Sygn. akt III AUa 247/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 października 2019 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący SSA Marek Procek (spr.) Sędziowie SSA Marek Żurecki SSA Tadeusz Szweda Protokolant Elżbieta Szewczyk po rozpoznaniu w dniu 24 października 2019 r. w Katowicach sprawy z odwołania J. S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. o wypłatę rekompensaty na skutek apelacji ubezpieczonej J. S. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 3 października 2018 r. sygn. akt X U 561/17 oddala apelację. /-/SSA M.Żurecki /-/SSA M.Procek /-/SSA T.Szweda Sędzia Przewodniczący Sędzia Sygn. akt III AUa 247/19 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 3 października 2018 r. Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił odwołanie ubezpieczonej J. S. od decyzji organu rentowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia 26 stycznia 2017 r. odmawiającej prawa do rekompensaty, na podstawie art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. z 2017r., poz. 664). W motywach przedstawionej decyzji organ rentowy stwierdził, że okresy zatrudnienia wnioskodawczyni: - od 1 marca 1977 r. do 31 stycznia 1981 r. jako technika fizjoterapii, - od 1 lutego 1981 r. do 16 września 1990 r. jako młodszego asystenta, - od 17 września 1990 r. do 31 lipca 1998 r. jak asystenta, nie zostały wystarczająco poparte dokumentami, z których wynika, fakt wykonywania prac narażających na działanie promieniowania jonizującego oraz prac narażających na działanie pół elektromagnetycznych we wskazanym zakresie w strefie zagrożenia. Sąd Okręgowy ustalił, iż ubezpieczona J. S. (urodzona (...) (...) r.), począwszy od 1 listopada 2016 r., uprawniona jest do emerytury na podstawie art. 24 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W dniu 29 grudnia 2016 r. wystąpiła do organu rentowego z wnioskiem o rekompensatę. Zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją organ rentowy odmówił ubezpieczonej J. S. prawa do rekompensaty. Sąd ten ustalił także, iż ubezpieczona w okresie od dnia 1 października 1976 r. do 28 lutego 1977 r. pozostawała w zatrudnieniu w Górniczym Zespole (...) przy (...) w K. w charakterze technika fizjoterapii, pracując na oddziale reumatologii. Następnie od dnia 1 marca 1977 r. do listopada 2016 r. wnioskodawczyni pozostawała w zatrudnieniu w (...) w K. jako: technik fizjoterapii (od dnia 1 marca 1977 r. do 31 stycznia 1981 r.), młodszy asystent (od 1 luty 1981 r. do 16 wrzesień 1990 r.) i asystent (od 17 września 1990 r. do 6 listopada 2005 r.), kierownik pracowni rehabilitacji (od 7 listopada 2005 r. do 17 listopada 2016 r.). W zaświadczeniu z dnia 10 listopada 2016 r. pracodawca wskazał, że w okresie od 1 marca 1977 r. do 31 lipca 1998 r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywała pracę wskazaną w Wykazie A, dział XIV pkt 4, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze - prace narażające na działanie pól elektromagnetycznych w zakresie od 0.1 do 300.000 MHz, w „strefie zagrożenia”, w rozumieniu przepisów w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy stosowaniu urządzeń wytwarzających pole elektromagnetyczne. Ubezpieczona w 1980 r. zdobyła tytuł magistra fizjoterapii. Sąd Okręgowy ustalił również, że do pracowni fizjoterapii, w której pracowała, należał: gabinet fizykoterapii (o powierzchni około 12 metrów kwadratowych), gabinet do masażu, sala ćwiczeń, pomieszczenie socjalne i gabinet kierownika. Pole działania urządzeń wytwarzających promieniowanie było oznaczone w zależności od ich mocy. Powierzchnia około ½ metra od urządzenia traktowana była jako strefa zagrożenia, a kolejne ½ metra jako strefa pośrednia. W dalszej odległości znajdowała się strefa bezpieczna. W gabinecie fizjoterapii