k.c., zgodnie z którym zawierający umowę z podwykonawcą oraz inwestor i wykonawca ponoszą solidarną odpowiedzialność za zapłatę wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane przez podwykonawcę. Zgodnie z tym przepisem inwestor odpowiada zatem za zapłatę wynagrodzenia w taki sam sposób jak bezpośredni kontrahent podwykonawcy, a zapłata kwoty przez któregokolwiek z nich zwalnia drugiego z powyższego obowiązku, co wynika z łączącego inwestora i wykonawcę stosunku solidarności dłużników. Natomiast zgodnie z art.
do zawarcia przez wykonawcę umowy o roboty budowlane z podwykonawcą jest wymagana zgoda inwestora. Jeżeli inwestor, w terminie 14 dni od przedstawienia mu przez wykonawcę umowy z podwykonawcą lub jej projektu, wraz z częścią dokumentacji dotyczącą wykonania robót określonych w umowie lub projekcie, nie zgłosi na piśmie sprzeciwu lub zastrzeżeń, uważa się, że wyraził zgodę na zawarcie umowy. Podkreślenia przy tym wymaga, ze zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego zgoda inwestora na zawarcie przez wykonawcę umowy o roboty budowlane z podwykonawcą może być wyrażona na dwa sposoby - bierny oraz czynny. Wyrażenie zgody w sposób bierny objawia się brakiem zgłoszenia na piśmie sprzeciwu lub zastrzeżeń w terminie 14 dni od przedstawienia mu przez wykonawcę umowy z podwykonawcą lub jej projektu wraz z częścią dokumentacji dotyczącą wykonania robót określonych w umowie lub projekcie (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2011r. III CSK 152/10 LEX nr 1102865). Zdaniem Sądu Najwyższego zgoda inwestora na zawarcie przez wykonawcę umowy o roboty budowlane z podwykonawcą może być wyrażona również w sposób dorozumiany po zawarciu takiej umowy. Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 29 kwietnia 2008r. III CZP 6/08 (OSNC 2008 Nr 11, poz. 121) przyjął, że do zgody wymaganej przez art.
nie stosuje się art. 63 § 2 k.c. Zgoda ta może być wyrażona przez każde zachowanie, które ujawnia ją w sposób dostateczny (art. 60 k.c.). Chodzi w tym wypadku w szczególności o tolerowanie obecności podwykonawcy na placu budowy, dokonywanie wpisów w jego dzienniku budowy, odbieranie wykonanych przez niego robót oraz dokonywanie podobnych czynności (zob. w/w wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2011r. III CSK 152/10 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2009r. V CSK 24/09 LEX nr 527185). Tutejszy Sąd podziela jednak pogląd wyrażony przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 8 lutego 2007 r. sygn. akt I ACa 940/06 (LEX nr 298393), że termin dotyczący przedłożenia umowy lub jej projektu oraz dokumentacji upływa najpóźniej z dniem zakończenia robót przez podwykonawcę. Przedłożenie ww. dokumentów później mija się bowiem z celem regulacji, ponieważ chodzi o umożliwienie zapoznania się z nimi przed powstaniem obowiązku zapłaty. W przedmiotowym stanie faktycznym powodowie wprawdzie zawiadomili (...) S.A. o zawarciu z (...) A.S. umowy o podwykonawstwo na Inwestycji oraz przedstawili pozwanemu do akceptacji treść tej umowy, jednak uczynili to dopiero pismem z dnia 7 marca 2012 r. Tymczasem fakturę VAT nr (...) na kwotę 166.581,36 zł za wykonaniu robót w lutym 2012 r. powodowie wystawili w dniu 5 marca 2012 r. Zawiadomienie pozwanego nastąpiło zatem już po wykonaniu i zafakturowaniu robót, za które powodowie domagali się od inwestora zapłaty. W ocenie Sądu Okręgowego powód nie wykazał również, aby pozwany w sposób czynny wyraził zgodę na zawarcie umowy o podwykonawstwo. Czynny sposób wyrażenia zgody może przybrać różną formę - inwestor może wyrażać ją w sposób wyraźny pisemnie bądź ustnie, albo poprzez inne, dorozumiane zachowanie. W niniejszej sprawie nie była sporna okoliczność, że pozwany nie wyraził ani pisemnie ani ustnie wyraźnej zgody na