Sygn. akt III AUa 336/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 września 2019 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący - Sędzia SA Elżbieta Gawda Sędziowie: SA Krzysztof Szewczak SO del. do SA Jacek Chaciński (spr.) Protokolant: st. prot. sądowy Joanna Malena po rozpoznaniu w dniu 11 września 2019 r. w Lublinie sprawy C. R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w L. o prawo do emerytury na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w L. od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 18 lutego 2019 r. sygn. akt VIII U 2814/18 I. oddala apelację; II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w L. na rzecz C. R. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Jacek Chaciński Elżbieta Gawda Krzysztof Szewczak Sygn. akt III AUa 336/19 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 18 lutego 2019 r. Sąd Okręgowy w Lublinie zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w L. z dnia 17 października 2018 r. i ustalił C. R. prawo do emerytury od dnia(...). Sąd Okręgowy oparł swoje rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych. C. R. urodził się w dniu (...) W dniu 30 sierpnia 2018 roku złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w L. wniosek o emeryturę. Do wniosku dołączył min. oświadczenie i zeznania świadków, potwierdzające jego pracę w gospodarstwie rolnym rodziców od 8 września 1974 r. do 29 sierpnia 1978 r. oraz świadectwo pracy w warunkach szczególnych wystawione przez (...) Spółkę z o.o. w K., potwierdzające pracę w takich warunkach od 1 stycznia 1990 r. do 31 grudnia 1998 r. . W oparciu o powyższe dokumenty organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję . W toku postępowania sądowego Sąd ustalił, iż C. R. po ukończeniu szkoły podstawowej kontynuował naukę w (...) Szkole Zawodowej w T. . Rodzice wnioskodawcy S. i J. R. prowadzili w tym czasie gospodarstwo rolne w miejscowości P. (...) gm. S. o pow. 5,26 ha. Razem z nimi zamieszkiwała 5 lat młodsza od wnioskodawcy siostra, która w tym okresie uczęszczała do szkoły podstawowej. Innego rodzeństwa C. R. nie miał . W dniu 19 sierpnia 1974 r. matka C. R. uległa wypadkowi- podczas prac rolniczych obcięło jej nogę. To spowodowało, że wnioskodawca zmienił swoje plany aby pomóc ojcu w prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Matka od tej pory nie mogła już bowiem wykonywać pracy w gospodarstwie rolnym a oprócz C. R. nie było innej osoby, która mogła ją zastąpić. Wnioskodawca zrezygnował w związku z tym z nauki na (...) i postanowił kontynuować ją w (...) Szkole Zawodowej w L. przy ul. (...) (obecnie ul. (...)). Uczył się w zawodzie ślusarz-mechanik. C. R. nie mógł znaleźć szkoły bliżej domu, w której zaliczono by mu poprzedni rok. Od dnia wypadku matki cały czas zamieszkiwał w gospodarstwie rolnym rodziców i po rozpoczęciu roku szkolnego dojeżdżał do szkoły w L.. Jest to odległość ok. 50 km. Najczęściej dojeżdżał pociągiem, bo miał wykupiony bilet miesięczny. Czasami jechał z dworca autobusowego w P. autobusem. Pociąg był rano przed godziną 6-tą i o godz. 7ej wnioskodawca był w L.. Z dworca do szkoły dojeżdżał autobusem nr (...) ewentualnie trolejbusem, co trwało 15-20 minut. Z powrotem wracał pociągiem o godz. 14.20, a czasami wcześniejszym o godz. 11.30. W domu był najpóźniej o godzinie 16- tej. Nauka w szkole nie stwarzała mu żadnych problemów, uczył się głównie w pociągu. Obiad jadł po powrocie do domu i około godz. 16.20 szedł wykonywać prace gospodarskie. Na polach był siany jęczmień, żyto, gryka i pszenica. Uprawiane były buraki cukrowe, ziemniaki i tytoń. Tytoniu było zasiane na pow. około 30 arów. Rodzice wnioskodawcy hodowali jednego konia, 3 krowy, 13 do 18 świń, około 50 kur i około 15 sztuk owiec, były też trzymane kaczki. Wnioskodawca zajmował się głównie zwierzętami: karmił je a le także pomagał ojcu w zasiewach, w orce i wykopkach. Wieczorem C. R. przygotował ziemniaki dla świń i rano, przed wyjściem na pociąg karmił zwierzęta. Wstawał o 4 rano. Było tak, że gdy jechał w pole to jego tata zajmował się zwierzętami ale zdarzało się też odwrotnie, bywało też, że pracowali na polu wspólnie. Z pola nie zjeżdżało się wcześniej niż o zmierzchu, czyli