Apelację od wyroku złożył organ rentowy zaskarżając wyrok w całości. Zarzucił naruszenie prawa materialnego – art. 10 ust. 6 ustawy o rencie socjalnej. Wniósł o zmianę wyroku i oddalenie odwołania. W uzasadnieniu podniósł, że bezsporne jest w sprawie przekroczenie przez odwołującego się kwot granicznych przychodu we wrześniu i październiku 2012 r., czego skutkiem było zawieszenie świadczenia na podstawie art. 10 ust. 6 ustawy. Ustalone przez sąd okoliczności w postaci sytuacji zdrowotnej i niewielkiego przekroczenia dopuszczalnej kwoty przychodu nie były przedmiotem zaskarżonej decyzji i nie powinny być brane przez sąd pod uwagę, ponieważ decyzja ograniczała się do stwierdzenia, że pobrana renta była świadczeniem nienależnym (wnioskodawca nie składał wniosku o umorzenie należności). W odpowiedzi na apelację M. O. wniósł o oddalenie apelacji podnosząc, że sąd rozpoznał sprawę wszechstronnie biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, w tym sytuację życiową, finansową i zdrowotną skarżącego. Ponadto organ rentowy nie wskazał na możliwość umorzenia należności na podstawie art. 138 ust. 6, pouczając jedynie o możliwości złożenia odwołania do sądu. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja jest zasadna. Istota sporu sprowadzała się do ustalenia, czy w niniejszej sprawie zachodziły podstawy do zażądania zwrotu wypłaconego świadczenia poprzez zastosowanie art. 138 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.). Zgodnie z art. 138 ust. 1, osoba, która nienależnie pobrała świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Ustęp 2 art. 138 definiuje pojęcie nienależnie pobranego świadczenia stanowiąc, że za takie świadczenia uważa się: 1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania, 2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia. Nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia ze świadczeniami uzyskanymi na podstawie fałszywych zeznań czy świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego, a zatem odpada przypadek określony w pkt 2 tego przepisu. Jeżeli chodzi o możliwość zakwalifikowania świadczenia jako nienależnie pobranego w świetle pkt 1, to jego podstawowym warunkiem jest wykazanie, iż ubezpieczony był pouczony o braku prawa do pobierania świadczenia. W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego (np. wyrok SN z 26 kwietnia 1980 r. II URN 51/80 - OSNCP z 1980 r. Z.10 poz. 202; wyrok SN z 10 grudnia 1985 r. II URN 207/84 - PiZS z 1986 r. Nr 3 str. 71) pouczenie powinno być pełne i prawidłowe. Pouczenie abstrakcyjne lub niekonkretne nie może być uznane za należyte i rodzące po stronie świadczeniobiorcy obowiązek zwrotu świadczenia (patrz wyrok Sądu Najwyższego z 17 lutego 2005 r. II UK 440/03 – OSNP 2005/18/291). W tym względzie Sąd Apelacyjny nie ma wątpliwości co do prawidłowego, jednoznacznego i klarownego pouczenia ubezpieczonego. W aktach rentowych znajduje się szereg decyzji organu rentowego doręczanych świadczeniobiorcy, które zwierają obszerne pouczenie zarówno o zasadach zawieszania i zmniejszania wypłaty świadczenia jak i obowiązku zawiadomienia organu rentowego o okolicznościach powodujących takie zawieszenie lub zmniejszenie, podobnie jak o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Zarzutów co do niewłaściwego pouczenia nie formułował także sam skarżący. Zresztą z uzasadnienia sądu pierwszej instancji wynika, że także uznał pobrane świadczenie za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 138 ustawy. Jednocześnie jednak sąd zastosował instytucję odstąpienia od żądania zwrotu świadczeń na podstawie art. 138 ust. 6 ustawy. Jeśli chodzi o kwestię odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, to jego podstawę stanowi art. 138 ust. 6 ustawy, a adresatem tego przepisu jest organ rentowy, który może dokonać takiego odstąpienia. Wprawdzie ta decyzja także podlega kontroli sądu, jednak w pierwszym rzędzie wypowiedzieć się w tym względzie winien Zakład, a dopiero jego decyzja może być kwestionowana w formie odwołania. Wystąpienie szczególnych okoliczności wymaga oceny organu rentowego, który prowadzi w tym zakresie stosowne postępowanie wyjaśniające. Wskazane okoliczności nie mogą być przedmiotem ustaleń sądu w sprawie, w której ubezpieczony kwestionuje obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, lecz dopiero w postępowaniu prowadzącym do wykonania decyzji zobowiązującej do zwrotu (porównaj wyrok Sądu Najwyższego z 9 września 1998 r. II UKN 189/98, OSNP 1999/17/559). Odstąpienie od żądania dotyczy kwot świadczeń nienależnie pobranych, więc dopóty, dopóki nie zostanie prawomocnie rozstrzygnięte, czy kwoty, których zwrotu żąda organ rentowy można uznać za nienależnie pobrane, nie ma możliwości zastosowania art. 138 ust. 6 ustawy (por. wyrok SN z 19 stycznia 2010 r., II UK 168/09 cytowany w komentarzu do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pod redakcją B. Gudowskiej i J. Strusińskiej-Żukowskiej). Reasumując, ponieważ ubezpieczony zaskarżył decyzję organu rentowego zobowiązującą go do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, w niniejszym postępowaniu należało rozstrzygnąć tylko kwestię związaną z prawidłowością samej decyzji, bez wdawania się w możliwość odstąpienia od żądania zwrotu. Zaskarżona decyzja w tym względzie, jak to już wyżej przedstawiono, była prawidłowa. Tym samym dopiero obecnie, po uprawomocnieniu się decyzji, ubezpieczony może wystąpić do organu rentowego o zastosowanie art. 138 ust. 6 ustawy i odstąpienie od obowiązku zwrotu świadczenia. Na koniec, odnosząc się do charakteru orzeczenia zastosowanego przez sąd pierwszej instancji, należy zauważyć, że rodzaj orzeczenia sądu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych został jednoznacznie określony w art.
kpc. Poza specyficznymi rodzajami orzeczeń określonymi w § 3 i 4, przepis ten ogranicza możliwość orzeczenia do: - oddalenia odwołania w przypadku braku podstaw do jego uwzględnienia (§1), - zmiany zaskarżonej decyzji w całości lub w części i orzeczenia co do istoty sprawy w razie uwzględnienia odwołania (§ 2). Tymczasem zaskarżony wyrok, mimo powołania się w jego uzasadnieniu na art.
kpc, ani nie oddalił odwołania, ani nie zmienił zaskarżonej decyzji, wychodząc poza rodzaj orzeczenia zastrzeżonego przepisami kodeksu postępowania cywilnego. Wobec powyższego na podstawie art. 386 § 1 kpc i art.
kpc orzeczono jak w sentencji wyroku.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.