporcie międzynarodowym nocowali w kabinach pojazdów, a koszty noclegów w hotelach nie będą pokrywane oraz że w związku z tym nie przysługiwał kierowcom ryczałt za noclegi (porozumienie z 2 stycznia 2006r. – część B akt osobowych - k. 23; zeznania powoda K. B., k. 530-532 i k. 1511-1513; zeznania P. M., k. 532-534 i k. 1513-1514; zeznania świadka J. W., k. 1674-1675). W latach 2009-2012 w (...) sp. z. o.o. były dokonywane zmiany Regulaminu Wynagradzania. We wskazanym okresie obowiązywały następujące zapisy dotyczące rozliczania kosztów podróży służbowych kierowców: ⚫ Regulamin Wynagradzania w brzmieniu nadanym uchwałą zarządu z dnia 23 września 2009r. (data wejścia w życie od 8 października 2009r.), który przewidywał w § 3, że kierowcom zatrudnionym w transporcie międzynarodowym, poza wynagrodzeniem zasadniczym, uzależnionym od stażu pracy, przysługują dodatkowe składniki wynagrodzenia oraz inne świadczenia, szczegółowo określone w Załączniku nr 1 do Regulaminu. Załącznik nr 1 przewidywał w pkt 2-5 następujące świadczenia: - ryczałt za pracę w nocy i w godzinach nadliczbowych – 100 zł brutto za miesiąc, - premię regulaminową, zgodnie z Regulaminem premiowania, - ekwiwalent za środki czystości – 1,5% minimalnego wynagrodzenia brutto ustalonego w rozporządzeniu Rady Ministrów, - ekwiwalent za pranie odzieży – 1% minimalnego wynagrodzenia brutto ustalonego w rozporządzeniu Rady Ministrów. W Załączniku nr 1 w pkt 8 określono również wysokość diety z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju. W przypadku transportów obsługiwanych przez jednego kierowcę, naliczana była za czas od wyjazdu z kraju do powrotu do kraju, a jej wysokość ustalano następująco: a) jeśli podróż trwała krócej niż dobę: – do 8 godzin – przysługiwała połowa diety dobowej, tj. 67,40 zł, – ponad 8 godzin – przysługiwała dieta dobowa w pełnej wysokości, tj. 135 zł, b) jeżeli podróż trwała dłużej niż dobę, za każdą dobę przysługiwała dieta w pełnej wysokości 135 zł, a za niepełną dobę pracownik otrzymywał dietę w wysokości obliczanej wg. stawki godzinowej 5,63 zł za każdą godzinę niepełnej doby. Ponadto w pkt 9 Załącznika nr 1 określono zasady obliczania diety z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, w przypadku transportów obsługiwanych przez załogę, składającą się z dwóch kierowców. ⚫ Regulamin Wynagradzania, w brzmieniu nadanym uchwałą zarządu z dnia 17 grudnia 2010r. (data wejścia w życie od 1 stycznia 2011r.), który podobnie jak poprzedni Regulamin Wynagradzania przewidywał dodatkowe składniki wynagrodzenia i inne świadczenia dla kierowców zatrudnionych w transporcie międzynarodowym określone w Załączniku nr 1 (§ 3). Zgodnie z pkt 6 tego Załącznika, poza wynagrodzeniem zasadniczym, pracownikom zatrudnionym na stanowisku kierowcy przysługiwały dodatkowo następujące składniki wynagrodzenia i inne świadczenia związane z pracą, wynikające z przepisów ustawowych: a) wynagrodzenie za pracę w godzinie nocnej, b) wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych, c) wynagrodzenie za czas niezawinionego przestoju, d) wynagrodzenie za pracę w niedziele lub święto, e) wynagrodzenie za czas dyżuru, f) ekwiwalent za środki czystości, g) ekwiwalent za pranie odzieży. W Załączniku nr 1 (pkt 5) określono również wysokość diety z tytułu zagranicznej podróży służbowej w wysokości 40 EUR za pełną dobę
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.