(1)jest pełna, wiarygodna i pozwala przyjąć, że w chwili wypadku zmarły nie widział nadjeżdżającego za nim samochodu, bowiem mogło wystąpić u niego „zjawisko tunelu”; - art. 233 § 1 k.p.c. przez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zebranego w sprawie, sprzeczność istotnych ustaleń z treścią przeprowadzonych dowodów, jak również wyprowadzenie z materiału dowodowego wniosków z niego niepłynących, tj. przyjęcie, że biegły sądowy J. C. w wydanej opinii stwierdził, że zmarły i jego kolega „część trasy pokonywali idąc nawet środkiem jezdni z uwagi na zły stan pobocza”; - art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 455, 481 § 1 i 482 § 1 k.c. w zw. z art. 109 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych (…) przez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i wyciągnięcia wniosków z niego nie wynikających, a to polegających na błędnym przyjęciu, że odsetki należne są powodom od dnia doręczenia pozwanemu odpisu pozwu; - art. 232 zdanie pierwsze k.p.c. przez błędne przyjęcie, że pozwany wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku i udowodnił, że zmarły w 70% przyczynił się do zaistnienia wypadku; - art. 328 § 2 k.p.c. przez brak wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku, na podstawie której sąd uznał przyczynienie zmarłego do wypadku i podstawy, na jakiej rozstrzygnął o oddaleniu roszczeń powodów o zasądzenie na ich rzecz skapitalizowanych odsetek; - art. 102 k.p.c. przez jego niezastosowanie; - art. 362 k.c. przez nieprawidłowe przyjęcie, że zmarły w 70% przyczynił się do powstania szkody; - art. 362 k.c. w zw. z art. 448 k.c. przez ich błędne zastosowanie i uznanie błędnego zachowania się zmarłego nie tylko przez zastosowanie przyczynienia się do zaistnienia wypadku, ale miarkowanie należnej kwoty zadośćuczynienia z uwzględnieniem nieprawidłowego zachowania się zmarłego, co w konsekwencji doprowadziło do dwukrotnego zmniejszenia należnych powodom kwot dochodzonych w niniejszym postępowaniu; - art. 455 k.c. w zw. z art. 481 § 1 i 482 § 1 k.c. w zw. z art. 109 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych (…) przez nieprawidłowe oznaczenie terminu początkowego naliczania odsetek ustawowych; - art. 481 § 1 k.c. przez jego niezastosowanie skutkujące nie zasądzeniem odsetek ustawowych od zasądzonych na rzecz powodów kwot zadośćuczynienia, odszkodowania oraz zwrotu kosztów pogrzebu na rzecz powódki oraz art. 2 ustawy z 9 października 2015 roku o zmianie ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (…) przez jego niezastosowanie; - art. 113 ust. 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych przez niezastosowanie tego przepisu w stanie faktycznym sprawy i w konsekwencji nieuwzględnienie zasługujących na miano wyjątkowych okoliczności dotyczących sytuacji materialnej i życiowej powodów. Powodowie wnieśli przy tym o zmianę zaskarżonego wyroku w części oddalającej powództwo przez zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów – dodatkowo – po 50.000 zł zadośćuczynienia i po 14.000 zł odszkodowania z ustawowymi odsetkami od 17 stycznia 2012 roku do 31 stycznia 2015 roku oraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 1 stycznia 2016 roku do dnia zapłaty. Powódka wnosiła o zasądzenie na jej rzecz – ponad kwotę zasądzoną – dalszej kwoty 3.050 zł tytułem zwrotu kosztów pogrzebu i kwoty 5.523,60 zł tytułem skapitalizowanych odsetek – obu tych kwot z ustawowymi odsetkami liczonymi, jak wyżej. Zażądała też zasądzenia na swoją rzecz takich samych odsetek od kwot już zasądzonych. A. W. zażądał natomiast dodatkowego zasądzenia na swoją rzecz kwoty 4.590,25 zł tytułem skapitalizowanych odsetek – z identycznie liczonymi od tej kwoty odsetkami oraz zapłaty odsetek ustawowych – na tych samych zasadach – od kwot już zasądzonych. Powodowie wnosili też o zmianę zaskarżonego wyroku w zakresie rozstrzygającym o kosztach procesu przez zasądzenie na ich rzecz kosztów za obie instancje. Pozwany zaskarżył wyrok w części uwzględniającej powództwo i w punkcie rozstrzygającym o kosztach procesu, zarzucając sądowi pierwszej instancji naruszenie: - art.

