Sygn. akt IV Ca 107/19 POSTANOWIENIE Dnia 1 sierpnia 2019 r. Sąd Okręgowy w Płocku IV Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym : Przewodnicząc: Sędzia Joanna Świerczakowska Sędzia Małgorzata
§ 1k.p.c.
przez oddalenie wniosku dowodowego Uczestnika o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu rolnictwa na okoliczność zgodności projektowanego podziału nieruchomości stron z zasadami prawidłowej gospodarki rolnej; 8/art. 227 k.p.c.
§ 1k.p.c.
przez oddalenie wniosku dowodowego Uczestnika o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu rolnictwa na okoliczność zgodności projektowanego podziału nieruchomości stron z zasadami prawidłowej gospodarki rolnej, 9/art. 227 k.p.c.
§ 1k.p.c.
poprzez oddalenie dowodu z nowej opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego na okoliczność wyceny przedmiotowej nieruchomości stron przy zastosowaniu aktualnych cen rynkowych gruntów rolnych właściwych dla rodzaju tych gruntów wg danych z ewidencji gruntów dot. nieruchomości stron, pomimo, że zgłaszane do sporządzonego w niniejszym postępowaniu operatu wskazywały na kardynalne błędy w dokonanym opracowaniu rzeczoznawcy majątkowego. 10/naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. przez dowolne przyjęcie przy wycenie nieruchomości stron innych cen niż gruntów rolnych pomimo tego, że przedmiotem podziału majątkowego stron jest nieruchomość rolna stanowiąca gospodarstwo rolne, przez odmowę przyznania całej nieruchomości stron na wyłączną własność Uczestnika K. F. pomimo tego , że za przyznaniem tej nieruchomości przemawiają okoliczności dotyczące starań Uczestnika na etapie nabywania wspólnej nieruchomości, starań Uczestnika związanych z jej utrzymaniem przed działem spadku, jak również później, nakładów czynionych na nieruchomość przez Uczestnika, ponoszonych kosztów związanych z utrzymaniem nieruchomości, braku zainteresowania nieruchomością ze strony pozostałych Uczestników i Wnioskodawcy postępowania przejawiającej się w jej dewastacji. 11/art. 217 § 2 i 3 k.p.c. w zw. z art. 227 oraz art. 232 zd. 1 k.p.c. poprzez bezpodstawne i nie znajdujące uzasadnienia w przepisach procesowych oddalenie wniosku dowodowego o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu rolnictwa mimo, iż wniosek ten bezsprzecznie zmierzał do ustalenia okoliczności mających istotne znaczenie dla rozpoznania sprawy (art. 227 k.p.c.), które to okoliczności nie były wówczas wyjaśnione z wynikiem zgodnym z twierdzeniem strony powołującej dowód (art. 217 § 3 k.p.c.), , co skutkowało pozbawieniem Uczestnika możności udowodnienia swych twierdzeń; 12/ art. 316 § 1 k.p.c. polegającą na nieuwzględnieniu stanu istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy, a to stanu prawnego - przepisów ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego, tj. w brzmieniu ustawy obowiązującym na dzień orzekania; 13/art. 328 § 2 k.p.c. polegające na braku wskazania w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przyczyn przyjętego przez Sąd sposobu podziału fizycznego nieruchomości wchodzących w skład działu spadku a przede wszystkim brak wskazania oraz wyjaśnienia podstawy prawnej przyjętego rozstrzygnięcia, a co utrudnia dokonanie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia przez Sąd Odwoławczy. 14/ przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na treść zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia, w sposób prowadzący w istocie do nierozpoznania istoty sprawy, tj. art. 233 § 1 w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 229 w zw. z art. 328 § 2 i w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. poprzez niedokonanie wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego i dokonanie wybiórczych ustaleń faktycznych w oparciu o selektywnie wybrane dowody, przy jednoczesnym braku poczynienia istotnych ustaleń faktycznych oraz poczynienie ustaleń faktycznych rażąco sprzecznych z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, w tym m.in. z dowodami powołanymi przez samego uczestnika oraz z faktami przyznanymi przez uczestnika, a wreszcie sprzecznych z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, co doprowadziło do szeregu błędnych ustaleń faktycznych, w tym w szczególności do błędnego ,niezgodnego z zasadami prawidłowej gospodarki podziału gospodarstwa rolnego. Apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie gospodarstwa rolnego na wyłączną własność K. F. wraz z spłatą pozostałych Uczestników i Wnioskodawczyni w stosunku do posiadanych udziałów w oparciu o wartość przedstawioną w prawidłowo sporządzonym operacie szacunkowym przez biegłego rzeczoznawcę majątkowego w postępowaniu apelacyjnym, ewentualnie o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Okręgowy zważył: Apelacja jest niezasadna, a jej zarzuty chybione. Sąd Okręgowy podziela w całości ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji i uznaje je za własne. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że wobec upływu terminu ważności operatu szacunkowego, Sad Okręgowy zlecił rzeczoznawcy majątkowemu A. S.
