Sygn. akt: I C 410/19 upr. WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 grudnia 2019 r. Sąd Rejonowy w Chełmnie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia Monika Mleczko –

§ 1

kc stanowi, iż postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Zatem dla uznania danych postanowień umownych za niedozwolone koniecznym jest łączne wystąpienie powyższych przesłanek. W judykaturze przyjmuje się, iż w rozumieniu art. 385

(1)§ 1 kc, za sprzeczne z dobrymi obyczajami należy uznać m.in. działania wykorzystujące niewiedzę, brak doświadczenia konsumenta, naruszenie równorzędności stron umowy, działania zmierzające do dezinformacji, wywołania błędnego przekonania konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności. Chodzi więc o działanie potocznie określane jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 27 stycznia 2011 r, sygn. akt (...)). Ponadto pod pojęciem działania wbrew dobrym obyczajom kryje się wprowadzanie do umowy klauzul, które godzą w równowagę kontraktową stron takiego stosunku, natomiast przez rażące naruszenie interesów konsumenta rozumie się nieusprawiedliwioną dysproporcję – na niekorzyść konsumenta – praw i obowiązków stron, wynikających z umowy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2006 r.,(...), (...)). Dokonując oceny rzetelności określonego postanowienia umowy konsumenckiej należy zawsze rozważyć indywidualnie rozkład obciążeń, kosztów i ryzyka, jaki wiąże się z przyjętymi rozwiązaniami oraz zbadać jak wyglądałyby prawa lub obowiązki konsumenta w sytuacji, w której postanowienie to nie zostałoby zastrzeżone. Jak słusznie wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 stycznia 2016r. (...), ocena, czy dane postanowienie wzorca umowy, kształtując prawa i obowiązki konsumenta, „rażąco” narusza interesy konsumenta, uzależniona jest od tego, czy wynikająca z tego postanowienia nierównowaga praw i obowiązków stron (nierównowaga kontraktowa) na niekorzyść konsumenta jest istotna, znacząca (wyrok Sąd Najwyższego z dnia 3 lutego 2006 r., (...), niepubl.; por. również art. 3 ust. 1 dyrektywy Rady(...) z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, Dz. Urz. WE L 95 z dnia 21 kwietnia 1993r., s. 29 ze zm., polskie wydanie specjalne Dz.Urz. UE: rozdział 15, t. 2, s.288, dalej: dyrektywa (...)). Ustalenie, czy klauzula wzorca umowy powoduje taką nierównowagę, dokonane może być w szczególności przez porównanie sytuacji konsumenta w razie zastosowania tej klauzuli z sytuacją, w której byłby konsument, gdyby zastosowane zostały obowiązujące przepisy prawa. Znacząca nierównowaga kontraktowa na niekorzyść konsumenta pozostaje sprzeczna z dobrymi obyczajami (wymogami dobrej wiary, por. art. 3 ust. 1 dyrektywy (...)), gdy można rozsądnie założyć, że kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy i słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie się spodziewać, że konsument zaakceptowałby w ramach negocjacji klauzulę będącą źródłem tej nierównowagi (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 14marca 2013 r., (...), w sprawie M. A. przeciwko C. d'E. de C., T. i M. (C.) Przedmiotowa umowa pożyczki zawarta została przez strony w ramach standardowo stosowanych przez powoda formularzy oraz ogólnych warunków umów, które pozwana zaakceptowała, nie mając wpływu i możliwości negocjowania jej szczegółowych warunków. Pozwana nie miała jakiegokolwiek wpływu na treść umowy. Mogła przystąpić do umowy w zaproponowanej postaci lub jej nie zawierać. Podkreślić należy, iż powódka nie wykazała, że postanowienia umowy dotyczące opłat były z pozwaną indywidualnie negocjowane – powódka nie przedstawiła żadnych dowodów na tę okoliczność. Zgodnie zaś z art.