(1). Tym niemniej, taki właśnie promil alkoholu stwierdzono u niego w szklistce, co prawidłowo ustalił sąd okręgowy, a co w przypadku osób zmarłych ma być bardziej miarodajnym sposobem pomiaru natężenia ilości alkoholu w organizmie (k. 825). W tych okolicznościach ocena sądu co do wpływu nietrzeźwości M. W. na upośledzenie funkcji psychicznych i ruchowych jest prawidłowa (k. 826). Nie można przy tym nie zauważyć, że – jak wynika z opinii biegłej H.-J. – także przy stężeniu we krwi na poziomie 1,7‰ obie funkcje są poważnie upośledzone. Nie powinno być wątpliwości co do tego, że poruszając się w takim stanie po nieoświetlonej jezdni, w porze nocnej, w ciemnym ubraniu, po prawej stronie jezdni, M. W. znacznie przyczynił się do powstania szkody. Rzecz nie polega na tym, czy wtargnął przed samochód – jak twierdzą powodowie, ale na tym, czy – łamiąc elementarne zasady bezpieczeństwa – dał kierowcy szansę na bezpieczne siebie ominięcie. Z przywołanych wyżej opinii wynika jasno, że nie. Nie ma co do tego stuprocentowej pewności, ale nie może być także niezachwianej pewności co do tego, że kierowca zachował się prawidłowo. Jeszcze raz powtórzyć trzeba, że ocena ta w dużej mierze opiera się na przypuszczeniach. Apelacja zresztą ten fakt zauważa. Kierując się takim niepewnym materiałem dowodowym sąd okręgowy oszacował przyczynienie M. W. na 70%. Analizując trafność tego szacunku należy mieć na uwadze fakt, że ocena sądu w tym przedmiocie w dużej mierze pozostawiona została uznaniu sędziowskiemu. Jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, to obowiązek jej naprawienia ma ulec „odpowiedniemu zmniejszeniu”. Nie jest to oczywiście ocena dowolna, bo jednocześnie art. 362 k.c. każe brać pod uwagę okoliczności sprawy, a zwłaszcza stopnień winy obu stron. Wszystkie te kryteria mają jednak charakter ocenny, pozostawiając wiele swobody organowi stosującemu prawo (por.: Z. Banaszczyk, w: Kodeks cywilny. T. I. Komentarz. Art. 1–449 10, red. K. Pietrzykowski, uwagi do art. 362; uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 31 sierpnia 2018 roku, I CNP 38/17). W takich okolicznościach skuteczne zakwestionowanie takiej oceny wchodzi w rachubę wówczas jedynie, gdy jest ona oczywiście nieprawidłowa. W tym przypadku niczego podobnego stwierdzić się nie da. Patrząc na sprawę z perspektywy przywołanych wyżej dowodów uznać trzeba, że sąd okręgowy miał podstawy, by przypisać M. W. przyczynienie na poziomie 70%. W okolicznościach niniejszej sprawy ocena ta się broni. Bez wątpienia trzeźwy uczestnik ruchu, idący prawidłowo drogą, mógł uniknąć potrącenia. M. W., będąc w stanie upojenia alkoholowego, pozbawił się możliwości reakcji na zbliżające się zagrożenie i z tej przyczyny jego zachowanie może uchodzić za główną przyczynę wypadku. Nie można nie zauważyć, że wysoki stopień upojenia alkoholowego poszkodowanych jest jedynym pewnym faktem w tej sprawie. Pozostałe założenia opierają się jedynie na przypuszczeniach. W oparciu o te dane można jednak założyć – w ślad za (...) Instytutem (...) – że syn powodów „w sposób znaczny przyczynił się do zaistnienia wypadku”. Omawiane tu zagadnienie jest kwestią oceny prawnej. W oparciu o ustalone fakty szacuje się udział, w jakim poszkodowany przyczynił się do powstania szkody. Dlatego zarzut naruszenia art. 232 k.p.c. jest postawiony wadliwie. Przedmiotem dowodu mogą być fakty, na których opiera się ocena sądu, nie zaś efekt tej oceny, czyli stopień przyczynienia się. Nade wszystko jednak, naruszenie powołanego