(2)jego aktualizację. W dniu 11 kwietnia 2019 r. biegła złożyła klauzulę aktualizacyjną potwierdzającą aktualność operatu szacunkowego z 7 sierpnia 2016 r. Uczestnicy postępowania nie kwestionowali tej aktualizacji. Na rozprawie apelacyjnej w dniu 13 marca 2019 r. apelujący K. F. popierając swój wniosek o przyznanie mu całej nieruchomości zadeklarował wolę spłaty pozostałych współwłaścicieli według wartości wyliczonej przez rzeczoznawcę majątkowego. Uczestnicy nie wyrazili na to zgody. Przedmiotem sporu pomiędzy uczestnikami był status spadkowej nieruchomości: a mianowicie, czy stanowi ona nieruchomość rolną. Stosownie do art. 46 1 k.c. nieruchomościami rolnymi (gruntami rolnymi) są nieruchomości, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej. Sąd Najwyższy w wyroku z 2.06.2000 r., II CKN 1957/98 wskazał, że istotną cechą, która uzasadnia przypisanie nieruchomości charakteru rolnego, jest jej przydatność do prowadzenia rolniczej działalności wytwórczej. Podstawą takiej działalności mogą być tylko grunty o odpowiednim, lecz nieokreślonym ustawowo obszarze. W każdym razie musi to być taki obszar, który umożliwia prowadzenie racjonalnej działalności gospodarczej, a zwłaszcza opłacalnej (por. także wyrok SN z 14.11.2001 r., II CKN 440/01, OSNC 2002/7–8, poz. 99). Ocena charakteru prawnego nieruchomości podlegającej zniesieniu współwłasności (działowi spadku lub podziałowi majątku wspólnego) w celu ustalenia, czy w rozumieniu art. 46 1 k.c. stanowi ona nieruchomość rolną, do której będą miały zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego i Kodeksu postępowania cywilnego dotyczące nieruchomości rolnych, powinna być dokonywana w oparciu o miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, a w jego braku na podstawie katastru nieruchomości (zob. postanowienie SN z 16.05.2013 r., IV CSK 256/12, LEX nr 1365710). Z opinii biegłego wynika, że tylko jedna działka (nr (...)) jest wykorzystywana rolniczo i jednocześnie spełnia warunki do uprawy rolniczej, nieruchomość nie posiada własnych budynków i żadnego sprzętu niezbędnego do prowadzenia produkcji rolnej. Grunty składające się na nieruchomość należą do gleb o słabej i bardzo słabej jakości. Działki wchodzące w skład nieruchomości mają małą powierzchnię, są wąskie i trudne do urządzenia, mają słabą klasę bonitacyjną i są odłogujące. Budynek znajdujący się na działce nr (...) nadaje się do rozbiórki. Biorąc pod uwagę powierzchnię działek, ich nieregularny kształt i oddalenie od siebie, gospodarstwo utraciło zdolność rolniczej produkcyjności. Tym samym, nieruchomość objęta wnioskiem nie może nawet potencjalnie stanowić zorganizowanej całości gospodarczej. Stwierdzić należy, że nie mają w sprawie zastosowania wynikające z ustawy z 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego. Z przepisu art. 2 pkt. 1 tej ustawy wynika, że przez nieruchomość rolną należy rozumieć nieruchomość rolną w rozumieniu kodeksu cywilnego, z wyłączeniem nieruchomości położonych na obszarach przeznaczonych w planach zagospodarowania przestrzennego na cele inne, niż rolne. Z planu zagospodarowania przestrzennego znajdującego się na k-393 wynika, że jedynie dwie działki: nr (...) o powierzchni 1100 m
(2)i nr (...) o powierzchni 1000 m