zawarcie ww. umowy. W ocenie Sądu powód nie wykazał również, chociaż to na nim zgodnie z art. 6 k.c. spoczywał ciężar dowodu w tym zakresie, że pozwany dokonywał odbioru robót od pracowników powoda lub wpisów odbioru prac od powodów w dzienniku budowy bądź też że pozwany dokonywał innych podobnych czynności, które mogłyby świadczyć o jego wiedzy na temat obecności pracowników powodów na budowie (przed dniem 7 marca 2012 r.) i tolerowaniu tej obecności. Przede wszystkim powodowie nie zaoferowali na powyższe dowodów z dokumentów, chociażby w postaci dziennika budowy, zleceń wykonania prac czy notatek z narad odbywających się na budowie. Okoliczności takich nie wykazały również zeznania przesłuchanych w sprawie świadków. Dopiero więc po dacie zawiadomienia (...) S.A. przez powodów o zawarciu umowy podwykonawczej z (...) A.S. można byłoby mówić o wiedzy pozwanego co do obecności pracowników powodów na Inwestycji oraz o jego ewentualnej solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania (...) A.S. wobec powodów. Podkreślenia tu wymaga, że powodowie, będąc profesjonalnymi uczestnikami obrotu gospodarczego, działającymi w branży budowlanej, którzy mieli świadomość konieczności uprzedniego, a nie następczego, uzyskania zgody inwestora na zawarcie umowy z wykonawcą, winni zadbać o pozyskanie takiej zgody jeszcze przed przystąpieniem do wykonywania robót. Jeżeli napotykało to przeszkody po stronie (...) A.S., powodowie winni sami zawiadomić (...) S.A. o treści zawartej z wykonawcą umowy, jeszcze przed przystąpieniem do wykonania prac. Wszelkie zaniedbania w tym zakresie muszą więc obciążać powodów, którzy takich działań nie przedsięwzięli. Mając na uwadze powyższe, Sąd doszedł do przekonania, że na gruncie przedmiotowej sprawy nie było podstaw do przyjęcia solidarnej odpowiedzialności (...) S.A. za zobowiązanie (...) A.S. wobec powodów powstałe przed dniem 7 marca 2012 r., a wynikające z faktury VAT nr (...). Powodowie nie wykazali bowiem koniecznej dla przyjęcia solidarnej odpowiedzialności inwestora przesłanki wynikającej z art.
wyrażenia przez inwestora zgody na zawarcie przez powodów i (...) A.S. umowy, o której mowa w (...) § 3 k.c. Należy jednocześnie wyjaśnić, że na gruncie niniejszego stanu faktycznego zastosowanie znajdowały przepisy kodeksu cywilnego w brzmieniu obowiązującym w dacie wykonywania prac przez powodów, zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 3 k.c., który stanowi, że ustawa nie ma mocy wstecznej, chyba że to wynika z jej brzmienia lub celu. Jak bowiem wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 stycznia 2016 r., III CNP 6/15 (LEX nr 2004235): „ artykuł 3 k.c. stanowi, że nowa ustawa obowiązuje dopiero od chwili wejścia w życie ( lex retro non agit), co oznacza, że nie powinna zmieniać ocen skutków prawnych zdarzeń, które powstały pod rządami dawnego prawa. Wyrażona w nim reguła nieretroakcji a contrario nawiązuje do zasady tempus regit actum i jest uważana za fundamentalną dla porządku prawnego. Respektując zakaz retroakcji, zdarzenia prawne i stosunki prawne powstałe pod rządem dawnego prawa należy oceniać według tego prawa, a nie prawa nowego, które będzie miało zastosowanie do zdarzeń prawnych i ich skutków powstałych po dacie jego wejścia w życie. Jako alternatywną podstawę swojego roszczenia powodowie wskazali przepis art. 405 k.c. lub art. 410 k.c. Zgodnie z art. 405 k.c., kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Jak zaś stanowi art. 410 k.c., ww. przepis stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego. Świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. W kontekście powyższego wskazać należy, że w judykaturze prezentowane jest stanowisko, że brak możliwości zasądzenia wynagrodzenia za roboty budowlane na podstawie art.
