Sygn. akt VII U 1372/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 czerwca 2019 r. Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSO Monika Rosłan-Karasińska Protokolant: sekr. sądowy Aneta Rapacka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2019 r. w Warszawie sprawy K. J. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział w W. o podleganie ubezpieczeniom społecznym z udziałem zainteresowanego M. K. (płatnika składek) na skutek odwołania K. J. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział w W. z dnia 14 lipca 2016 r., nr (...) oddala odwołanie. UZASADNIENIE Ubezpieczona K. J. w dniu 18 sierpnia 2016 roku wniosła za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...) Oddział w W. do Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie odwołanie od decyzji organu rentowego z dnia 14 lipca 2016 roku, nr: (...). W uzasadnieniu odwołania ubezpieczona wskazała, iż organ rentowy niesłusznie przyjął, iż nie jest pracownikiem, a wiążąca ją z pracodawcą umowa o pracę była zawarta dla pozoru. W ocenie odwołującej złożone w toku postępowania dowody wykazały, iż rzeczywiście świadczyła ona pracę. Zdaniem odwołującej decyzja wydana przez organ rentowy nie znajduje odzwierciedlenia w rzeczywistości. W związku z powyższym odwołująca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez uznanie, że jest pracownikiem podlegającym obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu od dnia 9 listopada 2015 roku ( odwołanie, k. 12 - 14 a.s.). Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. w odpowiedzi na odwołanie wniesionej w dniu 31 sierpnia 2016 roku wniósł o jego oddalenie na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. W ocenie organu rentowego odwołująca w toku postępowania nie przedstawiła dowodów potwierdzających faktyczne wykonywanie zatrudnienia w ramach stosunku pracy. Organ rentowy wskazał również, iż niezdolność do pracy K. J. powstała w dniu 17 lutego 2016 r., czyli w ciągu miesiąca od zgłoszenia jej do ubezpieczeń społecznych oraz, że w dniu rozpoczęcia pracy odwołująca nie posiadała wstępnych badań lekarskich dopuszczających pracownika do pracy. Organ rentowy podkreślił również, że ustalone w kwestionowanej umowie o pracę wynagrodzenie jest nieadekwatne do posiadanego wykształcenia oraz braku doświadczenia odwołującej oraz fakt, że K. J. jest jedynym zgłoszonym kiedykolwiek do ubezpieczeń pracownikiem, a płatnik posiada bardzo duże zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne. Organ rentowy podniósł również, iż przez czas trwania spornej umowy o pracę, ubezpieczona była zatrudniona w pełnym wymiarze pracy u innego płatnika składek. Zdaniem organu rentowego okoliczności zatrudnienia odwołującej dają podstawy do stwierdzenia, iż umowa została zawarta dla pozoru w rozumieniu art. 83 k.c. w celu uzyskania świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. ( odpowiedź na odwołanie, k. 3-7 a.s.) Sąd ustalił następujący stan faktyczny: K. J. w dniu 9 listopada 2015 roku zawarła z M. K. umowę o pracę na stanowisku specjalisty ds. wsparcia sprzedaży na okres próbny w wymiarze ¼ etatu za wynagrodzeniem 1.850, 00 zł brutto. Od 1 stycznia 2016 r. strony łączyła umowa o pracę na czas nieokreślony w zadaniowym systemie pracy za wynagrodzeniem 5,000.00 zł brutto. Do zakresu obowiązków odwołującej miało należeć: bieżąca obsługa dokumentów firmowych, obsługa klientów, pozyskiwanie nowych klientów oraz tłumaczenie dokumentów na język angielski lub na język polski. ( odpowiedź na Zawiadomienie z dnia 7 czerwca 2016 - k. nr 15 a.s.). W związku z dokonanym przez płatnika składek zgłoszeniem do ubezpieczeń społecznych organ rentowy powziął wątpliwość co do zasadności zgłoszenia odwołującej do ubezpieczeń społecznych z tytułu zawartej umowy i w związku z tym wszczął z urzędu postępowanie kontrolne w sprawie prawidłowości tego zgłoszenia. W ramach postępowania administracyjnego płatnik składek złożył następującą dokumentację mającą świadczyć o wykonywaniu pracy przez K. J.: kserokopię dokumentu (...), dowodów wypłaty wynagrodzeń, kartę szkolenia wstępnego w dziedzinie BHP, umowy o pracę z dnia 9 listopada 2015 roku, umowy o pracę z dnia 1 stycznia 2016 roku, korespondencji mailowej, faktur, potwierdzeń otrzymania przelewów zapłaty za usługi oraz dowodów wypłaty wynagrodzeń. W oparciu o powyższe Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w W. w dniu 14 lipca 2016 roku wydał decyzją nr (...) w której stwierdził, że K. J. jako pracownik płatnika składek M. K. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu od dnia 9 listopada 2015 roku. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że umowa została zawarta dla pozoru, wyłącznie w celu uzyskania przez odwołującą prawa do wypłaty świadczeń ( decyzja z dnia 14 lipca 2016, k. nr 97 a.r.). Od powyższej decyzji K. J. wniosła odwołanie inicjujące niniejsze postępowanie sądowe, w toku którego Sąd ustalił, że płatnik składek M. K., prowadzący działalność pod firmą K (...), rozpoczął działalność 1 sierpnia 2009 r. Zajmuje się on sprzedażą towarów różnego rodzaju. Miejscem wykonywania działalności przez płatnika składek jest w W. przy ulicy (...). M. K. nie złożył zeznań podatkowych za 2015 i 2016 r. Posiada on jednocześnie duże zadłużenie wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ok. 70.000,00 zł. W 2017 r. M. K. zawiesił prowadzoną działalność. ( wydruk z (...), k. 40 a.s., opinia biegłego z dnia 25 lutego 2019 r. k. 269 a.s.) K. J. posiada wykształcenie wyższe licencjackie ze specjalności górnictwo, geologia i geoinżynieria na Politechnice (...). Odwołująca mieszka w W.. Równolegle z zatrudnieniem u płatnika składek w okresie od stycznia 2016 roku do października 2016 r. odwołująca świadczyła pracę na rzecz (...) sp. Z o.o. w pełnym wymiarze etatu, z ustalonym czasem pracy w dni powszednie przy ul. (...), za wynagrodzeniem w kwocie 3.300 złotych netto, na specjalisty do spraw wsparcia sprzedaży, produktu. (zeznania wnioskodawczyni w charakterze strony , k. 256 – 258 a.s). Odwołująca w momencie zawierania spornej umowy o pracę była ciąży i nikt poza nią nie był zatrudniony u płatnika składek. Nikt nie został zatrudniony na miejsce odwołującej. Odwołująca urodziła dziecko w maju 2016 roku. ( zeznania wnioskodawczyni i zainteresowanego w charakterze stron, k. 256 – 259.) Przed zatrudnieniem odwołującej się jak i po marcu 2016 r. płatnik składek zlecał tłumaczenia na zewnątrz. W trakcie absencji odwołującej K. J. nie zatrudniono nowego pracownia, a finalnie w 2017 r. płatnik zawiesił działalność gospodarczą. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów z dokumentów zawartych: w aktach sprawy, aktach rentowych, jak też częściowo na podstawie zeznań przesłuchanych w charakterze strony odwołującej się K. J. ( k. 256-258 a.s.) oraz M. K. ( k. 258 – 259 a.s.). Sąd uznał zgromadzony materiał dowodowy za wiarygodny w zakresie w jakim odnosił się on do kwalifikacji zawodowych posiadanych przez odwołującą, faktu jej zatrudnienia w (...) sp. z o.o. oraz przebiegu jej ciąży. Sąd za niewiarygodny uznał materiał dowodowy zaoferowany przez stronę odwołującą w tej części w jakiej zmierzał do wykazania, iż K. J. świadczyła pracę na rzecz płatnika składek w rygorach przewidzianych dla stosunku pracy. Tym samym Sąd uznał za niewiarygodne w tym aspekcie zeznania złożone w charakterze strony przez wnioskodawczynię oraz zainteresowanego. Nadto w ocenie Sądu dla wykazania faktycznej okoliczności świadczenia pracy w ramach umowy o prace niedostateczny okazał się materiał zaoferowany przez stronę odwołującą. Ponadto za gołosłowne i niewykazane Sąd uznał twierdzenia odwołującej się jakoby to faktycznie realizowała zadania na rzecz płatnika składek przewidziane umową o pracę. W toku sprawy bowiem strona odwołująca się nie przedstawiła żadnego wiarygodnego dokumentu czy też świadka, który potwierdziłby że faktycznie świadczyła pracę na rzecz płatnika składek. Dołączone do akt przykładowe tłumaczenia (wysyłana ze skrzynki prywatnej nie firmowej) nie wskazują w jakiej dacie zostały wykonane oraz nie wskazują, że zostały wykonane w ramach pracy na rzecz zainteresowanego. Sąd uznał za wiarygodne zeznania świadka A. W. w zakresie w jakim opisał łączące go z płatnikiem składek relacje biznesowe. Świadek jednak w swoich zeznaniach nie podała okoliczność, które