Sygn. akt VIII Ko 137/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 lipca 2018 roku Sąd Okręgowy w Warszawie, VIII Wydział Karny w składzie: Przewodniczący: SSO Janusz Zalewski Protokolant: sekr. sądowy Dariusz Markowski, sekr. sąd. Katarzyna Skarżyńska przy udziale Prokuratora: Krystyny Nogal – Załuskiej i Stanisława Wieśniakowskiego po rozpoznaniu na rozprawie w dniach: 10 maja, 27 czerwca i 27 lipca 2018 roku sprawy z wniosku J. G. , syna D. i J. z domu G., urodzonego w dniu (...) w W. przeciwko Skarbowi Państwa o odszkodowanie i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie w okresie od dnia 01 czerwca 2017 roku godz. 10:50, do dnia 02 czerwca 2017 roku godz. 11:00, w sprawie Prokuratury Rejonowej W. - (...) sygn. akt PR 2 Ds. (...) na podstawie art. 552 §4 k.p.k. i art. 554 §4 k.p.k. orzeka: I. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz J. G. kwotę 2.000,00 (dwóch tysięcy) złotych tytułem zadośćuczynienia oraz kwotę 300,00 (trzystu) złotych tytułem odszkodowania wraz z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty; II. w pozostałej części wniosek oddala; III. kosztami postępowania obciąża Skarb Państwa. Sygn. akt VIII Ko 137/17 UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 19 grudnia 2017 roku J. G. domagał się przyznania mu odszkodowania w kwocie 10.000,00 złotych i zadośćuczynienia w kwocie 10.000,00 złotych tytułem niewątpliwie niesłusznego zatrzymania przez funkcjonariuszy (...) W. (...) w okresie od 01 do 02 czerwca 2017 roku w związku z prowadzonym dochodzeniem sygn. akt 2 Ds. (...) ( k. 2-2v, 8 - wniosek) Podczas rozprawy głównej wnioskodawca podtrzymał wniosek co do zasady, jak i co do kwoty. ( k. 20, 33v – protokoły rozpraw głównych) Natomiast występujący w sprawie Prokurator wniósł o zasądzenie kwoty 2.000,00 złotych tytułem zadośćuczynienia i oddalenie wniosku w pozostałym zakresie. ( 33v – protokół rozprawy głównej) Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Od 2008 roku J. G. i E. G. pozostają w związku małżeńskim, z którego mają czworo małoletnich dzieci. W dniu 29 maja 2017 roku E. G. wraz dziećmi wyprowadziła się do mieszkania swoich rodziców przy ul. (...) w W., pozostawiając w mieszkaniu przy ul. (...) w K. jedynie J. G.. Następnego dnia o godzinie 19:35 udała się do Szpitalnego Oddziału Ratunkowego Szpitala (...) przy ul. (...), gdzie podczas obdukcji sądowo-lekarskiej stwierdzono u niej obrażenia ciała w rozumieniu art. 157§2 kk. W dniu 01 czerwca 2017 roku o godzinie 13:30 E. G. w Komendzie Rejonowej Policji W. (...) złożyła zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa, z którego wynikało, że jej mąż J. G. znęca się nad nią fizycznie i psychicznie. W związku powyższym podjęto decyzję o zatrzymaniu w/w. Dwóch funkcjonariuszy Komendy Rejonowej Policji W. II w dniu 01 czerwca 2017 roku udało się do miejsca zatrudnienia J. G., tj. (...) Sp. z o. o. z siedzibą przy ul. (...) w W.. W biurze w/w spółki, policjanci zastali przy komputerze J. G.. O godzinie 10:50 przedstawili mu przyczynę interwencji, tj. polecenie zatrzymania, na co G. wyłączył komputer i zwolnił się u przełożonego. Następnie, w obecności innych współpracowników, wyprowadzili go nieskrępowanego kajdankami do pozostawionego przed w/w spółką radiowozu i o godzinie 11:35 przewieźli do Komendy Rejonowej Policji W. (...) przy ul. (...) w W.. Na miejscu poinformowano go o przysługujących mu prawach, w tym o prawie do kontaktu z adwokatem oraz powiadomieniu osób najbliższych o zatrzymaniu – co uczynił powiadamiając ojca, matkę i żonę. Po parogodzinnym oczekiwaniu zarówno w celi Komendy, jak