znajdowały się cztery miejsca dla pacjentów i dwóch pacjentów obsługiwał jeden pracownik. W gabinecie znajdował się również jeden Teraplus (od 1984 r.), jedna diatermia oraz urządzenia do elektroterapii, tj. urządzenia wytwarzające promieniowanie. W późniejszym okresie diatermia została wycofana. Dodatkowo występowały też inne urządzenia, które nie wytwarzają opisanego wyżej promieniowania. Należał do nich laser, który również obsługiwała ubezpieczona. Urządzenia do fizjoterapii i rehabilitacji znajdowały się w różnych pomieszczaniach na terenie pracowni. Urządzenia można było przesuwać, w zależności od potrzeb. Nie występował podział na pracowników, którzy prowadzili zajęcia fizyczne z pacjentami oraz obsługujących urządzenia ze szkodliwym promieniowaniem. W pracowni zatrudnionych było około 20 fizjoterapeutów. Fizjoterapeuci prowadzili również zajęcia ruchowe. Odwołująca prowadziła zarówno zajęcia rehabilitacyjne, jak i obsługiwała urządzenia służące do fizjoterapii oraz fizykoterapii. Pacjenci obsługiwani byli w zakresie wszystkich świadczeń fizjoterapeutycznych. Pracownicy nie otrzymywali dodatku za pracę w warunkach szczególnych. Ubezpieczona pracowała około 5 godzin dziennie. Powyższych ustaleń Sąd Okręgowy dokonał przy wykorzystaniu dowodów z wyjaśnień ubezpieczonej oraz zeznań świadków: M. H., B. S., M. S., D. R. i K. S. . Sąd ten wskazał przy tym, iż świadek B. S. pracowała wyłącznie jako technik fizjoterapii. Występował bowiem wówczas podział na pracowników obsługujących aparaty i pracowników pracujących z pacjentami w ramach rehabilitacji. Świadek obsługiwała około 18 urządzeń służących do fizjoterapii. Organ rentowy odmówił świadkowi prawa do świadczenia. W jej sprawie przed Sądem biegły sądowy w opinii z dnia 27 stycznia 2018 r. uznał, że praca, którą wykonywała świadek jest pracą w warunkach szczególnych. Wskazując, że prowadzone pomiary jej środowiska pracy, przy obsłudze tych urządzeń oraz wyznaczanie na podłodze stref zagrożenia i stref ochronnych dla pracowników obsługujących te urządzenia są dowodem, że praca świadka wykonywana był w warunkach szczególnych. Dokonując oceny zgłoszonego przez ubezpieczoną J. S. odwołania, Sąd Okręgowy przytoczył przepisy art. 2 pkt 2, art. 21 ust. 1, art. 23 ust. 1 ustawy dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. z 2017 r., poz. 664), wskazując, że prawo do rekompensaty mają osoby, które przed dniem 1 stycznia 2009 r. wykonywały przez co najmniej 15 lat prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 32 i 33 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1383 - dalej jako ustawa emerytalna). Przy ustalaniu tego okresu stosuje się zatem analogiczne zasady, jak dla wcześniejszej emerytury na podstawie art. 32 ustawy emerytalnej, a zatem obniżony wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom zatrudnionym w szczególnych warunkach przysługuje prawo do emerytury ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. Do przepisów tych należy zaliczyć rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. nr 8, poz. 43 z późn. zm.). W ocenie tegoż Sądu brak podstaw do uznania, by ubezpieczona w spornym okresie, czyli od dnia 1 października 1976 r. do 28 lutego 1977 r. z tytułu zatrudnienia w(...) przy (...) w K. w charakterze technika fizjoterapii oraz od dnia 1 marca 1977 r. do listopada 2016 r. z tytułu zatrudnienia w (...) w K. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywała pracę wskazaną w wykazie A, dział XIV pkt 4, stanowiącym załącznik do cytowanego rozporządzenia. Według Sądu Okręgowego ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że do zakresu obowiązków ubezpieczonej należała obsługa urządzeń służących do fizjoterapii oraz fizykoterapii, jak również prowadzenie zajęć rehabilitacyjnych. Brak jest zatem jakichkolwiek podstaw do uznania, by stale wykonywała pracę o znacznej szkodliwości dla zdrowia, czyli w narażeniu na promieniowanie, skoro prowadząc zajęcia rehabilitacyjne, nie była narażona na działanie jakichkolwiek czynników szkodliwych. Uwagi przy tym – jak podnosi Sąd Okręgowy - wymaga, że obsługiwała również inne urządzenia, które nie wytwarzały szkodliwego promieniowania. Należał do nich m.in. laser. Sąd ten zauważa także, iż nie bez znaczenia pozostaje to, że ubezpieczona domagała się zaliczenia okresu pracy w warunkach szczególnych z tytułu zatrudniania w (...) w K. począwszy od 1977 r., a wytwarzający szkodliwe promieniowane teraplus zakupiony został dopiero w 1984 r. Pracując jako technik fizjoterapii, młodszy asystent i asystent wnioskodawczyni nie mogła stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywać pracy w warunkach szczególnych, skoro obsługiwała pacjentów w zakresie wszystkich świadczeń fizjoterapeutycznych, również tych, które nie narażały ją na szkodliwe promieniowanie. Zdaniem Sądu Okręgowego szeroki zakres obowiązków wskazuje na szereg czynności, które odbiegają od pracy w warunkach szczególnych. Nie bez znaczenia pozostaje również to, że kierownik rehabilitacji posiadał oddzielny gabinet, co potwierdzili świadkowie. Ubezpieczona zajmując również takie stanowisko, nie mogła zatem być narażona na szkodliwe promieniowanie. Ponadto pracownicy nie otrzymywali dodatku za pracę w warunkach szczególnych, co również potwierdza brak charakteru takiej pracy na wymienionych stanowiskach. Sąd ten podniósł także, iż bez znaczenia w niniejszej sprawie pozostaje opinia biegłego sądowego wydana w sprawie świadka B. S. (sygn. akt XU 581/17). Okoliczności niniejszej sprawy pozostają bowiem zupełnie odmienne. Ubezpieczona zajmowała inne stanowiska pracy, co wiąże się z zupełnie odmiennym zakresem obowiązków. Sąd Okręgowy wyjaśnił, że na podstawie art. 217 § 3 k.p.c. i 227 k.p.c., oddalił wniosek ubezpieczonej o dopuszczenie dowodu z opinii biegłych sądowych z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, jak również z zakresu wynagrodzenia i płac na okoliczność ustalenia charakteru pracy ubezpieczonej i określenia wartości otrzymywanego przez nią wynagrodzenia, bowiem – w ocenie tegoż Sądu - okoliczności sporne zostały już w niniejszej sprawie dostatecznie wyjaśnione. Wobec powyższego nie zachodziła potrzeba uzupełnienia postępowania dowodowego. Materiał dowodowy w niniejszej sprawie Sąd ten ocenił jako kompletny do wydania rozstrzygnięcia. Mając na uwadze przedstawione okoliczności, Sąd Okręgowy, na mocy art. 477 14 § 1 k.p.c., oddalił odwołanie. W apelacji od zaprezentowanego rozstrzygnięcia ubezpieczona zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie: - art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, w związku z brzmieniem art. 2 pkt 5 oraz art. 3 ust. 1 i ust. 2 pkt 7 ustawy o emeryturach pomostowych przy uwzględnieniu treści art.. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 46 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, oraz treści § 1 pkt 1 i 2 § 2 pkt 1 i 2 oraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, poprzez ich niewłaściwą wykładnię skutkującą nieprawidłowym zastosowaniem polegającym na uznaniu, że charakter pracy powódki, wykluczał świadczenie pracy stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze - podczas gdy za pracę w warunkach szczególnych i o szczególnych charakterze traktuje się prace „narażające na działanie promieniowania jonizującego oraz prace narażające na działanie pól elektromagnetycznych w zakresie od 0,1 do 300.000 MHz w strefie zagrożenia” - którą powódka przez cały kwestionowany okres wykonywała; - art. 232 k.p.c., w zw. z art. 6 k.c., przy uwzględnieniu brzmienia art. 244 k.p.c. oraz art. 