jesienią ok. 19-20, a latem o godz. 21-22. Zimą było wykonywane młócenie czasami nawet do 23 lub 24-tej godziny. Tytoniem zajmował się jesienią kiedy był on sortowany i zimą kiedy był suszony. Młócka zimą zajmowała dużo czasu - około 4-5 godzin bo, zboże trzeba było dokładnie oczyścić z plew. W gospodarstwie rolnym rodziców C. R. pracował do dnia 29 sierpnia 1978 r. Potem podjął pracę w K. i nadal po pracy pomagał ojcu, bo z K. miał tylko 15 km do domu. W 1991 r. przejął gospodarstwo po rodzicach. Od 1 stycznia 1990 r. do 31 grudnia 1998 r. wnioskodawca był zatrudniony w (...) Przedsiębiorstwie (...) w K. na stanowisku kierownika obwodu (...). Później to przedsiębiorstwo przejęła (...) Spółka z o.o. w K. i ona wystawiała świadectwa pracy. Do jego obowiązków należał bezpośredni nadzór nad urządzeniami i ludźmi pracującymi na obwodzie (...). (...) w K. zajmował się wytwarzaniem i przesyłem energii cieplnej. Obwód (...) była to komórka organizacyjna mająca swoje biuro na terenie osiedla mieszkaniowego. Na osiedlu tym pracownicy podlegli wnioskodawcy zajmowali się eksploatacją i naprawami urządzeń energetycznych. C. R. podlegało od 4 do 8 osób. Był spawacz, elektryk, monter CO, monter aparatury kontrolno-pomiarowej, brygadzisty czy mistrza nie było. Pracownicy ci wykonywali pracę w obecności wnioskodawcy i pod jego bezpośrednim nadzorem. Pracowali w komorach ciepłowniczych, w wymiennikowniach grupowych przy wymianie grzejników, wymianie sieci ciepłowniczej, przy wykopach. Na równoległym stanowisku, tylko w innym obwodzie był zatrudniony K. B.. Do wnioskodawcy jako kierownika obwodu należało utrzymanie w gotowości urządzeń elektrycznych, konserwacja i remonty. Oprócz bezpośredniego nadzoru nad podległymi mu pracownikami wnioskodawca wykonywał drobne czynności administracyjno-biurowe np. raz w miesiącu sporządzał wykaz ilości godzin przepracowanych przez pracowników w danym miesiącu. Codziennie sprawdzał listę obecności oraz książkę zapisów parametrów pracy. Prowadził też książkę zgłoszonych usterek. Wszelkie zamówienia prowadził natomiast dział techniczny. Wnioskodawca składał zapotrzebowanie a dział techniczny wyceniał i zamawiał. Prace administracyjne były wykonywane w pomieszczeniu wymiennikowni ciepła. C. R. otrzymał zakres obowiązków na piśmie i realizował go w następujący sposób: -organizacja pracy na terenie działania polegała na tym, że dawał propozycje działań np. wymianę sieci a decydował o tym dział techniczny; -kontrola i analiza urządzeń polegała na prowadzeniu książki parametrów co wiązało się ze sprawdzaniem wskazań urządzeń. Wnioskodawca robił to sam bezpośrednio na urządzeniach; -prowadzenie dokumentacji rozliczeniowej oznaczało rozliczanie godzin pracy; -prowadzenie dokumentacji eksploatacyjnej oznaczało wypełnianie książki zapisów paramentów pracy sieci, czyli wpisanie odczytanych na urządzeniach wyników; -prowadzenie dokumentacji ewidencyjnej i płacowej było to rozliczanie godzin pracy pracowników. Pracownicy pracowali bowiem także w godzinach świątecznych oraz nocnych, dodatkowo płatnych; -przygotowanie do okresu remontowego polegało na przedstawieniu propozycji do działu technicznego odnośnie potrzebnych materiałów i narzędzi; --opracowywanie programów remontów polegało na tworzeniu planu, gdzie ujmowało się np. planowaną wymianę odcinka sieci. Wnioskodawca rozliczał tylko godziny, a koszty oraz materiały rozliczał dział techniczny. Raz w miesiącu sprawdzana była również skuteczność izolacji sieci cieplnej. C. R. razem z pracownikami chodził i mierzył temperaturę na urządzeniach. Gdy rozpoczynał się sezon grzewczy w nowo wybudowanym budynku wtedy wypełniał druk protokołu - udawał się na miejsce. Awarie zgłaszał do działu technicznego; -analiza strat ciepła polegała na tym, że mierzono temperatury na danym odcinku sieci i przekazywano odczyt do działu technicznego, wnioskodawca nie wykonywał żadnego opracowania - nie wyciągałem wniosków; -kontrolowanie parametrów i ciśnienia odbywało się bezpośrednio na urządzeniach; wszelkie dokumenty były w dziale technicznym, wnioskodawca ich nie analizował, tylko zbierał i przekazywał dane; -odbiór częściowy i współudział w odbiorach końcowych polegał na tym, że C. R. jechał na