k.c., ocenił powyższe zapisy w zakresie ich legalności - jako wynikające z prawa materialnego - z urzędu. Art.
statuuje klauzulę generalną, w świetle której ocenie podlegają umowy zawierane z konsumentami umowy, z wyłączeniem postanowień określających jednoznacznie sformułowane główne świadczenia stron oraz tych postanowień, na których treść konsument miał rzeczywisty wpływ. Zgodnie z przywołanym przepisem postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Dla zastosowania wskazanego przepisu przesłanki – „sprzeczność z dobrymi obyczajami” i „rażące naruszenie interesów konsumenta”, muszą zachodzić równocześnie. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w uzasadnieniu wyroku wydanego w dniu 19 stycznia 2011 roku, w sprawie o sygnaturze akt XVII AmC 149/10 (Legalis 739438), przywołując stanowisko Sądu Najwyższego wskazał, że „przesłankami abuzywności postanowień wzorca umownego jest ich sprzeczność z dobrymi obyczajami i rażące naruszenie interesów konsumenta. Przyjmuje się, że istotą dobrych obyczajów jest szeroko rozumiany szacunek do drugiego człowieka (tak np.: w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2004 r., sygn. akt I CK 635/03). „Dobre obyczaje” to reguły postępowania zgodne z etyką, moralnością i aprobowanymi społecznie obyczajami. Sprzeczne z dobrymi obyczajami są m.in. działania wykorzystujące choćby niewiedzę, brak doświadczenia konsumenta, naruszenie równorzędności stron umowy, działania zmierzające do dezinformacji, wywołania błędnego przekonania konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności. Chodzi więc o działanie potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania”. Zdaniem Sądu wysokość opłat określonych w części B umowy przesądza o tym, że są to niedozwolone postanowienia umowne, które sprowadzają się de facto do zagwarantowania przez powoda wyższego wynagrodzenia za korzystanie z kapitału, które nie jest dopuszczalne w świetle art. 359 § 2 1 k.c. Zdaniem Sądu żądanie powoda w tymże zakresie stanowiło w istocie próbę dochodzenia ukrytych odsetek, co jest sprzeczne z ustawą. Istoty tych należności powód w ogóle nie wykazał. W tym zakresie postanowienia umowy pożyczki z dnia 10 września 2015 r. są sprzeczne z ustawą i jako takie nieważne (art. 58 § 1 k.c.). W konsekwencji Sąd oddalił powództwo w części w jakiej powód dochodził nienależnych opłat, w tym opłaty przygotowawczej i wynagrodzenia umownego. Podniósł, że powód nie wykazał, iż rzeczywiście uiszczał składki ubezpieczeniowe stanowiące część udzielonej pozwanemu pożyczki. Mimo zobowiązania Sądu powód nie przedłożył stosownych dokumentów, co skutkowało oddaleniem powództwa także w tym zakresie. Ostatecznie Sąd uznał, że pozwany był zobowiązana do zwrotu na rzecz powoda jedynie kwoty 3.500,00 zł tytułem niespłaconego kapitału. Jednocześnie w toku niniejszej sprawy pozwany podniósł, iż dokonywał wpłat na poczet zaciągniętego zobowiązania, zaś powód wskazał, iż N. R. dokonał spłaty zadłużenia do wysokości 3.972,00 zł. Wobec powyższego należało uznać, iż powód nie zdołał wykazać podstaw roszczenia. Pozwany dokonał na rzecz powoda wpłaty w wysokości 3.972,00 zł, a zatem w wysokości przewyższającej dłużny kapitał natomiast żądanie pozwu w pozostałym zakresie było niezasadne w związku z uwzględnieniem przez powoda w dochodzonej kwocie nienależnych opłat naliczonych zgodnie z postanowieniami umowy pożyczki. Tym samym Sąd uznał, iż N. R. wywiązał się z zaciągniętego zobowiązania w następstwie czego oddalił powództwo w całości. Wskazał jednocześnie należy, że rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie pozostaje w zgodzie ze stanowiskiem Prokuratora Rejonowego, występującego w niniejszej sprawie w charakterze rzecznika interesu publicznego. Apelację od powyższego wyroku wniósł pełnomocnik powódki zaskarżając w części, tj. w zakresie oddalenia przez Sąd I instancji powództwa w kwocie 1376 zł. wraz z umownymi odsetkami za opóźnienie w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP od dnia 8 czerwca 2017 r. do dnia zapłaty oraz w zakresie oddalenia kosztów procesu. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: I. naruszenie przepisów postępowania - art. 232 w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez nieuprawnione stwierdzenie, że powódka nie udowodniła zasadności naliczenia opłaty przygotowawczej oraz wynagrodzenia umownego, podczas gdy obowiązek zapłaty tych kwot wynika wprost z umowy pożyczki. II. naruszenie prawa materialnego: 1. art.
