Sygn. akt III Ca 110/19 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 26 lipca 2018 roku, Sąd Rejonowy dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi z powództwa J. M. przeciwko Gminie Ł. o ustalenie:
- ustalił, że powodowi J. M. przysługuje prawo do lokalu socjalnego,
- zasądził od Gminy Ł. na rzecz J. M. kwotę 90 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu,
- nakazał pobrać od Gminy Ł. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego dla Łodzi – Śródmieścia w Łodzi kwotę 1.147,57 złotych tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych. Apelację od powyższego wyroku wywiodła pozwana, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu apelująca zarzuciła:
- naruszenie prawa materialnego, a to: • art. 189 k.p.c. w zw. z art. 24 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy oraz o zmianie Kodeksu cywilnego z dnia 21 czerwca 2001 r. poprzez jego błędną wykładnie polegającą na przyjęciu, iż art. 24 ustawy znajduje zastosowanie także w stosunku do osób, które były lokatorami w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy i w konsekwencji błędne ich zastosowanie i ustalenie, iż powodowi przysługuje uprawnienie do lokalu socjalnego
- naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia, a to: • art. 233 § 1 k. p. c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz dokonanie sprzecznej z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego oceny zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego i wyciągnięcie wniosków niewynikających z dowodów polegające na przyjęciu, iż; - z uwagi na zasady współżycia społecznego przyznanie powodowi uprawnienia do lokalu socjalnego jest szczególnie uzasadnione, w sytuacji gdy po pierwsze nie uzasadnia tego sytuacja życiowa powoda, a nadto brak jest podstaw do udzielania ochrony prawnej na podstawie zasad współżycia społecznego osobie, która te zasady narusza - przyznanie waloru wiarygodności dowodowi z opinii biegłego w sytuacji gdy opinia ta nie została wydana na podstawie pełnej i aktualnej dokumentacji medycznej powoda - uznaniu, iż sytuacja życiowa powoda uległa zmianie, w sytuacji gdy brak jest jakichkolwiek dowodów wskazujących jaka była wcześniejsza sytuacja J. M. • art. 227 k.p.c. w zw. z art. 217 § 1 k.p.c. w zw. z art. 279 § 1 k.p.c. poprzez oddalenie wniosku dowodowego pozwanego o dopuszczenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego, w sytuacji gdy opinia ta wymagała uzupełnienia, z uwagi na fakt, iż jej podstawy nie stanowiła pełna i aktualna dokumentacja medyczna powoda. W oparciu o tak sformułowane zarzuty, apelująca domagała się zmiany zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenia od powoda na rzecz pozwanej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych za postępowanie w I i II instancji. Ponadto na podstawie art. 380 k.p.c. powódka wniosła o rozpoznanie przez Sąd II instancji postanowienia Sądu I instancji z dnia 12 lipca 2018 roku o oddaleniu wniosku dowodowego o dopuszczenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego po dostarczeniu przez powoda pełnej dokumentacji medycznej. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja okazała się zasadna i skutkowała zmianą zaskarżonego orzeczenia. Tytułem wstępu stwierdzić należy, że Sąd odwoławczy w całości podziela ustalenia faktyczne Sądu I instancji, przyjmując je za własne i czyniąc integralną częścią poniższych rozważań. W konsekwencji, Sąd II instancji nie widzi konieczności ich ponownego, szczegółowego przytaczania. Sąd Odwoławczy podkreśla, iż Sąd II instancji rozpoznając sprawę na skutek apelacji, nie jest związany podniesionymi w niej zarzutami naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego ( por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, Nr 6, poz. 