postanowienia umowy nieuzgodnione indywidualnie z konsumentem nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Wymienione w treści art. 385 3 k.c. niedozwolone postanowienia umowne mają wyłącznie charakter przykładowy, stanowiąc swoistą regułę interpretacyjną ułatwiającą stosowanie art.
k.c. Powód nie udowodnił, iż postanowienie były z pozwanymi uzgodnione indywidualnie (art.
W rozważanym wypadku postanowienia te nie wiążą zatem pozwanej z uwagi na treść art.
Postanowienie o treści podobnej do zakwestionowanego postanowienia zostało uznane za niedozwolone wyrokiem Sadu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 9.10.2006r. sygn. akt XVII Amc 101/05, a do rejestru niedozwolonych postanowień wzorców umowy wpisane w dniu 3.01.2007r. pod numerem 978. Nie ulegało wątpliwości, że strony postępowania łączyła umowa pożyczki. Zgodnie z treścią art. 720 § 1 k.c. przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Strona powodowa była przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie udzielania pożyczek gotówkowych i przy ich udzielaniu posługiwała się wzorcami umownymi. W tym kontekście należało rozważyć, czy postanowienia umowy pożyczki zawartej między stronami w dniu 7 listopada 2014 roku były dla nich wiążące. Sąd bowiem może, a nawet powinien dokonywać oceny postanowień zawartych umów, a także postanowień samych wzorców umów, co do ich zgodności z prawem. Ocena ta może zostać dokonana in concreto w toczącym się między przedsiębiorcą, a konsumentem sporze, którego przedmiotem są skutki prawne określonego postanowienia umowy. Umowy konsumenckie podlegają ocenie w świetle klauzuli generalnej z art.
Zgodnie z treścią art.
postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Ustawodawca wskazał w art.
k.c., że nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Jednocześnie stosownie do art.
ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Oznacza to, że w znacznej liczbie przypadków ciężar dowodu będzie spoczywał na przedsiębiorcy udzielającym pożyczki. O rażącym naruszeniu interesów konsumenta można mówić w sytuacji nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku zobowiązaniowym, natomiast działanie wbrew dobrym obyczajom będzie miało miejsce wtedy, gdy w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego partner konsumenta tworzy takie klauzule umowne, które godzą w równowagę kontraktową stosunku. Zdaniem Sądu, dodatkowe koszty pożyczki obejmujące opłatę przygotowawczą, ubezpieczenie, wynagrodzenie umowne zostały określone na zawyżonym, nie znajdującym żadnego uzasadnienia, poziomie. Opłaty te zostały ustalone w stałej zryczałtowanej kwocie, niezależnie od faktycznie poniesionych wydatków, przez co dochodzi do braku ekwiwalentności świadczeń stron umowy pożyczki i skutkuje bezpodstawnym wzbogaceniem się strony powodowej. Wprowadzenie przez powoda opłat w wysokości wskazanej w umowie godziło w dobre i uczciwe praktyki kupieckie oraz w sposób rażący naruszało interes pozwanej jako konsumenta. Nawet jeśli przyjąć, że zapisy umowy pożyczki przewidujące obowiązek ponoszenia dodatkowych opłat nie stanowią niedozwolonych klauzul umownych, to są one sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Wprawdzie wysokość opłaty przygotowawczej, ubezpieczenia i wynagrodzenia umownego została ustalona umową pożyczki, a pozwana, składając podpis pod umową, zgodziła się na ich ponoszenie, to jednak swoboda umów nie jest całkowicie dowolna i podlega pewnym ograniczeniom. Zgodnie z art. 353 1 k.c. strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie, ani zasadom współżycia społecznego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy trzeba stwierdzić, że firma (...) udzielając pożyczki pozwanej była, co do zasady, uprawniona do obciążenia swojego kontrahenta kosztami manipulacyjnymi i windykacyjnymi związanymi z dochodzeniem przysługującej jej należności. Z drugiej jednak strony nie ulega wątpliwości, że postanowienia zawarte w umowie pożyczki dotyczące zasad, sposobu i wysokości kosztów windykacyjnych nie zostały uzgodnione indywidualnie. Analizując zasadność poszczególnych opłat dodatkowych, należało zauważyć, że strona powodowa nie wykazała w toku niniejszego postępowania dwóch okoliczności – po pierwsze, aby opłaty te były rzeczywiście niezbędne z punktu widzenia realizacji obowiązków umowy pożyczki, a po drugie, że poniosła je w wysokości wskazanej w umowie pożyczki. Opłata przygotowawcza w kwocie 257 złotych miała służyć pokryciu poniesionych przez pożyczkodawcę kosztów