budynek i sprawdzał instalację pod względem ciśnieniowym; -wnioskowanie o premie czy nagrody dla pracowników polegało na ocenie i zgłoszeniu podległych wnioskodawcy osób do nagrody lub premii. Wnioskodawca miał swoje biurko w jednym pokoju z pracownikami. W biurze przebywał 15-20 minut dziennie a pozostały czas w terenie. Panowały tam ciężkie warunki pracy - wysoka temperatura w komorach ciepłowniczych zaś w pomieszczeniach wymiennikowni zagrażało zatrucie tlenkiem węgla. Była też duża wilgotność powietrza. Te czynniki oddziaływały również na wnioskodawcę, bo awarie zdarzały się głównie w sezonie grzewczym. Jej usunięcie wiązało się ze spuszczeniem gorącej wody. Podlegli wnioskodawcy pracownicy otrzymali świadectwa pracy w warunkach szczególnych - dwóch z nich korzystało z wcześniejszych emerytur z tytułu pracy w szczególnych warunkach. Był to J. K. i T. S.. Sąd uznał za wiarygodne dowody z dokumentów gdyż, poza spornym świadectwem pracy w warunkach szczególnych, nie były one kwestionowane przez strony, nadto zostały wystawione przez uprawnione podmioty, w ramach ich kompetencji. Sąd uznał za wiarygodne w całości zeznania wnioskodawcy C. R., gdyż znalazły one potwierdzenie w dowodach z dokumentów i zeznaniach świadków. Nadto zeznania te, co do pracy w gospodarstwie rolnym rodziców po wypadku matki, są logiczne, bo skoro C. R. zdecydował się zrezygnować z nauki na (...) to właśnie po to by pomóc ojcu w pracach gospodarskich. To samo dotyczy nakładu pracy wnioskodawcy i stałej gotowości do jej świadczenia. Jeżeli matka C. R. nie była już w stanie po wypadku wykonywać pracy w gospodarstwie rolnym, to wiarygodne są zeznania wnioskodawcy, że mimo nauki w L. codziennie pomagał on w wymiarze co najmniej 4 godzin ojcu. Relacja wnioskodawcy znalazła potwierdzenie w zgodnych zeznaniach świadków P. P. i M. Z., które Sąd obdarzył wiarą w całości jak również w dokumentacji medycznej jego matki, złożonej wraz z odwołaniem. Za wiarygodne Sąd w całości uznał także zeznania wnioskodawcy oraz świadków K. B. i Z. K. co do charakteru pracy C. R. w (...) Spółce z o.o. w K.. Zeznania te są stanowcze i szczegółowe nawzajem się uzupełniają i potwierdzają. Świadkowie wykonywali w tym czasie pracę w tym samym zakładzie pracy a K. B. zajmował tożsame stanowisko, jedynie w innym obwodzie. Twierdzenia świadków są także zgodne z ustaleniami Sądu Okręgowego, jakie poczynił w sprawie VII U 600/14 dotyczącej K. B.. W ocenie Sądu Okręgowego odwołanie C. R. zasługuje na uwzględnienie. Sąd wskazał, ze stosownie do treści art. 184 ust. 1 i 2 o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz.U. z 2018 r. poz. 1270 t.j.) mężczyznom urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 roku przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 65 lat oraz okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 25 lat. Emerytura przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa. Przepis art. 32 ust. 2 ustawy emerytalnej stanowi, że za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie, których osobom wymienionym w ust. 2 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych (art. 32 ust. 4 ustawy). Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U z 1983 r., Nr 8, poz. 43 ze zm.) okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Według przepisu § 3 rozporządzenia Rady Ministrów okres zatrudnienia wymagany do uzyskania emerytury, zwany dalej „wymaganym okresem zatrudnienia", uważa się okres wynoszący 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, liczony łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczanymi do okresów zatrudnienia. Natomiast przepis § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów stanowi, że pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: 1) osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn, 2) ma wymagany okres zatrudnienia, w tym, co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Sumując powyższe, aby nabyć prawo do spornej emerytury należy spełnić łącznie następujące przesłanki: 1) osiągnąć obniżony do 60 lat wiek emerytalny; 2) nie przystąpić do otwartego funduszu emerytalnego; 3) na dzień i stycznia 1999 roku udowodnić:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.