w zw. z art. 353 1 k.c. w zw. z art. art.
k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c. poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji, że w umowie wiążącej strony doszło do naruszenia wskazanych przepisów, w sytuacji pełnej akceptacji przez pozwanego warunków umowy w tym wynagrodzenia umownego i opłaty przygotowawczej oraz w sytuacji, gdy postanowienia umowy nie zawierają klauzul abuzywnych, ani nie kształtują obowiązków konsumenta sprzecznie z dobrymi obyczajami i nie naruszają rażąco interesów konsumenta. Stawiając powyższy zarzut wniósł o:
w zw. z art. 385 2 k.c. poprzez nieuprawnione uznanie, że również zapisy umowne ustalające opłatę przygotowawczą są sprzeczne z dobrymi obyczajami, rażąco naruszają interesy konsumenta oraz obciążały pozwanego ponad dopuszczalne prawnie limity. W uzasadnieniu Sądu pierwszej instancji brak przekonywujących argumentów przemawiających za potrzebą zastosowania powołanych wyżej przepisów dla negatywnej oceny omawianej klauzuli. Wystarczającym dla stwierdzenia, że wskazane przez Sąd pozaodsetkowe koszty pożyczki z pewnością nie jest enigmatyczne stwierdzenie, że na abuzywność zastosowanej klauzuli wskazuje wysokość tej opłaty oraz przywołanie ogólnych uwag z powołanych orzeczeń innych sądów. Powyższe prowadzi do wniosku, że Sąd Rejonowy nie przeprowadził stosownej kontroli w zakresie ewentualnej abuzywności omawianego postanowienia umownego, ograniczając się do gołosłownych stwierdzeń. W ocenie Sądu omawiana opłata nie może być bowiem uznana za zawyżoną skoro stanowi niespełna 19 % wartości udzielonej pożyczki. Odwołując się natomiast do zasad doświadczenia życiowego, dla uzasadnienia jej pobrania uwzględnić należy w szczególności koszty operacyjne oraz wysokie ryzyko kredytowe. Podnieść również należy, że co do zasady pobieranie prowizji jest praktyką powszechnie przyjętą nie tylko w działalności instytucji pożyczkowych ale również banków i wskazane świadczenie pełni w ocenie Sądu Rejonowego właśnie wskazaną rolę. W uzupełnieniu powyższych rozważań wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 353 1 k.c. strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Pozwany z pewnością posiadał swobodę co do zawarcia umowy z powodem. Już chociażby z tego powodu należy założyć , że strony mogły ukształtować prawa i obowiązki umowne. Dla stwierdzenia niezgodności danego postanowienia umownego z art.
