Sygnatura akt I Ns 674/17 POSTANOWIENIE P., dnia 26 września 2018 r. Sąd Rejonowy Poznań - Stare Miasto w P. I Wydział Cywilny w następującym składzie: Przewodniczący SSR Mariusz Gotowski Protokolant

art. 926 § 2 k.c. dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał nie chce lub nie może być spadkobiercą. Spadkodawczyni nie sporządziła testamentu, stąd

art. 926 § 2 kc dziedziczenia po niej opiera się na przepisach ustawy. Jak wskazano wcześniej stosowanie do art. LI przepisów wprowadzających kodeks cywilny w zw. z art. 3 kc do ustalenia spadkobierców S. W. stosuje się przepisy obowiązujące w chwili otwarcia spadku, czyli w chwili śmierci spadkodawcy, czyli w dniu 15 września 1974 r.

art. 931 § 1 kc Art. 931. § 1 kc w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.

§ 2

jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych. Mając na uwadze to, że S. W. była wdową i miała dwójkę dzieci Sąd stwierdził, że spadek po niej nabyli K. M. i J. W.

§ 1

tego przepisu należący do spadku wkład gruntowy w rolniczej spółdzielni produkcyjnej dziedziczą ci spośród spadkobierców, którzy w chwili otwarcia spadku: 1) są członkami tej spółdzielni albo 2) bądź są małoletni, bądź też pobierają naukę zawodu lub uczęszczają do szkół, albo 3) są trwale niezdolni do pracy.

§ 2

w braku spadkobierców określonych w punkcie pierwszym paragrafu poprzedzającego wkład gruntowy w rolniczej spółdzielni produkcyjnej dziedziczą również spadkobiercy, którzy pracują w gospodarstwie rolnym spółdzielni albo w ciągu sześciu miesięcy od otwarcia spadku zostaną członkami tej spółdzielni.

§ 3

przepisy paragrafów poprzedzających dotyczą również działki przyzagrodowej i siedliskowej, jeżeli należą one do spadku. Wskazać jednak należy, że

punktem 12 cytowanego wcześniej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2001 r., który został ogłoszony dnia 14 lutego 2001 r. art. 1087 Kodeksu cywilnego - jest zgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 21 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w którym odnosi się do spadków otwartych przed dniem ogłoszenia niniejszego wyroku w Dzienniku Ustaw, - jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 21 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w którym odnosi się do spadków otwartych od tego dnia, - nie jest niezgodny z art. 64 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jako, że spadek po S. W. został otwarty przed ogłoszeniem wyroku w Dzienniku Ustaw, to do dziedziczenia udziału w spółdzielni produkcyjnej winien mieć zastosowanie art. 1087 kc. Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wskazuje na to, że żaden ze spadkobierców S. W. nie spełnia wymogów określonych w art. 1087 kc. Stąd też do dziedziczenia wkładu

art. 1086 kc mają zastosowanie odpowiednio pozostałe przepisy określające dziedziczenia gospodarstw rolnych w wersji obowiązującej w momencie otwarcia spadku. W literaturze i orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że odpowiednie stosowanie przepisów prawa oznacza bądź stosowanie odnośnych przepisów bez żadnych zmian do innego zakresu odniesienia, bądź stosowanie ich z pewnymi zmianami, bądź też niestosowanie tych przepisów do innego zakresu odniesienia (por. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2006 r., III CZP 56/06, OSNC 2007, nr 3, poz. 43). Zdaniem Sądu skoro zgodnie żaden ze spadkobierców nie może dziedziczyć wkładu w gospodarstwie rolnym w oparciu o art.1087 kc, to zastosowanie w sprawie może mieć jedynie art. 1063 kc.

tym przepisem w brzemieniu obowiązującym w momencie otwarcia spadku

§ 1

jeżeli ani małżonek spadkodawcy, ani żaden z jego krewnych powołanych do dziedziczenia z ustawy nie odpowiada warunkom przewidzianym dla dziedziczenia gospodarstwa rolnego, gospodarstwo przypada Skarbowi Państwa jako spadkobiercy ustawowemu.

§ 2

Skarb Państwa uważany jest za spadkobiercę ustawowego gospodarstwa rolnego także wtedy, gdy do dziedziczenia uprawnione są wyłącznie osoby, które w chwili otwarcia spadku są trwale niezdolne do pracy; w wypadku takim Skarb Państwa dokonuje na rzecz tych osób spłat odpowiadających wartości ich udziałów w gospodarstwie spadkowym po odliczeniu długów związanych z prowadzeniem tego gospodarstwa.

§ 3

przepis § 2 nie dotyczy osób, dla których praca w tym gospodarstwie stanowiła główne źródło utrzymania, jeżeli wykażą, że mają warunki do prowadzenia tego gospodarstwa przy pomocy małżonka lub osób bliskich posiadających kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Dla dziedziczenia wkładu może mieć zastosowanie tylko art. 1063 kc, skoro art. 1088 kc wprowadza autonomiczną regulację dotyczącą dziedziczenia wkładu gruntowego. Brzmienie art. 1063 § 1 i 2 kc obowiązujące w momencie otwarcia spadku zostało ustalone przez tekst pierwotny kodeksu cywilnego ogłoszony w Dz. U. z 1964, nr 16, poz. 93. § 3 tego przepisu został dodany przez art. 1 pkt. 14 ustawy z dnia 26 października 1971 r. zmieniająca ustawę Kodeks cywilny (Dz.U. nr 27, poz. 252). Wskazać jednak należy, że zgodnie punktem 5 cytowanego wcześniej wyroku Trybunału Konstytucyjnego art. 1063 Kodeksu cywilnego:

1. a)w brzmieniu ogłoszonym dnia 18 maja 1964 r. (Dz. U. Nr 16, poz. 93) i zmienionym przez ustawę z dnia 26 października 1971 r. zmieniającą ustawę Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 27, poz. 252) jest niezgodny z art. 21 ust. 1 i 2 oraz z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
2. b)w brzmieniu nadanym przez ustawę z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 81) jest zgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 21 ust. 1 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Nie budzi wątpliwości ,że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności z Konstytucją RP art. 1063 kc oznacza, że przepis ten w zakwestionowanym przez Trybunał Konstytucyjny brzmieniu utracił moc obowiązującą. Podzielić zatem należy pogląd Sadu Najwyższego wyrażony w postanowieniu z dnia 29 kwietnia 2003 r. (V CKN 149/01, LEX nr 602322), że art. 1063 kc w brzmieniu obowiązującym na dzień otwarcia spadku nie może stanowić podstawy dziedziczenia przez Skarb Państwa, gdyż utracił on moc obowiązującą. W tym stanie rzeczy zdaniem Sądu zastosowanie w sprawie musi znaleźć zastosowanie art. 1063 kc w brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt. 17 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. nr 11, poz. 81) o treści: jeżeli ani małżonek spadkodawcy, ani żaden z jego krewnych powołanych do dziedziczenia z ustawy nie odpowiada warunkom przewidzianym dla dziedziczenia gospodarstwa rolnego albo jeżeli uprawnionymi do dziedziczenia są wyłącznie osoby, które w chwili otwarcia spadku są trwale niezdolne do pracy, gospodarstwo dziedziczą spadkobiercy na zasadach ogólnych. Przepis ten obowiązuje również obecnie i został on uznany za zgodny z Konstytucją RP w cytowanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Sąd uznał zatem, że podstawą do dziedziczenia wkładu muszą być zasady ogólne dziedziczenia, czyli w niniejszej sprawie art. 931 § 1 kc i dlatego też Sąd stwierdził, że wkład nabyli K. M. i J. W.