§ 1

kc, ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. O tym, iż zastrzeżone w umowie należności za czynności pożyczkodawcy nie były z pozwaną indywidualnie uzgadniane, świadczy przede wszystkim sporządzenie umowy na papierze firmowym pożyczkodawcy. W niniejszej sprawie jedynym pozaodsetkowym kosztem kredytu jaki pozwana była zobowiązana zapłacić była kwota 10.000 zł z tytułu opłaty operacyjnej. Zgodnie z art. 6 pkt 6 a ustawy o kredycie konsumenckim, pozaodsetkowe koszty kredytu są to wszystkie koszty, które konsument ponosi w związku z umową o kredyt konsumencki, z wyłączeniem odsetek. Maksymalną wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu określa się według wzoru wskazanego w przepisie art. 36a ustawy. W ocenie Sądu wprowadzenie do ustawy o kredycie konsumenckim konstrukcji pozaodsetkowych kosztów kredytu nie wyłącza możliwości badania przez sąd, czy zapisy umowne przewidujące tego rodzaju koszty nie stanowią niedozwolonych klauzul umownych. Okoliczność, że obowiązuje limit kosztów pozaodsetkowych na podstawie art. 36a-36d ustawy o kredycie konsumenckim nie wyłącza kontroli postanowień wzorca umowy, które odnoszą się do takich kosztów, pod kątem skuteczności ich inkorporacji do stosunku prawnego oraz pod względem ich abuzywności. (por. (...) Limit pozaodsetkowych kosztów kredytu konsumenckiego (...) 2016 nr 2). Oceny takiej należy dokonywać w oparciu o ogólne zasady wynikające z art. 5 kc, art. 388 kc, 385

(1)§ 1 kc i art. 58 kc. Podkreślić należy, iż przepisy ustawy o kredycie konsumenckim ograniczające wysokość pozaodsetkowych kosztów kredytu poprzez wprowadzenie matematycznego wzoru, ustalają jedynie maksymalną, a nie zwyczajowo obowiązującą wysokość kosztów dodatkowych. W każdym przypadku wysokość kosztów dodatkowych, w tym wynagrodzenia nie może być kształtowana w sposób dowolny, musi mieć uzasadnienie. Przy czym to powód winien wykazać jakie koszty są zaliczane do kosztów obsługi i dlaczego dodatkowa prowizja jest ustalona na takim a nie innym poziomie. Na gruncie przedmiotowej sprawy, ustalona przez pożyczkodawcę wysokość prowizji nie przekraczała wysokości określonej w przepisie art. 36a ustawy, jednakże pozwana w zamian za otrzymanie pożyczki w wysokości 10.000 zł zobowiązana była zapłacić kwotę 10.000 zł tytułem opłaty operacyjnej, która stanowiła 100 % wartości udzielonej pożyczki. W ocenie Sądu prowizja w takiej wysokości rażąco narusza interesy konsumenta, jest ewidentnie sprzeczna z dobrymi obyczajami, zasadą ekwiwalentności świadczeń stron, rzetelnością kupiecką i normalnym zyskiem uczciwie prowadzącego interes przedsiębiorcy. Sąd miał na uwadze, iż co do zasady prowizja rekompensuje wydatki pożyczkodawcy związane z faktem udzielenia pożyczki i jej obsługi. Trudno jednak uznać, iż dla podmiotu zajmującego się zawodowo tego typu działalnością koszty te wyniosły łącznie 10.000 zł. Już na „pierwszy rzut oka” koszty te są zawyżone i mają na celu osiągnięcie dodatkowego zysku z udzielonej pożyczki. Sąd nie znalazł uzasadnienia dla tak wysokiej prowizji nawet w ryzyku prowadzenia działalności związanej z udzielaniem pożyczek o wysokim ryzyku ich niespłacenia. Ponadto powód nie wykazałby poprzedni wierzyciel, poza księgowaniem spłat, podejmował jakiekolwiek inne czynności operacyjne (wezwania do zapłaty kierował już powód a nie pierwotny wierzyciel). Zauważyć należy, iż wierzytelność z przedmiotowej umowy została przelana na powoda już po 2 dniach od zawarcia przez pozwaną umowy. W ocenie Sądu tak wysoka prowizja w rzeczywistości stanowi dla pożyczkodawcy źródło dodatkowego zysku, ukryte przed konsumentem, pozwalające mu omijać przepisy dotyczące wysokość odsetek maksymalnych. Reasumując sąd uznał, iż zawarte w umowie pożyczki postanowienie umowne w zakresie opłaty operacyjnej w wysokości 10.000 zł stanowi niedozwolone postanowienie umowne i zgodnie z art.

§ 2kc nie wiąże stron.