i przy stoliku przed nią, poinformowano J. G., że w tym dniu nie będą prowadzone żadne czynności z jego udziałem. W związku z tym, przewieziono go do Izby Zatrzymań przy ul. (...) w W.. Tam kazano mu oddać posiadane rzeczy do depozytu oraz rozebrać się w pomieszczeniu sanitarnym w obecności dwóch funkcjonariuszy „do naga”. Następnie izolowano go w celi, w której przebywał razem z osobą w stanie nietrzeźwości, zatrzymaną za bójkę lub pobicie, oraz z obcokrajowcem niedbającym o higienę osobistą. Podczas pobytu w celi miał swobodny dostęp do toalety. Po nieprzespanej nocy, w dniu 02 czerwca 2017 roku około godziny 10:00, w asyście dwóch funkcjonariuszy Policji i skrępowanego kajdankami, przewieziono go ponownie do Komendy przy ul. (...). Tam J. G. poinformowano o złożonym zawiadomieniu w zakresie znęcania się nad żoną, odebrano do niego lakoniczne zeznania, nie przedstawiając mu żadnych zarzutów oraz o godzinie 11:00 zwolniono. Na skutek wydanej przez biegłego sądowego z zakresu medycyny opinii oraz uzupełniających zeznań pokrzywdzonej z dnia 02 czerwca 2017 roku, postanowieniem z dnia 27 czerwca 2017 roku w sprawie sygn. akt 2 Ds. (...) na podstawie art. 17 §1 pkt 1 k.p.k. umorzono dochodzenie w sprawie znęcania się w bliżej nieokreślonym okresie, jednak nie wcześniej niż od 2012 roku i nie później niż do 29 maja 2017 roku w W. nad E. G., tj. o czyn z art. 207 §1 k.k. – wobec braku danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia czynu zabronionego. J. G., urodzony (...) w W., posiada wykształcenie wyższe inżynieryjne. Od 2008 roku jest żonaty i posiada 4 małoletnich dzieci, z którymi zamieszkuje w K.. Obecnie jest zatrudniony w (...) Sp. z o. o. z siedzibą w W., z tytułu czego uzyskał w 2017 roku roczny dochód w wysokości 54.820,88 złotych (około 150,00 złotych dziennie). W wyniku zatrzymania był osobą nieobecną w pracy w dniach 01-02 czerwca 2017 roku, którą to nieobecność odpracował - ponosząc stratę w wysokości 300,00 złotych. Natomiast odstąpienie z dniem 07 marca 2018 roku od prowadzenia wobec niego postępowania kwalifikacyjnego do służby w (...) nie miało bezpośredniego związku z w/w zatrzymaniem. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie: zeznań J. G. ( k. 20v-21v); kopii postanowienia ( k. 9-10); karty karnej ( k. 15); orzeczenia nr (...) ( k. 25-25v); urzędowego poświadczenia odbioru ( k. 26); PIT-37 ( k. 27 – 30); pisma ze Służby Kontrwywiadu Wojskowego ( k. 31); zaświadczenia od pracodawcy potwierdzającego fakt odpracowania nieobecności w pracy w dniach 1-2 czerwca 2017 roku ( k. 32); oraz akt sprawy Prokuratury Rejonowej W. - (...) w W. sygn. 2 Ds. (...) Wnioskodawca J. G. przesłuchiwany przed tut. Sądem w dniu 10 maja 2018 roku zeznał, że w dniu zatrzymania, tj. 01 czerwca 2017 roku wykonywał pracę w siedzibie swojego pracodawcy (...) Sp. z o. o. z siedzibą przy ul. (...) w W.. W godzinach przedpołudniowych przybyli do biura w/w firmy funkcjonariusze z Komendy Rejonowej Policji W. (...) zawiadomili go, że został zatrzymany w związku z zawiadomieniem o możliwości popełnienia przestępstwa z art. 207 k.k. Następnie wnioskodawca wyłączył komputer, powiadomił szefa o swoim zatrzymaniu oraz nieskrępowany kajdankami zsiadł z funkcjonariuszami do radiowozu. W jego ocenie, była to bardzo trudna sytuacja z racji zatrzymania w obecności 8 innych współpracowników i późniejszych plotek. Podczas zatrzymania nie utrudniał czynności policjantów. Przewieziono go do pomieszczenia dla osób zatrzymanych w jednostce Policji na (...), gdzie został poinformowany o możliwości powiadomienia osoby najbliższej - co uczynił - oraz prawie do kontaktu z adwokatem. W tym pomieszczeniu, zarówno w celi jak i przy stoliku przed celą, spędził kilka godzin. Pojawiali się tam policjanci, osoby zatrzymane, agresywne, pijane. Po kilku godzinach poinformowano go, że czynności nie będą prowadzone tego dnia i przewieziono go na ul. (...) w W.. Tam kazano mu oddać wszystkie rzeczy do depozytu i rozebrać „do naga” w pomieszczeniu sanitarnym w obecności dwóch funkcjonariuszy, co było dla niego upokarzające. W celi zamknięto go z osobą w stanie nietrzeźwości, zatrzymaną za bójkę lub pobicie, oraz z obcokrajowcem. W nocy leżał na łóżku na niezbyt czystym kocu, nie zmrużył oka, cały czas martwił się co dalej z nim będzie. Około godziny 10 – 11 wywołano go z celi i w kajdankach, w obecności dwóch funkcjonariuszy, przewieziono na ul. (...). Policjant, który tę sprawę miał prowadzić poinformował go, że wpłynęło wspomniane zawiadomienie i po przesłuchaniu jego żony oraz innego świadka chciał również przesłuchać J. G.. Został krótko przesłuchany w charakterze świadka, a następnie zwolniony do domu. Ostatni raz z żoną widział się 4 dni przed zatrzymaniem. Nie kierował roszczeń przeciwko niej, gdyż porozumieli się i mieszkają razem, tworząc szczęśliwe małżeństwo. W sprawie był tylko świadkiem, więc nie zapoznawał się z aktami. Zeznanie jego małżonki nie znalazło się w żadnych rejestrach, natomiast informacja o jego zatrzymaniu najprawdopodobniej znajdowała się w Krajowym Systemie Policji. Nie składał zażalenia na zatrzymanie. Był w tamtym okresie w szoku. W ocenie wnioskodawcy, użyto wobec niego środka przymusu bezpośredniego, jakim było skucie w kajdanki. Pewnym elementem przemocy był również nakaz rozebrania się. Odnosząc się do wysokości wnioskowanego odszkodowania wskazał, że w związku z zatrzymaniem utracił dochód w wysokości 200,00 złotych dziennego zarobku, gdyż zarabiał średnio 4.000,00 złotych netto miesięcznie. Został zobowiązany przez pracodawcę albo odpracować te godziny albo wziąć urlop. Pozostała zaś kwota wynikała z faktu, że w tym okresie był w trakcie zaawansowanego postępowania kwalifikacyjnego do Służby Kontrwywiadu Wojskowego, a marcu 2018 roku otrzymał list z informacją o odstąpieniu od dalszego postępowania. W trakcie procedury był m.in. pytany o zatrzymanie. Z racji wcześniejszej pracy w (...), miał cały czas ważne poświadczenie bezpieczeństwa. Z uwagi na to, że żadne dziwne wydarzenia nie miały miejsca, wnioskował, że zatrzymanie było główną przyczyną, że nie dostał tej pracy. W toku postępowania kwalifikacyjnego do służby był badany psychologicznie i psychiatrycznie i wydano orzeczenie o jego zdolności. Średnie uposażenie funkcjonariuszy (...) to obecnie kwota 7.000,00 złotych brutto bądź netto. Biorąc pod uwagę 2,5 miesiąca służby do obliczenia, kwota utracona to 10.000,00 złotych. Sąd dał wiarę zeznaniom wnioskodawcy w całości, gdyż zdaniem Sądu jego zeznania były szczere i logiczne. Okoliczności przez niego wskazane w zakresie zdarzenia związanego z jego zatrzymaniem, jak również odnośnie wysokości i źródeł jego dochodów znajdowały potwierdzenie w materiałach zgromadzonych w aktach sprawy głównej, tj. m.in. w zaświadczeniu od pracodawcy czy zeznaniu podatkowym PIT-37. Wnioskodawca nie starał się nadmiernie eksponować krzywd doznanych w wyniku zatrzymania, obiektywnie przedstawiał swoją sytuację rodzinną, osobistą i zdrowotną, a na poparcie kwot wskazywanych przez niego, jako utracone w wyniku pozbawienia wolności, w toku postępowania karnego były przedkładane stosowne dokumenty. W zakresie wątku dotyczącego domniemanego niezatrudnienia w Służbie Kontrwywiadu Wojskowego również brak było podstaw do zakwestionowania zeznań wnioskodawcy, jednakże wnioski z nich płynące pozostawały jedynie w sferze niepotwierdzonych hipotez. Ponadto, w ocenie Sądu, pozostałe niezakwestionowane dokumenty, zgromadzone zarówno w aktach sprawy głównej, jak i w dołączonych aktach dochodzenia PR 2 Ds. (...) przyczyniły się do ustalenia stanu faktycznego, jak również miały wpływ na ocenę zeznań wnioskodawcy. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Wniosek J. G. okazał się zasadny jedynie w części. Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz treść przepisów regulujących uprawnienia do dochodzenia odszkodowania, Sąd Okręgowy uznał, że zatrzymanie J. G. w okresie od dnia 01 czerwca 2017 roku godz. 10:50 do dnia 02 czerwca 2017 godz. 11:00 było niewątpliwie niesłuszne, przysługuje mu więc co do zasady roszczenie o odszkodowanie i zadośćuczynienie na podst. art. 552 §4 k.p.k. Zgodnie z art. 552 §4 k.p.k. w zw. z art. 552 §1 k.p.k., oskarżonemu lub podejrzanemu, wobec którego stosowano niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie, przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, wynikłe z wykonania wobec niego wspomnianego środka zapobiegawczego. Odpowiedzialność Skarbu Państwa za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie oparta jest na zasadzie ryzyka, a nie na zasadzie winy. Powyższe powoduje, że niewątpliwie niesłusznym - w rozumieniu art. 552 §4 k.p.k. - jest takie zatrzymanie, które było stosowane z obrazą przepisów rozdziału 27 k.p.k. oraz zatrzymanie powodujące dolegliwość, której zatrzymany nie powinien doznać - w świetle całokształtu okoliczności ustalonych w sprawie, a w szczególności prawomocnego jej rozstrzygnięcia (por. uchwała SN z dnia 15 września 1999 roku, sygn. akt I KZP 27/99, OSNKW 1999, nr 11-12, poz. 72; oraz wyrok SN z dnia 28 maja 2002 roku, sygn. akt III KKN 452/99, LEX nr 53905). Stosownie do treści art. 244 k.p.k. Policja ma prawo zatrzymać osobę podejrzaną, jeżeli istnieje uzasadnione przypuszczenie, że popełniła ona przestępstwo, a zachodzi obawa ucieczki lub ukrycia się tej osoby albo zatarcia śladów przestępstwa, bądź też nie można ustalić jej tożsamości albo istnieją przesłanki do przeprowadzenia przeciwko tej osobie postępowania w trybie przyspieszonym. Podstawowym warunkiem legalizującym zatrzymanie jest istnienie „uzasadnionego przypuszczenia”, że określona osoba popełniła przestępstwo. Muszą zatem istnieć dane pozwalające na zasadne wysnucie takiego przypuszczenia. A minori ad maius zatrzymanie jest tym bardziej dopuszczalne w przypadku przestępstw popełnionych na szkodę osoby wspólnie zamieszkującej (art. 244 §1a k.p.k.). Przypuszczenie to taki stan subiektywny, oparty na posiadanych danych, z których wysnuć można logicznie wniosek, że możliwe jest, iż zaistniało to, czego przypuszczenie owo dotyczy (w tym wypadku, że dana osoba popełniła przestępstwo). Dla zatrzymania wymaga się jednak jeszcze, aby przypuszczeniu temu dodatkowo towarzyszyła wspomniana wcześniej obawa ukrycia się lub ucieczki tej osoby albo zatarcia śladów, o ile nie będzie ona zatrzymana, bądź istniała niemożność ustalenia jej tożsamości. Kodeks wprowadza po stronie zatrzymującego obowiązek „natychmiastowego” poinformowania zatrzymanego o przyczynach zatrzymania oraz o przysługujących mu prawach, a także obowiązek wysłuchania go (§ 2). Wymóg natychmiastowości oznacza, że informacja i pouczenie powinny nastąpić już przy zatrzymaniu osoby. Pouczenie o prawach powinno obejmować informację o możliwości:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.