55). Podkreślić należy, że w obecnym modelu procedury cywilnej sąd odwoławczy nie ogranicza się wyłącznie do kontroli orzeczenia sądu pierwszej instancji, lecz bada ponownie całą sprawę, a kontrolując prawidłowość zaskarżonego orzeczenia, pełni również funkcję sądu merytorycznego, który może rozpoznać sprawę od początku, uzupełnić materiał dowodowy lub powtórzyć już przeprowadzone dowody, a także poczynić samodzielnie ustalenia na podstawie materiału zebranego w sprawie. Dokonanie ustaleń faktycznych umożliwia bowiem sądowi drugiej instancji ustalenie podstawy prawnej wyroku, a więc dobór właściwego przepisu prawa materialnego, jego wykładnię oraz dokonanie aktu subsumcji. Tym samym postępowanie apelacyjne - choć odwoławcze - ma charakter merytoryczny ( zob. uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 1999 roku, sygn. III CZP 59/98, publ. OSNC 1999/7-8/124; uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008, Nr 6, poz. 55 i powołane tam orzecznictwo). Zatem Sąd drugiej instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji powinien wziąć pod rozwagę, w granicach zaskarżenia, wszystkie stwierdzone naruszenia prawa materialnego popełnione przez sąd pierwszej instancji, niezależnie od tego, czy zostały wytknięte w apelacji (zob. postanowienie SN z dnia 4 października 2002 r., III CZP 62/02, publ. OSNC 2004 nr 1, poz. 7, str. 66, Biul. SN 2003 nr 3) Podniesiony przez apelującą zarzut naruszenia art. 189 k.p.c. w zw. z art. 24 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy oraz o zmianie kodeksu cywilnego z dnia 21 czerwca 2001 r. jest trafny. Na wstępie rozważań należy wskazać, iż na mocy ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o zmianie ustawy o finansowym wsparciu tworzenia lokali socjalnych, mieszkań chronionych, noclegowni i domów dla bezdomnych, ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego oraz niektórych innych ustaw powoływany art. 24 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (dalej ustawa o ochronie praw lokatorów) został uchylony z dniem 20 kwietnia 2019 roku. Regulacja dotycząca uprawnień do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego zawarta w niniejszym przepisie na mocy tej samej ustawy zmieniającej została w podobnym brzmieniu dodana jako art. 17 ust. 1a ustawy o ochronie praw lokatorów i obowiązuje od dnia 21 kwietnia 2019 roku. Wobec powyższego Sąd odwoławczy kwestię zasadności przyznania prawa do lokalu socjalnego zbadał w oparciu o przepisy obowiązujące w chwili wyrokowania, a zatem również treść art. 17 ust. 1a ustawy o ochronie praw lokatorów. Zgodnie z art. 17 ust. 1a wskazanej wyżej ustawy Sąd może orzec o uprawnieniu do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu wobec osoby, która dokonała zajęcia lokalu bez tytułu prawnego, jeżeli przyznanie tego uprawnienia byłoby w świetle zasad współżycia społecznego szczególnie usprawiedliwione. W ocenie Sądu Okręgowego w niniejszej sprawie nie zaistniały przesłanki do zastosowania wskazanej regulacji. Przede wszystkim nie została spełniona przesłanka dokonania zajęcia lokalu bez tytułu prawnego. W niniejszej sprawie powód zamieszkując w lokalu dysponował do tego prawem. Powód nie był stroną umowy najmu lokalu, jednakże był w czasie zawierania umowy małżonkiem najemcy. W myśl art. 28 1 k.r.o., jeżeli prawo do mieszkania przysługuje jednemu z małżonków, drugi z małżonków jest uprawniony do korzystania z tego mieszkania w celu zaspokojenia potrzeb rodziny. Przepis ten obowiązuje od dnia 20 stycznia 2005 r. jednakże w okresie wcześniejszym takie samo uprawnienie małżonka wywodzone było z art. 23 k.r.o. i art. 27 k.r.o. (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 1 lutego 2013 r., I ACa 965/12, Lex nr 1289423, por. wyrok SN z dnia 21 marca 2006 r., V CSK 