Pozwana nie wykazała by spłaciła całość należności głównej wynikającej z przedmiotowej pożyczki, natomiast zgodnie z twierdzeniem powoda, którego pozwana nie zakwestionowała, dokonała spłaty kwoty 4.619,60 zł. Jak wynika z harmonogramu spłat, spłata ta obejmowała również opłatę operacyjną. W konsekwencji Sąd uznał, iż pozwana była zobowiązana do zapłaty na rzecz pierwotnego wierzyciela tylko kwoty 12.173,06 zł (po odjęciu niewiążącego postanowienia co do opłaty operacyjnej w kwocie 10.000 zł.) Na dochodzoną pozwem kwotę składa się kwota kapitału w wysokości 16.150,45 zł (gdzie powód jako kapitał zaliczył również opłatę operacyjną), kwota skapitalizowanych odsetek umownych w wysokości 227,80 zł oraz skapitalizowane odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości 9,23 zł. Zatem pod odjęciu opłaty operacyjnej i ustaleniu, iż część tej opłaty pozwana spłaciła, Sąd uznał, iż roszczenie powoda jest uzasadnione jedynie co do kwoty 6.387,48 zł. Mając to na uwadze orzeczono jak w pkt I sentencji wyroku, na podstawie powołanych powyżej przepisów. O odsetkach ustawowych od kwoty 6150,45 zł (kapitału) orzeczono na podstawie art. 481 kc, od daty określonej w pozwie. Sąd równocześnie rozłożył zasądzoną należność na raty w minimalnej wysokości jaką jako możliwą do spłaty wskazała pozwana, tj. po 100 zł miesięcznie na podstawie art. 320 kpc. W przepisie tym uregulowane jest tzw. "moratorium sędziego". Instytucja ta ma służyć urzeczywistnieniu dobrowolnego spełnienia świadczenia przez dłużnika, co jest korzystne nie tylko dla dłużnika, ale również dla wierzyciela, który w ten sposób unika konieczności wszczynania często długotrwałego i żmudnego postępowania egzekucyjnego. (tak. Komentarz do art. 320 kpc, pod red. (...) 2017, wyd. 18/(...), system Legalis) W orzecznictwie i judykaturze przyjmuje się, iż na wypadek szczególnie uzasadniony umożliwiający zastosowanie tej instytucji mają wpływ okoliczności konkretnej sprawy, wynikające z szeroko rozumianego stanu majątkowego i rodzinnego pozwanego jego sytuacji osobistej, majątkowej, finansowej, rodzinnej, które powodują, że nierealne jest spełnienie przez niego od razu i w pełnej wysokości zasądzonego świadczenia (tak np. w wyroku Sąd Najwyższy z dnia 9 kwietnia 2015 r., (...), niepubl.). Sąd winien uwzględnić okoliczności dotyczące powoda, w tym także jego uzasadniony interes, a ochrona jaką zapewnia pozwanemu dłużnikowi art. 320 kpc, nie może być stawiana ponad ochronę wierzyciela w procesie cywilnym. (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 31 maja 2012 r., sygn. (...)) Uznaje się, że interes wierzyciela jest należycie chroniony tylko wówczas, gdy w zamian za odroczenie terminów płatności poszczególnych rat wierzyciel uzyska realną nadzieję na stopniowe i dobrowolne wywiązywania się przez dłużnika z jego obowiązków w zakresie uiszczania świadczenia rozłożonego na raty. Zatem Sąd w każdej sprawie winien mieć na uwadze, czy wydanie orzeczenia o rozłożeniu na raty ułatwi zobowiązanemu spłatę długu stwierdzonego wyrokiem, a jednocześnie czy nadmiernie nie naruszy uzasadnionego interesu wierzyciela. W ocenie Sądu okoliczności niniejszej sprawy w szczególności stan majątkowy pozwanej wskazują, iż spełnienie przez pozwaną niezwłocznie lub jednorazowo zasądzonego świadczenia jest niemożliwe i narażać ją będzie na niepowetowane szkody. Kwota 6.150,45 zł dla pozwanej, która utrzymuje się ze świadczenia opiekuńczego oraz renty socjalnej niepełnosprawnej córki, jest znaczną kwotą. Ustalone spłaty w wysokości po 100 zł miesięcznie są realne do uiszczenia. Ponadto w stosunku do pozwanej toczy się już postępowanie egzekucyjne, ale z uwagi na jej niski dochód Komornik nie może dokonać zajęcia świadczenia. Ustalając wysokość rat Sąd miał także na uwadze interes powoda, który jest funduszem inwestycyjnym, podmiotem gospodarczym o ogólnopolskim zasięgu, zajmującym się windykacją i obrotem wierzytelnościami. Zatem rozłożenie zasądzonej należności na raty w tej wysokości, nie spowoduje ujemnych następstw dla prowadzonej przez powoda działalności, ani nie uszczupli w sposób znaczący jej majątku czy dochodu. W pkt IV sentencji wyroku oddalono powództwo w pozostałym zakresie. O kosztach procesu Sąd orzekł jak w pkt IV sentencji wyroku na podstawie art. 102 kpc, mając na uwadze trudną sytuacją majątkową i osobistą pozwanej.

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.