przepisu nie może polegać na wadliwym uznaniu przez sąd, że określony fakt został udowodniony lub nie. Przepis ten dotyczy rozkładu ciężaru dowodu, wskazując na osobę, na której spoczywa obowiązek instruowania, a jego naruszenie przez sąd może polegać wyłącznie na przypisaniu tego obowiązku niewłaściwej stronie sporu. W obu apelacjach stawia się sądowi okręgowemu zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Przy czym, apelacja pozwanego koncentruje się na kwestii kwalifikacji zachowania sprawcy szkody z karnoprawnego punktu widzenia, zaś apelacja powodów na faktach, które uzasadniały przypisanie M. W. przyczynienia się do powstania szkody. Przeprowadzona wyżej analiza nie pozwala na to, by podzielić zastrzeżenia zgłoszone w apelacjach. Zarzuty apelacji w tym przedmiocie mają zresztą wymiar polemiczny, co nie pozwala zakwestionować oceny dokonanej przez sąd pierwszej instancji. Nie można zapominać, że po myśli art. 233 § 1 k.p.c. sąd ma prawo do swobodnej oceny dowodów i to od niego zależy, którą z wykluczających się wersji wydarzeń uzna za bardziej przekonującą. Apelujący nie może więc poprzestać na prezentacji własnego punktu widzenia, nawet jeśli znajduje on zakotwiczenie w materiale dowodowym (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2002 roku, IV CKN 859/00). Obie strony zakwestionowały też wysokość przyznanego powodom zadośćuczynienia i odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej. Apelacja powodów ocenę sądu wiąże z wadliwym zastosowaniem art. 362 k.c., a więc z niewłaściwym ich zdaniem stopniem przyczynienia się pokrzywdzonego do powstania szkody. Kwestia ta została już rozstrzygnięta. Powodowie twierdzą także – z powołaniem się na art. 362 i 448 k.c. – że sąd okręgowy dwukrotnie uwzględnił fakt przyczynienia się ich syna do powstania szkody: raz przy szacowaniu wysokości zadośćuczynienia, a drugi – przy określeniu stopnia przyczynienia. Nic takiego nie wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Sąd wprawdzie nie określił, jaką kwotę uznał za „odpowiednią” tytułem zadośćuczynienia pieniężnego i odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej, wskazując jedynie kwotę należną jego zdaniem po uwzględnieniu faktu przyczynienia, nie oznacza to jednak, że popełnił zarzucany mu błąd myślowy. Sąd nie ujawnił jedynie stopnia, w jakim zmiarkował należne jego zdaniem zadośćuczynienie i odszkodowanie. Można zatem zakładać, że sąd zmiarkował „odpowiednie” kwoty w proporcji do przyjętego przyczynienia. Wynika to pośrednio z uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Tak też na sprawę patrzy pozwany, kwestionując wysokość tego szacunku. Stawiając zarzut naruszenia art. 448 k.c. pozwany nie uwzględnia jednak specyfiki roszczenia z tytułu zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Ustawodawca pozostawił w tej materii sądowi znaczny margines swobody, ograniczając się jedynie do wymagania, by kwota z tytułu zadośćuczynienia pieniężnego była „odpowiednia” (art. 448 k.c.). Tego typu zwrot niedookreślony stanowi wyraz swoiście pojętego prawa sędziowskiego. To od sądu orzekającego zależy, jaką kwotę uzna za odpowiednią dla usunięcia skutków naruszenia. Dlatego też ocena sądu pierwszej instancji, przy prawidłowo ustalonej podstawie faktycznej, może być kwestionowana tylko wtedy, gdy jest oczywiście nieprawidłowa, czyli wówczas, gdy przyznana kwota jest rażąco wygórowana albo zdecydowanie i oczywiście za niska (w tym duchu, w najnowszym orzecznictwie: tutejszy sąd w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 marca 2014 roku, I ACa 1273/13, Sąd Apelacyjny w Łodzi w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 grudnia 2013 roku, I ACa 877/13, Sąd Apelacyjny w Lublinie w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 października 2013 roku, I ACa 442/13 