nie sprzeciwia się możliwości uwzględnienia powództwa na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, ale tylko wówczas, jeżeli o wartość tych robót strona pozwana została bezspornie wzbogacona (zob. wyrok SN z dnia 2 lutego 2011 r., II CSK 414/10, niepubl. oraz z dnia 13 kwietnia 2017 r., I CSK 270/16, LEX nr 2288106). Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał jednak, że „ocena wystąpienia materialnoprawnej przesłanki z art. 405 k.c., a mianowicie uzyskania przez pozwanego inwestora korzyści majątkowej i to kosztem powoda, jest niemożliwa m.in. bez uprzedniej oceny, czy pozwany inwestor uiścił wynagrodzenie wykonawcy, posługującemu się powodowym podwykonawcą. Wyjaśnienie tej okoliczności jest niezbędnym elementem oceny wystąpienia przesłanki uzyskania przez pozwanego inwestora korzyści majątkowej kosztem powoda i to bez podstawy prawnej (zob. wyroki SN: z dnia 22 listopada 2006 r., V CSK 289/06, niepubl.; z dnia 28 sierpnia 2013 r. VCSK 362/12, niepubl.; z dnia 29 listopada 2016 r. I CSK 798/15 niepubl.). Powód tymczasem na gruncie niniejszej sprawy nie twierdził nawet, że generalny wykonawca, tj. (...) A.S., nie otrzymał od (...) S.A. zapłaty wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane na Inwestycji przez powodów. Z przedłożonej przez powodów notatki służbowej ze spotkania w dniu 23 stycznia 2013 r. (k. 183) wynika, że należności (...) A.S. z tytułu realizacji Inwestycji zostały uregulowane, w związku z czym powinien on sam uregulować wynagrodzenie należne powodom. Powodowie nie wykazali zaś w przedmiotowym procesie okoliczności przeciwnej, tj. że (...) A.S. nie otrzymał wynagrodzenia za roboty zrealizowane na Inwestycji przez A. G. i G. G., a tym samym, że (...) S.A. uzyskał jakąkolwiek korzyść majątkową kosztem powodów. Należy również zwrócić uwagę na dodatkową przesłankę roszczenia o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia zawartą w art. 405 k.c. o braku podstawy prawnej. Bezpodstawne wzbogacenie wyklucza bowiem istnienie podstawy prawnej przysporzenia mającej źródło w ważnej umowie zawartej przez wzbogaconego z osobą trzecią (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2005 r., sygn. akt V CK 389/05). W rozpoznawanej sprawie przyczyną przesunięć majątkowych było wykonywanie dwóch wzajemnych, ekwiwalentnych i odpłatnych umów, przy czym źródłem przyrostu substratu materialnego (...) S.A. była umowa między nim a generalnym wykonawcą, tj. konsorcjum firm, w skład którego wchodziła spółka (...).S. Źródłem zaś świadczenia powodów była natomiast umowa łącząca ich z (...) A.S. Niewątpliwie zaś prace zlecone powodom przez (...) A.S. mieściły się w zakresie prac zleconych tej spółce (konsorcjum) przez inwestora. Tym samym nie można uznać, aby pozwany uzyskał korzyść majątkową kosztem powodów i aby uzyskał taką korzyść bez podstawy prawnej. Na marginesie zauważyć jednak należy, że nawet gdyby uznać, że (...) S.A. faktycznie wzbogacił się kosztem powodów, to nie sposób uznać, aby powodowie wykazali wysokość takiego wzbogacenia, chociaż to na nich, zgodnie z art. 6 k.c., spoczywał ciężar wykazania przesłanek odpowiedzialności (...) S.A. w oparciu o przepis art. 405 czy art. 410 k.c. Zauważyć należy, że pozwany kwestionował wartość i zakres robót objętych fakturą VAT nr (...). Powodowie zaś poza tą fakturą, która była podpisana jedynie przez A. G. (k. 28), protokołem odbioru robót za luty 2012 r.
k.c., jak i z art. 405 i 410 k.c., powództwo należało oddalić jako niezasadne. W pkt II wyroku Sąd, zgodnie z art. 108 § 1 k.p.c., rozstrzygnął o zasadzie ponoszenia przez strony kosztów procesu (stosownie do brzmienia art. 98 k.p.c.), tj. ustalił, że pozwany wygrał proces w całości, pozostawiając szczegółowe wyliczenie tych kosztów referendarzowi sądowemu. Zgodnie z art. 98 k.p.c., strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w sentencji wyroku. SSO Marzena Iwańska ZARZĄDZENIE (...) (...)
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.