185/05, publ. OSNC 2006/12/208). W tym stanie rzeczy wydaje się zasadnym, aby art. 28 1 k.r.o. miał zastosowanie w każdej takiej sytuacji, gdy małżonkowie, na chwilę orzekania, w dalszym ciągu zamieszkują we wspólnym mieszkaniu, bez względu na czas rozwiązania związku małżeńskiego. Postawienie tezy, że stan faktyczny w niniejszej sprawie winien być oceniony także w kontekście uregulowania zawartego w art. 28 1 k.r.o., pociąga za sobą określone konsekwencje prawne. Otóż, w myśl zapatrywania Sądu Najwyższego małżonek, którego prawo do korzystania z mieszkania wynika z art. 28 1 zdanie pierwsze k.r.o., jest lokatorem w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i zmianie Kodeksu cywilnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2006 r., V CSK 185/05, OSNC 2006/12/208). W świetle wyżej przedstawionej argumentacji zasadnym jest przyjęcie, iż w sytuacji powoda nie znajduje zastosowania poprzednio art. 24, a obecnie art. 17 ust. 1a ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Wobec ustalenia, że powód w niniejszej sprawie jest lokatorem w rozumieniu ustawy, należy pochylić się nad możliwością zastosowania art. 14 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. W myśl tego przepisu sąd, orzekając o uprawnieniu do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego lub braku takiego uprawnienia, bada z urzędu, czy zachodzą przesłanki do zawarcia takiej umowy, biorąc pod uwagę dotychczasowy sposób korzystania z lokalu oraz szczególną sytuację materialną i rodzinną osoby. W ust. 4 wskazanego artykułu określono kategorie osób, wobec których sąd nie może orzec braku uprawnienia do zawarcia umowy najmu lokalu socjalnego. Niemniej, w niniejszej sprawie nie może mieć zastosowania art. 14 ustawy o ochronie praw lokatorów, bowiem zgodnie z art. 17 ust. 1 wskazanej ustawy, gdy powodem opróżnienia lokalu jest stosowanie przemocy w rodzinie lub wykraczanie w sposób rażący lub uporczywy przeciwko porządkowi domowemu, albo niewłaściwe zachowanie czyniące uciążliwym korzystanie z innych lokali w budynku albo gdy zajęcie lokalu nastąpiło bez tytułu prawnego, art. 14 i 15 nie stosuje się. Eksmisja z lokalu wspólnie zajmowanego z żoną została orzeczona w wyroku rozwodowym. Rozwód był spowodowany m.in. stosowaniem przemocy wobec żony. Znęcanie się zostało stwierdzone wyrokiem skazującym wydanym wobec powoda w postępowaniu karnym. Upływ czasu i zatarcie skazania nie wpływa na zmianę przyczyny orzeczenia nakazu opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z żoną, jaką było stosowanie wobec niej przemocy. Wobec powyższego bezsprzecznie należy przyjąć, że przyznanie prawa do lokalu socjalnego powodowi na podstawie art. 14 ustawy o ochronie praw lokatorów jest sprzeczne z art. 17 ust. 1 tej ustawy. Wobec stwierdzenia braku podstaw prawnych do przyznania powodowi prawa do lokalu socjalnego, w ocenie Sądu odnoszenie się do pozostałych zarzutów apelacji jest zbędne, bowiem ich zasadność nie wpływa na treść niniejszego rozstrzygnięcia. Mając powyższe na względzie Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie
- w ten sposób, że oddalił powództwo. Oddalenie powództwa skutkowało zmianą wyroku w zakresie kosztów procesu. Wobec oddalenia powództwa, w myśl art. 102 k.p.c. Sąd zasądził od J. M. na rzecz Miasta Ł. kwotę 107 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, na które składają się kwoty: 90 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego (§ 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych) oraz 17 zł tytułem opłaty od pełnomocnictwa oraz nie obciążył powoda kosztami sądowymi. Wobec wyniku kontroli instancyjnej o kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. i zasądził od J. M. na rzecz Miasta Ł. kwotę 150 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.