czy Sąd Apelacyjny w Katowicach w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 lutego 2013 roku, I ACa 1040/12). Niczego podobnego w sprawie niniejszej stwierdzić się nie da. To samo dotyczy zresztą odszkodowania z art. 446 § 3 k.c., które również w dużej mierze zostawiono dyskrecjonalnej władzy sędziowskiej. Także w tym przypadku nie da się stwierdzić, by było ono rażąco wygórowane. Jest wręcz przeciwnie: odszkodowanie, podobnie jak zadośćuczynienie, zostało utrzymane w rozsądnych granicach. Tym samym podniesiony w apelacji pozwanego funduszu zarzut naruszenia art. 448 i 446 § 3 k.c. nie może się ostać. W tym samym kontekście w apelacji pozwanego podnosi się zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Zarzut ten został postawiony wadliwie, bo przepis ten dotyczy oceny materiału dowodowego, a nie oceny jurydycznej ustalonych faktów, a to do tej oceny nawiązuje uzasadnienie zarzutu. Naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. nie może polegać na uznaniu, że odpowiednim dla powodów zadośćuczynieniem są kwoty po 30.000 zł. Nie może też polegać na przyjęciu, że odsetki należne są powodom od dnia doręczenia pozwanemu odpisu pozwu. Żaden z tych zarzutów nie ma związku z hipotezą analizowanego przepisu. Przechodząc do oceny zarzutów nakierowanych na rozstrzygnięcie w przedmiocie odsetek za opóźnienie przypomnieć trzeba, że na wniosek powodów wyrokiem z 9 maja 2017 roku sąd okręgowy uzupełnił zaskarżony wyrok, zasądzając w jego punktach 1-5 odsetki ustawowe za okres od 19 maja 2012 roku do dnia zapłaty (k. 1032). Wyrok ten został jednak zmieniony przez tutejszy sąd wyrokiem z 17 stycznia 2019 roku i wniosek o uzupełnienie wyroku oddalono (k. 1116). Tym samym, przedmiotem kontroli instancyjnej jest wyrok sądu okręgowego w jego pierwotnym kształcie. W wyroku tym nie zawarto rozstrzygnięcia w przedmiocie odsetek i skapitalizowanych odsetek, a uzasadnienie w tej kwestii nie przystaje do sentencji orzeczenia. Z tej perspektywy zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. jest w pełni uzasadniony. Uchybienie sądu nie uniemożliwiało jednak kontroli instancyjnej orzeczenia. Sąd apelacyjny posiadał wszelkie dane pozwalające na wydanie w tym przedmiocie orzeczenia reformatoryjnego. W ocenie sądu apelacyjnego odsetki za opóźnienie należą się powodom od daty wymagalności, ustalonej zgodnie z art. 455 k.c. (stanowisko opowiadające się za możliwością zasądzenia odsetek od zadośćuczynienia od daty wymagalności określonej na podstawie tego przepisu dominuje w judykaturze; zob. uzasadnienia wyroków Sądu Najwyższego z: 28 maja 1969 roku, II PR 184/69, 18 września 1970 roku, II PR 257/70, OSNC 1971, Nr 6, poz. 103, 9 marca 1973 roku, I CR 55/73, 22 maja 1980 roku, II CR 131/08, OSNC 1980, Nr 11, poz. 223, 18 sierpnia 1986 roku, II CR 187/86, OSNC 1987, Nr 11, poz. 180, 14 kwietnia 1997 roku, II CKN 110/97, 15 lutego 2001 roku, II CKN 386/00, 8 lutego 2002 roku, II UKN 77/01, OSNP 2003, Nr 23, poz. 578, 19 lutego 2002 roku, II UKN 202/01, 12 lipca 2002 roku, V CKN 1114/00, 7 sierpnia 2003 roku, IV CKN 372/01, 17 listopada 2006 roku, V CSK 266/06, 25 marca 2009 roku, V CSK 370/08, 18 lutego 2010 roku, II CSK 434/09, 14 stycznia 2011 roku, I PK 145/10, OSNP 2012, Nr 5-6, poz. 66 i 18 lutego 2011 roku, I CSK 243/10). Krzywda powodów powstała przed wielu laty, a w chwili wezwania do zapłaty nie miała już charakteru narastającego. Jednocześnie zaznaczyć trzeba, że wyrok orzekający o zadośćuczynieniu nie ma charakteru konstytutywnego, lecz deklaratywny. Tak też dość powszechnie przyjmuje się w judykaturze (tak, w najnowszym orzecznictwie: Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w uzasadnieniu wyroku z dnia 10 lutego 2012 roku, I ACa 1405/11 i Sąd Najwyższy w uzasadnieniach wyroków: z dnia 16 grudnia 2011 roku, V CSK 