mogłyby świadczyć o tym, że K. J. świadczyła na rzecz płatnika składek pracę w rygorach przewidzianych w art. 22 kodeksu pracy. Odnosząc się do opinii biegłego ginekologa z dnia 9 lutego 2018 roku, Sąd zważył, że okoliczności przebiegu ciąży odwołującej oraz jej zdolność do pracy w ocenie Sądu nie były kluczowe dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie mając na uwadze pozostały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie na okoliczność faktycznego świadczenia pracy przez odwołującą na rzecz płatnika składek. Sąd dał wiarę opinii biegłego w zakresie ustalenia czy płatnik składek M. K. miał możliwość finansową i czy było ekonomicznie uzasadnione zatrudnienie pracownika za wynagrodzeniem 5000,00 zł brutto, w której wykazano, że sytuacja ekonomiczna płatnika składek nie była dobra i nie pozwalała na takie zatrudnienie oraz, że takie zatrudnienie nie było uzasadnione ekonomicznie. Podkreślić należy, iż płatnik składek kilkukrotnie nie wykonał zobowiązania Sądu i nie złożył PIT za 2016 r. oraz nie przedłożył wydruków z ksiąg rachunkowych. Według informacji przedstawionych przez Urząd Skarbowy nie złożył deklaracji za 2015 r. i 2016 r. Z dokumentów dotyczących działalności zainteresowanego M. K. wynikają jedynie długi, a dokumenty PIT-36 za 2015 r. z którego wynika, iż jakikolwiek dochód nie został złożony do Urzędu Skarbowego Nie było zatem uzasadnienia ekonomicznego dla zatrudnienia pracownika z wynagrodzeniem 5.000,00 złotych. Było to duże obciążenie dla jednoosobowej działalności gospodarczej. W trakcie absencji odwołującej K. J. nie zatrudniono nowego pracownia, a finalnie w 2017 r. płatnik zawiesił działalność gospodarczą. Podkreślić należy, iż przed zatrudnieniem odwołującej się jak i po marcu 2016 r. płatnik składek zlecał tłumaczenia na zewnątrz. W ocenie Sądu zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do wydania orzeczenia. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Odwołanie K. J. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w W. z dnia 14 lipca 2016 roku, nr: (...) jest niezasadne i jako takie podlega oddaleniu. W rozpatrywanej spór koncentrował się tego, czy odwołująca oraz M. K. zawarli umowę o pracę o charakterze pozornym, jedynie w celu uzyskania przez ubezpieczoną świadczeń pieniężnych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, czy też faktycznie ją realizowały, co wiąże się nierozerwanie z podleganiem ubezpieczeniom społecznym. Rozstrzygnięcie powyższej kwestii wymagało nie tylko dokonania szczegółowych ustaleń faktycznych, ale również wykładni przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 z późn. zm., dalej: ustawa emerytalna). Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami, z wyłączeniem prokuratorów. W myśl art. 13 pkt 1 ustawy emerytalnej następuje to od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia jego ustania. O tym jednak, czy dany stosunek prawny łączący dwa podmioty może być uznany za stosunek pracy, rozstrzygają przepisy prawa pracy. Zaznaczenia wymaga również, że organ rentowy jest organem upoważnionym do oceny ważności umowy o pracę, która stanowi podstawę ubezpieczenia. W świetle bowiem art. 68 ust. 1 pkt 1 ustawy do zakresu działania organu rentowego należy między innymi realizacja przepisów o ubezpieczeniach społecznych, a w szczególności stwierdzanie i ustalanie obowiązku ubezpieczeń społecznych. W doktrynie i orzecznictwie sądowym konsekwentnie jest również przyjmowana dopuszczalność weryfikowania rzeczywistego charakteru zawieranych przez ubezpieczonych umów o pracę, czego przykładem jest wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2005 roku (sygn. akt III UK 200/04), zgodnie z którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest uprawniony do zbadania ważności umowy o pracę w celu stwierdzenia objęcia ubezpieczeniem społecznym pracowników, w tym także zbadania, czy umowa ta nie została zawarta dla pozoru. Kontrola i weryfikacja zawartych umów o pracę w stosunku do osób zgłoszonych do ubezpieczenia społecznego odbywa się przy tym nie tylko w zakresie warunków formalnych tych umów, ale także tego, czy osoby zgłoszone do ubezpieczenia społecznego