Sygn. akt VI ACa 1589/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 kwietnia 2019 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący – SędziaSA Urszula Wiercińska Sędziowie:SA Małgorzata Kuracka (spr.) SA Jacek Sadomski Protokolant:prot. sąd. Patryk Pałka po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2019 roku w Warszawie na rozprawie rozpoznał sprawę z powództwa (...) Przedsiębiorstwa (...) S.A. w P. przeciwko Skarbowi Państwa - (...) o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 9 sierpnia 2017 r., sygn. akt XXV C 1547/16 I. oddala apelację; II. zasądza od Skarbu Państwa – (...) na rzecz (...) Przedsiębiorstwa (...) S.A. w P. kwotę 10.683,04 zł (dziesięć tysięcy sześćset osiemdziesiąt trzy złote i 4 grosze) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Sygn. akt VI ACa 1589/17 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 9 sierpnia 2017 r. Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził od pozwanego Skarbu Państwa – (...) na rzecz powoda (...) Przedsiębiorstwo (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w P. kwotę 103 916,59 zł wraz z ustawowymi odsetkami za okres od 20 sierpnia 2014 roku do dnia zapłaty (pkt I); w pozostałym zakresie oddalił powództwo (pkt II) oraz zasądził od pozwanego Skarbu Państwa – (...) na rzecz powoda (...) Przedsiębiorstwo (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w P. kwotę 10 533,04 zł tytułem kosztów procesu. (pkt III) Powyższe rozstrzygnięcie zostało oparte o następujące ustalenia faktyczne. W 2011 r. zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym Poznań-Stare Miasto T. Z. z wniosku (...) Przedsiębiorstwa (...) SA w P. przeciwko dłużnikowi (...) sp. z o.o. w P.. Podstawą prowadzenia postępowania egzekucyjne był nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym z 20 czerwca 2011 r., wydany przez Sąd Okręgowy w Poznaniu, sygn. IX GNc 573/11, na podstawie którego (...) sp. z o.o. w P. zobowiązany był zapłacić na rzecz (...) Przedsiębiorstwa (...) S.A. w P. kwotę 2 371 170 zł wraz z ustawowymi odsetkami od 14 stycznia 2011 r. oraz kwotę 25 000 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania i 7 217 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Pismem z 26 lipca 2011 r. Komornik Sądowy T. Z. dokonał zajęcia przysługującej dłużnikowi (...) sp. z o.o. w P. od Skarbu Państwa – (...) wierzytelności, w szczególności wierzytelności z tytułu dostawy samochodów oraz usług serwisowych. W dacie zajęcia wierzytelność przysługująca (...) sp. z o.o. stwierdzona była nieprawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie z 18 lutego 2011 r., sygn. I C 972/10, którym zasądzono od Skarbu Państwa kwotę 191 664,14 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Pismem z 4 sierpnia 2011 r. dłużnik zajętej wierzytelności – Skarb Państwa – poinformował Komornika o przeszkodzie w realizacji zajęcia, wynikającej z wniesienia, przez Skarb Państwa, apelacji od wyroku z 18 lutego 2011 r. Ostatecznie w sprawie przeciwko Skarbowi Państwa wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 10 listopada 2011 r., sygn. I ACa 444/11 zasądzono od Skarbu Państwa na rzecz (...) sp. z o.o. kwotę 95 100,53 zł wraz z ustawowymi odsetkami od 15 maja 2010 r. oraz kwotę 4 792 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. W 14 grudnia 2011 r. pozwany wypłacił (...) należność wynikającą z wyroku Sądu Apelacyjnego – wynoszącą wówczas 119 504,08 zł, w tym 95 100,53 zł należności głównej, 19 611,55 zł odsetek i 4 792 zł tytułem kosztów procesu. W dniu 20 sierpnia 2014 r. przed Sądem Rejonowym dla Warszawy-Śródmieścia odbyło się posiedzenie w sprawie z zawezwania do próby ugodowej wystosowanego przez powoda wobec pozwanego. Zawezwanie dotyczyło zapłaty kwoty 119 504,08 zł tytułem odszkodowania. W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego pod sygn. Km 1301/11 wyegzekwowane zostało 34 017 zł tytułem zwrotu kosztów procesu i egzekucji oraz 74 778,45 zł na poczet egzekwowanego świadczenia – zaliczone na poczet odsetek. W pozostałej części egzekucja okazała się bezskuteczna z uwagi na brak majątku dłużnika. Postanowieniem Sądu Rejonowego Poznań – Stare Miasto w P. z 13 października 2016 r., sygn. XI GU 487/15, została ogłoszona upadłość (...) sp. z o.o. Postępowanie egzekucyjne