Konsekwencją ustaleń zawartych w ostatecznej decyzji z dnia 12 sierpnia 2014 r. potwierdzonej wyrokiem Sądu Apelacyjnego w S. z dnia 20 czerwca 2018 r. było przyjęcie, że w okresie od 11 grudnia 2013 r. do 24 maja 2014 r. P. S. pobrała zasiłek chorobowy w wysokości zawyżonej o kwotę 22142,78 zł. Kwota ta stanowi różnicę między zasiłkiem wypłaconym ubezpieczonej w spornym okresie a należnym – wyliczonym w oparciu o podstawę wynoszącą 2322,44 zł. Zgodnie z art. 84 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 300 z późn. zm.), zwanej dalej „ustawą systemową”, osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego. Za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania oraz świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia (art. 84 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy systemowej). W postępowaniu (...) sądy obu instancji wskazały, podkreślił to wręcz Sąd Apelacyjny, że ubezpieczona i płatnik stwarzali pozory zatrudnienia P. S. w celu pobierania zawyżonych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Ustalenia te wiążą Sąd w niniejszej sprawie. Związanie sądu prawomocnym wyrokiem w sprawie ustalenia wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, dotyczy nie tylko rozstrzygnięcia sądu, ale i ustaleń, którego legły u jego podstaw. Z prawomocnością orzeczenia sądowego związana jest powaga rzeczy osądzonej (art. 366 k.p.c.). Wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Chociaż powagą rzeczy osądzonej objęta jest w zasadzie jedynie sentencja wyroku, a nie jego uzasadnienie, to w orzecznictwie trafnie zwraca się uwagę, że powaga ta rozciąga się również na motywy wyroku w takich granicach, w jakich stanowią one konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia, niezbędne dla wyjaśnienia jego zakresu. W szczególności, powagą rzeczy osądzonej mogą być objęte ustalenia faktyczne w takim zakresie, w jakim indywidualizują one sentencję jako rozstrzygnięcie o przedmiocie sporu i w jakim określają one istotę danego stosunku prawnego. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2011 r. II PK 4/11, OSNP 2012/15 -16/192 i powołane tam orzeczenia). W kolejnym postępowaniu, takie okoliczności faktyczne nie mogą być już ponownie badane. Związanie orzeczeniem oznacza bowiem zakaz dokonywania ustaleń sprzecznych z uprzednio osądzoną kwestią. Skoro ubezpieczona i płatnik zadeklarowali kwotę wynagrodzenia P. S. na poziomie 7073,02 zł jedynie w celu uzyskania wysokich świadczeń z ubezpieczenia chorobowego, to świadomie działali w celu wprowadzenia organu rentowego w błąd. Niezależnie od powyższego, choć w konsekwencji rozstrzygnięcia zapadłego w sprawie (...), Sąd rozpoznający niniejsza sprawę pozostawał związany ustaleniami faktycznymi decyzji organu rentowego z dnia 12 czerwca 2014 r. Nie można wprawdzie uznać, że mamy tu do czynienia z prawomocnością zastrzeżoną dla wyroków sądowych, korzystających z powagi rzeczy osądzonej, co by oznaczało niemożność czynienia w innym toczącym się postępowaniu ustaleń pozostających z nim w sprzeczności - prawomocna decyzja organu rentowego nie stanowi prejudykatu w sprawie. Niemniej jednak stanowi istotny fakt prawotwórczy w ramach łączącego strony stosunku ubezpieczenia społecznego i z tego względu jest miarodajna dla ustalenia stanu faktycznego. Należy mieć przy tym na uwadze fakt, że na decyzję administracyjną oprócz sentencji składają się jej uzasadnienie faktyczne i prawne, które jako całość muszą być respektowane w całokształcie ustaleń faktycznych. Prawomocność decyzji z dnia 12 sierpnia 2014 r. ustalającej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe rzutujące na wymiar świadczeń objętych decyzją zaskarżoną w niniejszym postępowaniu skutkuje niemożnością badania przez Sąd w niniejszym procesie prawidłowości podstaw jej wydania oraz wynikających z niej okoliczności faktycznych. Badanie takie było możliwe i zostało dokonane w postępowaniu odwoławczym zainicjowanym przez ubezpieczoną przed Sądem Okręgowym w sprawie (...). Ostateczność niniejszej decyzji, mimo iż nie jest to prawomocność formalna oparta na treści art. 365 §1 k.p.c., prowadzi jednak do przyjęcia, iż organ rentowy dokonał trafnych ustaleń, które nie mogą podlegać w tym postępowaniu zmianie. Decyzja ta na gruncie stanu faktycznego niniejszej sprawy wiąże Sąd Rejonowy. W rezultacie pozwala na stwierdzenie, że P. S. świadomie wprowadziła w błąd organ rentowy co do wysokości wynagrodzenia za pracę w celu uzyskania wysokich świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. Powyższe nakazywało uznanie zaskarżonej decyzji za prawidłową, także w części dotyczącej obowiązku zwrotu świadczeń. Kwota należności głównej podlegającej zwrotowi, nie była kwestionowana przez ubezpieczoną. W konsekwencji odwołanie P. S. podlegało oddaleniu na podstawie art.
również w części żądania zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego za okres od 11 grudnia 2013 r. do 24 maja 2014 r. Odmiennie rzecz się ma w kwestii odsetek, których organ rentowy domagał się w zaskarżonej decyzji. W tym zakresie Sąd podzielił stanowisko odwołującej się. W myśl art. 84 ust. 4 ustawy systemowej kwoty nienależnych świadczeń winny zostać ustalone prawomocną decyzją i dopiero wówczas stają się wymagalne oraz mogą być przedmiotem egzekucji. Podobny pogląd prezentował Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 16 grudnia 2008 r. wydanym w sprawie I UK 154/08 (opubl. w OSNAPiUS 2010 nr 11-12, poz. 148) i z dnia 3 lutego 2010 r. wydanym w sprawie I UK 210/09 (opubl. w Legalis nr 328333). Pogląd ten w pełni podziela Sąd rozpoznający sprawę niniejszą uznając, że brak jest podstaw do naliczania jakichkolwiek odsetek za okres przypadający przed ustaleniem wysokości nienależnego świadczenia jak to uczynił ZUS w zaskarżonej decyzji. Biorąc to pod uwagę Sąd na podstawie art.
zmienił decyzję z dnia 19 września 2014 r. ustalając, że odwołująca się nie ma obowiązku zwrotu odsetek od pobranego zasiłku chorobowego, w szczególności w kwocie wskazanej w zaskarżonej decyzji. Powyższe ustalenie nie oznacza, że P. S. nie będzie miała obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia w przypadku opóźnienia w jego zwrocie po prawomocnym ustaleniu jego wysokości lecz jedynie eliminuje obowiązek zwrotu odsetek określonych zaskarżoną decyzją, co do których zresztą nie wskazano okresu, za jaki się należą oraz sposobu wyliczenia. Orzeczenie o kosztach procesu wydane zostało w oparciu o art. 100 i 102 k.p.c., zgodnie z którym w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone a w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Sąd uznał, że odwołująca się, choć wygrała sprawę w nieznacznej części, przegrała proces będący konsekwencją innego postępowania, gdzie koszty procesu należne od ubezpieczonej na rzecz organu rentowego zostały ustalone na poziomie zbyt wysokim z pominięciem przepisów szczególnych dotyczących wynagrodzeń pełnomocników w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. W tej sytuacji rozdzielanie kosztów niniejszego procesu i nadmierne powiększanie obciążeń ubezpieczonej w tym zakresie nie było celowe. ZARZĄDZENIE 1. (...) 2. (...) 3. (...) (...)
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.