czynności związanych z przygotowaniem umowy pożyczki, do których przykładowo należały koszt obsługi dostarczenia i podpisania umowy u klienta oraz badanie zdolności klienta do spłaty pożyczki. Powód nie podał nawet, czy i ewentualnie w jaki sposób zweryfikował zdolność kredytową strony pozwanej, ani nie wskazał, że poniósł z tego tytułu jakiekolwiek wydatki. Istotne jest przy tym, że zgodnie z harmonogramem spłat pozwana zobowiązała się zwrócić pożyczkę w 48 comiesięcznych ratach, a wysokość jednej z nich wynosiła od 85 zł. Dodatkowe wspomniane opłaty w skali jednego miesiąca wynosiły 59 zł (1250 zł (kwota faktycznie wypłaconego kapitału) / 48 rat = 26 zł. 85 zł (wysokość raty) – 26 zł (kwoty wypłaconego kapitału) = 59 zł.), podczas gdy rata kapitału pożyczki – 26 złotych. Zestawienie powyższych danych jednoznacznie pokazuje, że dodatkowe opłaty obciążające pozwaną stanowią 69 % raty pożyczki. W ocenie Sądu nałożenie opłat dodatkowych w wysokości 69 % pożyczanej kwoty stanowiło obejście przepisów o odsetkach maksymalnych. To odsetki są wynagrodzeniem za czas korzystania z kapitału, a prowizja jest jednorazowym wynagrodzeniem za udzielenie kapitału. Podsumowując powyższe rozważania, w niniejszej sprawie powód wypełnił weksel in blanco na sumę uwzględniającą zobowiązanie wynikające z klauzuli, która dla konsumenta jest niewiążąca. Wypełnił zatem weksle na sumę przewyższającą zobowiązanie wynikające ze stosunku podstawowego. Jak to wyżej przedstawiono Sąd obowiązany jest dostrzec tą niezgodność z urzędu. W konsekwencji pozwana była zobowiązana wekslowo tylko w takich granicach, w jakich istniała wierzytelność ze stosunku podstawowego ( por. wyrok SN z dnia 26 stycznia 2001 r. II CKN 25/00 OSNC 2001/7-8/117). Dlatego też powództwo o zapłatę kwoty kapitału i należnych odsetek umownych uznano częściowo za niezasadne, wobec zaś częściowego cofnięcia powództwa Sąd w tym zakresie postępowanie umorzył, w pozostałej części zaś powództwa oddalił. Sąd uznał mianowicie za słuszne żądanie w zakresie kwoty 1 250 złotych (sumy kapitału zgodnie z harmonogramem spłat). Biorąc jednak pod uwagę, iż pozwana spłaciła pożyczkę w kwocie 1 945,00 zł, powództwo ulegało umorzeniu co do kwoty 650 zł / w zakresie roszczenia cofniętego/, a w dalszej części oddaleniu. Podstawą prawną rozstrzygnięcia był przepis art. 496 k.p.c. O kosztach orzeczono zaś na mocy art. 100 k.p.c. . Apelację od powyższego rozstrzygnięcia za pośrednictwem swojego pełnomocnika złożyła strona powodowa zaskarżając wyrok w zakresie, w jakim Sąd uchylił w sprawie nakaz zapłaty oraz oddalił powództwo o zapłatę kwoty 543,00 zł wraz z umownymi odsetkami za opóźnienie w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP liczonymi od dnia 1 września 20!6r. do dnia zapłaty oraz w zakresie kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła : 1. Naruszenie art. 3 k.p.c.. art. 227 k.p.c.. art. 232 k.p.c. i art. 233§1 k.p.c. w związku z art.. 6 kc poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że zawarta przez strony umowa pożyczki zawiera postanowienia niezgodne z ochroną konsumenta i z tego powodu zdaniem Sadu - nienależne.: 2. Naruszenie art. 720 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nieuzasadnione przyjęcie, iż umowa pożyczki w realiach niniejszej sprawy jest umową nieodpłatną. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wnosiła o: 1. zmianę zaskarżonego wyroku w zaskarżonym zakresie i uwzględnienie powództwa o zapłatę kwoty o zapłatę kwoty 543,00 zł wraz z umowny mi odsetkami za opóźnienie w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP liczonymi od dnia i września 2016r. do dnia zapłaty oraz o zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. ewentualnie 1. uchylenie zaskarżonego orzeczenia w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w tym zakresie Sądowi I instancji w innym składzie z pozostawieniem temu Sadowi orzeczenia o kosztach instancji odwoławczej. Ponadto wniosła o zasądzenie od pozwanej na rzecz powódki zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Okręgowy zważył co następuje: Apelacja strony powodowej podlegała oddaleniu jako nieuzasadniona. Całkowicie chybione i niezasadne są bowiem podniesione w niej zarzuty uchybień procesowych, tj. naruszenia przepisów art. 3 k.p.c. art. 227 k.p.c. , art. 232 k.p.c. i art. 233§ 1 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c. Zresztą ich redakcja wskazuje raczej na to że skarżąca zarzuca naruszenie Sądowi nie tyle naruszenie prawa procesowego co naruszenie art.