prowadzone w sprawie Km 1301/11 uległo umorzeniu z mocy prawa na skutek uprawomocnienia się postanowienia o ogłoszeniu upadłości likwidacyjnej dłużnika. Powyższe ustalenia faktyczne zostały dokonane na podstawie wskazanych przez Sąd I Instancji dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Dokonane ustalenia faktyczne, zdaniem Sądu, w pełni pozwalały na rozstrzygnięcie o zgłoszonym żądaniu. Okoliczności faktyczne powoływane przez pozwanego w sprzeciwie od nakazu zapłaty, związane z uzyskaniem przez pracowników pozwanego informacji o numerze rachunku bankowego, na który mają zostać przekazane środki, pozostają całkowicie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia. Dlatego też wnioski dowodowe dotyczące przesłuchania świadków zostały oddalone. W uzasadnieniu prawnym Sąd Okręgowy wskazał, że dokonanie przez komornika sądowego zajęcia wierzytelności przysługującej (...) sp. z o.o. rodzi konieczność oceny zachowania pozwanego, występującego jako dłużnik zajętej wierzytelności, w świetle zawartych w kodeksie postępowania cywilnego przepisów o egzekucji z wierzytelności. Sąd Okręgowy przywołał treść art. 896 k.p.c., 900 § 1 k.p.c. oraz 902 k.p.c. oraz wskazał, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajdzie art.886§3 k.p.c., którego odpowiednie zastosowanie oznacza, że dłużnik zajętej wierzytelności, który nie zastosował się do wezwania z art.896 k.p.c. lub w inny sposób naruszył obowiązki wynikające z zajęcia (…) albo dokonał wypłaty zajętej wierzytelności dłużnikowi, odpowiada za wyrządzoną przez to wierzycielowi szkodę. Tak określona odpowiedzialność stanowi odpowiedzialność z tytułu czynu niedozwolonego. Jej przesłankami jest bezprawne i zawinione zachowanie dłużnika, powstanie szkody w majątku wierzyciela egzekwującego oraz istnienie związku przyczynowego między zachowaniem się dłużnika zajętej wierzytelności a szkodą wierzyciela egzekwującego. Nie budziło wątpliwości Sądu Okręgowego, że zachowanie się pozwanego, który uiścił świadczenie (...) sp. z o.o. pomimo otrzymania zajęcia wierzytelności było bezprawne – jako naruszające obowiązek wynikający z wezwania komornika opartego o treść art.896§1 pkt 2 k.p.c. Uznać należy, że było to działanie zawinione. Wskazywane przez pozwanego okoliczności wypłaty (s.4 sprzeciwu - k.57) jednoznacznie wskazują, że pomimo otrzymania zajęcia wierzytelności pracownik pozwanego rozpoczął ustalenia z (...) sp. z o.o. numeru rachunku bankowego, na który ma zostać uiszczona zapłata. Jednakże po skutecznym zajęciu wierzytelności to nie (...) sp. z o.o. był podmiotem, na rzecz którego powinna nastąpić zapłata (był nim komornik sądowy), zatem już podjęcie takich ustaleń świadczy o zawinieniu. Nie ma żadnego znaczenia kto wskazał pracownikowi pozwanego numer rachunku bankowego i jaki był to rachunek bankowy, skoro pracownik pozwanego w ogóle nie powinien był dokonywać takich ustaleń z pracownikami (...) sp. z o.o. Sąd zwrócił też uwagę w tym miejscu na lekkomyślność, wyrażającą się w telefonicznym ustalaniu numeru rachunku bankowego, na który miał zostać dokonany przelew ponad 100 tys. złotych. Sąd I instancji wskazał, że pozwany koncentrował się w swoim sprzeciwie na nieistnieniu szkody po stronie powoda. Jednak stan istniejący w chwili zamknięcia rozprawy, w którym ogłoszono upadłość (...) sp. z o.o., a postępowanie egzekucyjne pomimo kilku lat od jego wszczęcia zakończyło się wyegzekwowaniem jedynie części odsetek i żadnej części z ponad 2 mln należności głównej, jednoznacznie przesądza o powstaniu szkody w majątku wierzyciela. Szkody wyrażającej się niezaspokojeniem egzekwowanego roszczenia w części, w jakiej mogłoby ono nastąpić w przypadku zgodnego z prawem działania pozwanego. Wobec nieskuteczności postępowania egzekucyjnego z innych składników majątku dłużnika, kwota, której nie otrzymał powód (wierzyciel) w wyniku realizacji zajęcia wierzytelności stanowi wprost o pomniejszeniu jego majątku. Nie budziło wątpliwości również spełnienie trzeciej z przesłanek odpowiedzialności pozwanego, tj. istnienia związku przyczynowego pomiędzy zachowaniem pracownika pozwanego, a powstaniem szkody. Odmiennie jedynie od powoda należało określić wysokość szkody. Z uwagi na zasady regulujące postępowanie egzekucyjne, powód nie otrzymałby całości z kwoty 119 