faktycznie wykonywały obowiązki pracownicze w okresie wskazanym w umowie (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 2 grudnia 2004 roku, sygn. akt III AUa 1160/04). Oceny czy zawarta umowa jest umową o pracę, należy dokonywać na podstawie przepisów kodeksu pracy. Natomiast o jej ważności i skuteczności zaś będą decydowały dodatkowo stosowane odpowiednio na podstawie art. 300 k.p. przepisy kodeksu cywilnego. Stosownie do treści definicji zawartej w art. 2 kodeksu pracy (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 917) pracownikiem jest osoba zatrudniona między innymi na podstawie umowy o pracę. Użyty w powyższym przepisie zwrot „zatrudniona” oznacza istnienie między pracownikiem, a pracodawcą szczególnej więzi prawnej o charakterze zobowiązaniowym, tj. stosunku pracy. Istotą tegoż stosunku jest – w świetle art. 22 § 1 k.p. – uzewnętrznienie woli umawiających się stron, z których jedna deklaruje chęć wykonywania pracy określonego rodzaju w warunkach podporządkowania pracodawcy, natomiast druga – stworzenia stanowiska pracy i zapewnienia świadczenia pracy za wynagrodzeniem. Celem i zamiarem stron umowy o pracę winna być każdorazowo faktyczna realizacja treści stosunku pracy, przy czym oba te elementy wyznaczają: ze strony pracodawcy – realna potrzeba ekonomiczna i umiejętności pracownika, zaś ze strony pracownika – ekwiwalentność wynagrodzenia uzyskanego za pracę. Dla stwierdzenia, czy zaistniały podstawy do objęcia odwołującej ubezpieczeniem społecznym, w świetle powołanych przepisów, wymagane jest ustalenie, czy zatrudnienie miało charakter rzeczywisty i polegało na wykonywaniu pracy określonego rodzaju, na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, czyli w warunkach określonych w art. 22 § 1 k.p. W orzecznictwie utrwalony jest już pogląd, iż umowa o pracę, która nie wiąże się z jej wykonywaniem, a zgłoszenie do ubezpieczenia następuje tylko pod pozorem istnienia tytułu ubezpieczenia w postaci zatrudnienia, nie skutkuje w sferze prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 16 marca 1999r., II UKN 512/98; z dnia 28 lutego 2001r., II UKN 244/00). Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca – do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem (art. 22 § 1 k.p.). W ujęciu art. 22 § 1 k.p. stosunek pracy to relacja prawna łącząca pracodawcę i pracownika, na której treść składają się wzajemne prawa i obowiązki. Zgodnie z treścią powołanego przepisu zasadniczym elementem konstrukcyjnym stosunku pracy jest zobowiązanie pracownika do wykonywania pracy pod kierownictwem pracodawcy w czasie i miejscu przez niego wyznaczonym za wynagrodzeniem. Swoistość stosunku pracy wyraża się więc w jego cechach, które odróżniają go od stosunków cywilnoprawnych, a także zwyczajowej, okazjonalnej pomocy członków najbliższej rodziny, świadczonej na rzecz określonego przedsiębiorcy, w ramach których świadczona jest praca. Do tych właściwości stosunku pracy należą: dobrowolność zobowiązania, zarobkowy charakter stosunku pracy, osobisty charakter świadczenia pracy oraz podporządkowanie pracownika co do miejsca, czasu i sposobu wykonywania pracy, wyrażające się również w możliwości wydawania pracownikowi poleceń dotyczących pracy. W rozpoznawanej sprawie organ rentowy zajął stanowisko, że K. J. nie wykonywała pracy na rzecz M. K., a prawdziwym motywem jej zatrudnienia nie było świadczenie pracy na rzecz pracodawcy za wynagrodzeniem, lecz wyłącznie uzyskanie wyższych świadczeń z tytułu choroby i macierzyństwa. W ocenie organu rentowego okoliczności te uzasadniały stwierdzenie, że sporna umowa o pracę zawarta między stronami stanowiła umowę pozorną w myśl art. 83 k.c. Zgodnie z art. 83 § 1 k.c. nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Pozorność umowy wyraża się w braku zamiaru wywołania skutków prawnych przy jednoczesnym zamiarze stworzenia okoliczności mających na celu zmylenie osób trzecich. Istotne znaczenie ma tu niezgodność między pierwotnym aktem woli, a jego uzewnętrznieniem. Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa rozróżnia się dwie podstawowe postacie pozorności:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.