38/11, z dnia 18 lutego 2011 roku, I CSK 243/10 i z dnia 22 lutego 2007 roku, I CSK 433/06). Inaczej zresztą być nie może, skoro chodzi o reżim odpowiedzialności deliktowej, w którym roszczenia powstają na skutek wyrządzenia szkody wraz ze ziszczeniem się warunków odpowiedzialności odszkodowawczej. Jeśli tak, to o wymagalności tak powstałego roszczenia decydować musi wezwanie do zapłaty, bo mamy tu do czynienia z roszczeniem bezterminowym. To samo – mutatis mutandis – odnieść trzeba do roszczenia w przedmiocie stosownego odszkodowania, zasądzanego na podstawie art. 446 § 3 k.c. Przypomnieć zatem należy, że Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny był wzywany do zapłaty odszkodowania, lecz odmówił spełnienia świadczenia. Oświadczenie w tym przedmiocie opatrzono datą 30 lipca 2010 roku, co pozwala na przyjęcie, że już dnia następnego pozwany popadł w opóźnienie. Od tej daty powodowie mogą dochodzić odsetek za opóźnienie. W pozwie skapitalizowali swoją należność z tego tytułu, dochodząc dalszych odsetek od daty wytoczenia powództwa. Tak sformułowane żądanie było co do zasady usprawiedliwione w świetle art. 481 § 1 k.c., z tym jednak, że odsetki liczyć należało od kwot, które uznano ostatecznie za uzasadnione. Chodzi przy tym wyłącznie o należność z tytułu odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej i z tytułu kosztów pogrzebu, bo powodowie w postępowaniu likwidacyjnym nie występowali o zadośćuczynienie. W przypadku powoda skapitalizowane odsetki należało liczyć od kwoty 10.000 zł, co za okres 31 lipca 2010 – 16 stycznia 2012 roku daje 1.905,48 zł. W przypadku powódki suma należności z tytułu odszkodowania wynosiła 11.830 zł, a odsetki od tej kwoty za ten sam okres wynoszą 2.254,18 zł. Dalsze odsetki od odszkodowania oraz – na zasadzie z art. 482 § 1 k.c. – od skapitalizowanych odsetek należało zasądzić od 17 stycznia 2012 roku (dnia wytoczenia powództwa) do dnia zapłaty. Gdy chodzi o zadośćuczynienie, to za wezwanie do zapłaty uchodzić musi odpis pozwu, który doręczono pozwanemu 18 maja 2012 roku. Z uwagi na to, że pozwany znał już wcześniej sprawę, to o opóźnieniu można mówić od dnia następnego i od tej daty sąd drugiej instancji zasądził odsetki za opóźnienie. Sąd apelacyjny uznał również, że z uwagi na specyfikę dochodzonych przez powodów roszczeń, w szczególności zaś niewymierny charakter zadośćuczynienia i odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej, koszty procesu przed sądem pierwszej instancji należało znieść. Orzec o tym należało na podstawie art. 100 k.p.c., a nie na podstawie art. 102 k.p.c. – jak chcą powodowie. W pierwszym z wymienionych przepisów istnieje wyraźna podstawa normatywna do tego, by w takich sprawach, jak ta, nie obciążać stron koniecznością poniesienia kosztów wadliwego szacunku dochodzonych roszczeń, w sytuacji, gdy ostateczna ocena w tym przedmiocie należy do sądu. Z uwagi na to, że roszczenia powodów były co do zasady usprawiedliwione, jak też ze względu na to, że zostały w dużej części uznane przez sąd, skorzystanie z tego rozwiązania było w pełni usprawiedliwione. W tym wyraża się zmiana zaskarżonego wyroku, o czym orzeczono na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. Z wyłuszczonych wyżej względów sąd apelacyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia apelacji powodów w pozostałym zakresie, jak też do uwzględnienia apelacji pozwanego w jakiejkolwiek części, oddalając je na podstawie art. 385 k.p.c. O kosztach instancji odwoławczej rozstrzygnięto na podstawie art. 100 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., kierując się tymi samymi założeniami, które legły u podstaw orzeczenia znoszącego koszty procesu przed sądem okręgowym, bacząc na to, że uwzględniono jedynie apelację powodów i to jedynie w zakresie należności ubocznych.