504,08 zł, która powinna być przekazana komornikowi przez pozwanego. Z uzyskanej kwoty komornik ściągnąłby opłatę według stawki 15%, określonej w art.49 ust.1 zdanie 1 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji. Przepis ten przewiduje, że w sprawach o egzekucję świadczeń pieniężnych komornik pobiera od dłużnika opłatę stosunkową w wysokości 15% wartości wyegzekwowanego świadczenia, jednak nie niższej niż 1/10 i nie wyższej niż trzydziestokrotna wysokość przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. Z kolei art.49 ust.1a ukse określa, że w sprawach wymienionych w ust. 1 komornik ściąga opłatę od dłużnika proporcjonalnie do wysokości wyegzekwowanego świadczenia. Należna opłata wynosiłaby 15 587,49 zł (15% x 103 916,59 zł). Przekazaniu na rzecz wierzyciela podlegałoby więc jedynie 103 916,59 zł (119 504,08/1,15). Taka też kwota stanowi szkodę poniesioną przez powoda na skutek bezprawnego działania pracownika pozwanego i podlega zasądzeniu na rzecz powoda. W zakresie żądania odsetkowego Sąd I instancji wskazał, że powód żądał zasądzenia odsetek ustawowych poczynając od 15 grudnia 2011 r. Jednak w ocenie sądu takie żądanie jest zbyt daleko idące. Pozwany w niniejszej sprawie nie odpowiada bowiem za realizację wierzytelności na rzecz (...) sp. z o.o., a za szkodę powstałą na skutek zaniechania pozwanego. W wyniku spełnienia się przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej powstała odrębna wierzytelność, która ma swój własny termin płatności. Ponieważ nie jest on oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno zostać spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania (art.455 k.c.). Powód nie powoływał się na skierowanie do pozwanego wezwania do zapłaty odszkodowania wcześniej niż w zawezwaniu do próby ugodowej. Nie jest znany termin doręczenia pozwanemu tego zawezwania, jednak z pewnością nastąpiło to przed terminem posiedzenia wyznaczonym na 20 sierpnia 2014 r. Stąd też należy przyjąć, że świadczenie powinno zostać spełnione najpóźniej przed tym dniem. Zgodnie z art.481§1 i 2 k.c., jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych. Przepis w tym brzmieniu obowiązuje od 1 stycznia 2016 r., natomiast zgodnie z jego brzmieniem obowiązującym do 31 grudnia 2015 r., wierzycielowi należały się odsetki ustawowe. Za okres od 1 stycznia 2016 r. powodowi należne byłyby zatem ustawowe odsetki za opóźnienie. Jeśli jednak powód, reprezentowany przez adwokata żąda zasądzenia „odsetek ustawowych” i zgłoszonego żądania nie zmienia, mimo zmiany ustawowej definicji tego pojęcia, to konieczne było przyjęcie, że chodzi o odsetki, które w ten sposób zdefiniowane są w art.359§2 k.c. Przepis ten przewiduje, że jeżeli wysokość odsetek nie jest w inny sposób określona, należą się odsetki ustawowe w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 3,5 punktów procentowych. Posłużenie się przez zawodowego pełnomocnika określonym pojęciem zdefiniowanym w ustawie ma swoje konsekwencje. Zaś art.321 § 1 k.p.c. uniemożliwia zasądzenie ponad zgłoszone żądanie poprzez zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie zdefiniowanych w art.481 § 2 k.c. O kosztach postępowania Sąd I instancji orzekł na podstawie art. 100 zd. 1 k.p.c. stosunkowo je rozdzielając. Powód wygrał sprawę w 86,96% i w takiej części należało obciążyć pozwanego kosztami procesu. Poniesione przez powoda koszty wynoszą 13 193 zł, w tym 5 976 zł opłaty, 7 200 zł wynagrodzenie pełnomocnika, 17 zł opłata skarbowa. Z kolei koszty poniesione przez pozwanego wynoszą 7200 zł kosztów zastępstwa procesowego. Łącznie koszty wynoszą zatem 20 393 zł. Pozwany powinien ponieść koszty w wysokości 17 733,04 zł, a powód – 2 959,96 zł. Uwzględniając różnicę pomiędzy kosztami poniesionymi przez strony, a kosztami należnymi, należało zasądzić na rzecz powoda kwotę 10 533,04 zł (13 193 – 2 659,96 zł). Apelację od powyższego wyroku złożył pozwany, zaskarżając wyrok w zakresie, w którym Sąd zasądził od pozwanego Skarbu Państwa - (...) na rzecz powoda (...) Przedsiębiorstwo (...) Spółka Akcyjna w P. kwotę 103.916,59 zł wraz z ustawowymi odsetkami za okres od 20 sierpnia 2014 r. do dnia zapłaty (pkt I) oraz w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu (pkt III). Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.