kc. w zakresie uznania postanowień umowy za niezgodne z ochroną praw konsumenta. Zarzut tego rodzaju jest w sposób oczywisty bezzasadny. Sąd Okręgowy podziela w pełni rozważania Sądu Rejonowego w tym zakresie Po pierwsze wskazać należy, iż Sąd Rejonowy nie uchybił wskazanym w apelacji i powyżej przepisom prawa procesowego. Lektura materiału aktowego prowadzi bowiem - wbrew zarzutom apelacji - do wniosku, iż dokonana przez ten Sąd ocena materiału dowodowego w postaci złożonych przez obie strony dokumentów jest prawidłowa, zgodna z doświadczeniem życiowym oraz zasadami logicznego rozumowania i jako taka odpowiada wymogom jakie stawiają jej przepisy art. 233 § 1 k.p.c. i art. 232 k.p.c. Ta właściwa ocena dowodów doprowadziła do poczynienia przez Sąd Rejonowy trafnych ustaleń faktycznych, które odpowiadają niespornemu w zasadzie materiałowi dowodowemu, co skutkuje, iż ustalenia te zasługują na akceptację Sądu II instancji, który przyjmuje je za własne. Uznać też należy, że z tych prawidłowych ustaleń faktycznych Sąd I instancji wysnuł również trafne wnioski, składające się na rozważania prawne w zakresie oceny prawnej żądania pozwu. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku wskazuje bowiem, iż Sąd I instancji dokonał szczególnie wnikliwej analizy treści umowy oraz oceny jej postanowień, dochodząc do słusznych wniosków w zakresie oceny prawnej żądania pozwu. W apelacji strona powodowa koncentrując się na zarzucie naruszenia art. 720 k.c. w istocie podnosi , iż Sąd nie uwzględnił faktu , iż umowa pożyczki była umową odpłatną a co za tym idzie winno być zasądzone wynagrodzenie należne powodowi za używanie przez pozwaną pożyczonej kwoty. Lektura środka zaskarżenia wskazuje , iż skarżąca domaga się zasądzenia kwoty 543 zł składającej się z dwóch składników tj. wynagrodzenia umownego w kwocie 286 zł które wg twierdzeń powoda stanowi wyliczona kwota odsetek za udzielenie pozwanej pożyczki obliczonych za okres na jaki została udzielona pożyczka oraz opłaty przygotowawczej w kwocie 252 zł naliczonej jako koszt związany z przygotowaniem umowy. Z niekwestionowanych przez powódkę ustaleń faktycznych wynika ,iż pozwana na poczet zwrotu pożyczki w wysokości 1.250 zł (tyle faktycznie pozwana otrzymała od poprzednika prawnego powodowej spółki) wpłaciła kwotę 1.945 zł. Uwzględniając zatem nawet jak chce tego powódka wynagrodzenie umowne i opłatę przygotowawczą to i tak pozwana świadczyła na rzecz powoda nieco więcej niż w istocie powinna co sprawia, iż zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu albowiem brak podstaw do zasądzenia w/w kwot. Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 385 k.p.c. należało oddalić apelacje jako bezzasadną. SSO Dariusz Mizera
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.