konieczne jest natomiast łączne wykazanie, że postanowienie to narusza dobre obyczaje oraz narusza interesy konsumenta w sposób rażący. W doktrynie zalecane jest stosowanie restrykcyjnego podejścia w zakresie oceny naruszenia dobrych obyczajów, jak i wystąpienia rażącego naruszenia interesów konsumentów z uwagi na okoliczność, że regulacja kontroli wzorców oraz umów ogranicza zasadę swobody umów (po stronie proponenta). Zatem skoro Sąd I instancji w ogóle nie wskazał w jaki sposób miałoby dojść do rażącego naruszenia interesów konsumenta w niniejszej sprawie w związku z nałożeniem na niego obowiązku zapłaty opłaty przygotowawczej orzeczenie oddalające powództwo w tym zakresie podlegało zmianie. W pozostałym zakresie skarga apelacyjna podlegała oddaleniu. Zgłaszając zastrzeżenia do uzasadnienia stanowiska Sądu pierwszej instancji w części w jakiej wskazuje na „abuzywność” postanowień umowy łączącej strony z uwagi na pobieżny i ogólnikowy charakter wskazanej na tą okoliczność argumentacji Sad Okręgowy uznał, że powyższe uchybienie nie może skutecznie podważyć przyjętej w przedmiotowej sprawie przez Sąd Rejonowy konkluzji, że za abuzywne należało uznać postanowienie określające obowiązek zapłaty wynagrodzenia umownego w kwocie 724 zł. W tym zakresie Sąd Okręgowy uznaje za przekonywującą argumentację zawartą w uzasadnieniu Sądu pierwszej instancji, który wskazał, że zasądzenie również tej kwoty spowodowało by de facto do przyznanie powodowi zbyt wysokiego wynagrodzenia za korzystanie z kapitału, które nie jest dopuszczalne w świetle art. 359 § 2 1 k.c. rację ma tym samym Sąd meritii wskazując żądanie powoda w tymże zakresie stanowiło w istocie próbę dochodzenia ukrytych odsetek, co jest sprzeczne z ustawą. Postanowienia umowy pożyczki z dnia 10 września 2015 r. w części odnoszącej się do wynagrodzenia umownego są więc sprzeczne z ustawą i jako takie nieważne (art. 58 § 1 k.c.). W omawianej sprawie powód otrzymał od pozwanego tytułem zwrotu pożyczki w kwocie 3500 zł., kwotę 3972 zł. Uznanie, że należy na jego rzecz zasądzić dodatkowo kwotę 652 zł. prowadzi do wniosku, że zwrócona mu zostanie suma nominalna pożyczki powiększona o kwotę 1124 zł. W ocenie Sądu Okręgowego skoro kwota jaką winien zwrócić pozwany przewyższa sumę nominalną pożyczki o około 30 % to w okolicznościach przedmiotowej sprawy w sposób wystarczający został uwzględniony interes powoda. Ustalenie kosztów udzielonej pożyczki na przedstawionym wyżej poziomie nie zostało jednocześnie przez stronę powodową w żaden sposób uzasadniona. Podkreślić należy, że powód dysponował taką możliwością nie tylko w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji ale także w postępowaniu apelacyjnym. Tymczasem co znamienne koncentrując się na procesowych aspektach zaskarżonego orzeczenia powód wskazane wyżej zagadnienie konsekwentnie pomija. Odnosząc się do problematyki ważności postanowień umowy pożyczki pełnomocnik powoda ograniczył się jedynie do przywołania teoretycznych rozważań odnoszących się do reguł stosowania przepisu art.
k.c. Z tych też względów, Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok i uwzględnił powództwo w części do kwoty 672 zł. a w pozostałym zakresie na podstawie art. 385 k.p.c. apelację oddalił. Konsekwencją powyższego jest zmiana orzeczenia o kosztach procesu za pierwszą instancję. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie wynika z przyjęcia, że pozwany przegrał proces tylko nieznacznie ( w zakresie niespełna 10 % w stosunku do pierwotnie dochodzonego roszczenia ) co uzasadniało zastosowanie normy art. 100 zd 2 k.p.c. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono natomiast na podstawie art. 100 zd 1 k.p.c. oraz § 2 pkt 3 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych. SSO Paweł Hochman
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.