(2)są przeznaczone na cele rolne, przy czym działka nr (...) jest przeznaczona do zalesień, a działka nr (...) jest w terenie zabudowy mieszkaniowej, częściowo w terenie rolniczym, co biorąc pod uwagę jej powierzchnię 1000m
(2)jest terenem rolniczym jedynie z nazwy. Łącznie obie te działki mają powierzchnię 2100 m
(2). Jedyna działka, która w ocenie biegłego spełnia warunki do uprawy rolniczej (nr (...)) w planie zagospodarowania przestrzennego jest przeznaczona pod cele zabudowy mieszkaniowej i dróg wewnętrznych, zapis ten jest dla sądu wiążący. Przepis art. 1a pkt. 1b cyt. wyżej ustawy stanowi, że przepisów ustawy nie stosuje się do nieruchomości rolnych o powierzchni mniejszej niż 0,3 ha. Łączna powierzchnia działek nr (...) kryterium tego nie spełnia. W zasadzie wszystkie zarzuty apelacji sformułowane zostały przy założeniu, że przedmiotowa nieruchomość jest nieruchomością rolną, a zatem podlega innym regulacjom przy dziale spadku, aniżeli inne nieruchomości. Ponieważ powyżej wykazane zostało, że nieruchomość spadkowa nie ma charakteru rolnego, nie ma potrzeby odnoszenia się szczegółowo do tychże zarzutów. Sąd Rejonowy zastosował w sprawie preferowany przez ustawodawcę sposób podziału rzeczy wspólnej, czyli podział w naturze, stosownie do art. 211 k.c. Sąd powinien więc przede wszystkim brać pod uwagę ten sposób wyjścia ze wspólności, chyba że współwłaściciele żądają przyznania rzeczy wspólnej jednemu z nich w zamian za spłaty albo sprzedania stosownie do przepisów kodeksu postępowania cywilnego. W braku takich żądań sąd powinien ustalić, czy istnieje fizyczna i prawna możliwość podziału, a dopiero gdy podział nie jest dopuszczalny, znieść współwłasność w sposób określony w art. 212 § 2 k.c. Także linia orzecznicza Sadu Najwyższego jest w tym zakresie jednolita. Podział rzeczy wspólnej powinien zasadniczo nastąpić stosownie do wielkości udziałów, a wydzielone części rzeczy powinny swoją wartością odpowiadać wielkości udziałów przysługujących poszczególnym właścicielom (por. postanowienie SN z 4.06.2014 r., II CSK 482/13, LEX nr 1491323). Przedmiotowa nieruchomość składa się z 12 działek, na ogół od siebie oddalonych, co dodatkowo ułatwiło dokonanie podziału fizycznego, bowiem nie zachodziła potrzeba podziału geodezyjnego działek. Apelujący nie zawarł w apelacji żadnych argumentów wskazujących na celowość odstąpienia od preferowanego przez kodeks cywilny sposobu zniesienia współwłasności, nie było więc podstawy do zmiany postanowienia w tym zakresie. Zarzut apelacji dotyczący wartości majątku spadkowego nie był popierany przez apelującego, wobec aktualizacji operatu szacunkowego i jego niekwestionowania przez żadnego z uczestników. Nie ma podstaw do uznania, ze został naruszony art. 43 i 45 k.r.o. Sąd nie dokonywał całościowego działu spadku po S. F.
(1)i S. F.
(2), orzekał tylko co do jednego składnika – przypadającego im udziału w spadkowej nieruchomości, nie było zatem podstaw do dokonania podziału majątku wspólnego. Z powyższych przyczyn Sąd Okręgowy oddalił apelację jako niezasadną na podstawie art. 385 k.p.c. Sprostowaniu na podstawie art. 350 § 1 i 3 k.p.c. podlegała jedynie oczywista omyłka pisarska w numerze działki. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. M. M. J. M. S.