245 k.p.c., poprzez całkowicie dowolną, wybiórczą i tendencyjną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, przy uwzględnieniu jedynie części zeznań świadków oraz pominięciu dowodów z dokumentów, skutkującą przyjęciem, iż po stronie powódki nie zachodziły przesłanki pracy w szczególnych warunkach, w tym poprzez rażącą sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z rzeczywistym stanem wynikającym ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, ewidentnie rzutującą na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia, poprzez stwierdzenie, że w okresie zatrudnienia powódki od 1 października 1976 r. do 28 lutego 1977 r. w(...) przy (...) w K., a następnie w okresie od 1 marca 1977 r. do 6 listopada 2005 r., gdy powódka pracowała odpowiednio w charakterze technika fizjoterapii, młodszego asystenta oraz asystenta - powódka nie wykonywała stale i w pełnym wymiarze czasu pracy - pracy w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze, wobec nieuzasadnionego przyjęcia, iż świadczyła ona wówczas również inne świadczenia w zakresie obowiązków pracowniczych, które nie narażały jej na szkodliwe promieniowanie - podczas gdy fakt świadczenia przez powódkę pracy stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze w okresie od 1 października 1976 r. do 31 lipca 1998 r., w ramach zajmowanych stanowisk technika fizjoterapii, młodszego asystenta i asystenta - wprost wynika z dokumentów złożonych do akt sprawy w postaci: sprostowania świadectwa pracy z dnia 22 listopada 2016 r., zaświadczenia z dnia 10 listopada 2016 r., umów o pracę z dnia 1 marca 1977 r., 1 lutego 1981 r., 1 stycznia 1982 r., 1 stycznia 1984 r., 17 września 1990 r., z których wprost wynika zajmowane stanowisko, charakter i wymiar czasu pracy, a także z zeznań powódki oraz zawnioskowanych świadków; - art. 278 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c., poprzez oddalenie wniosku dowodowego w zakresie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego sądowego - specjalisty z zakresu BHP na okoliczność faktu świadczenia przez powódkę pracy w szczególnych warunkach w okresie kwestionowanym przez Organ w ramach zajmowanych stanowisk; - art. 217 § 3 k.p.c., poprzez jego bezpodstawne zastosowanie, przy braku przesłanek do zastosowania wskazanej regulacji względem złożonego wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, z uwagi na złożenie tego wniosku przed pierwszym terminem rozprawy. W oparciu o przedstawione zarzuty apelująca wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia w całości poprzez uwzględnienie odwołania i przyznanie powódce prawa do rekompensaty z tytułu świadczenia pracy w warunkach szczególnych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz ewentualnie - zgodnie z treścią art. 477 14 k.p.c. - poprzedzającej zaskarżone orzeczenie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przy uwzględnieniu kosztów postępowania apelacyjnego, jako części kosztów procesu. Zdaniem apelującej Sąd Okręgowy sprzecznie ze zgromadzonym materiałem dowodowym przyjął, że powódka prowadziła rehabilitację ruchową oraz fizykoterapię poza obsługą urządzeń emitujących pola elektromagnetyczne i jonizujące, w sytuacji gdy w istocie powódka pracowała w gabinecie przy obsłudze urządzeń w tym emitujących silne pole elektromagnetyczne i jonizujące jak Terapuls i Diatermia i wykonywała te obowiązki stale i w pełnym wymiarze czasu pracy od początku podjęcia zatrudnienia, najpierw w charakterze technika fizjoterapii a następnie jako młodszy asystent i asystent. Dopiero po roku 1998 charakter wykonywanych obowiązków powódki się zmienił, co wprost wynika z treści zaświadczenia z 10 listopada 2016 roku, jak też sprostowanego świadectwa pracy, a również z treści zeznań poszczególnych świadków i powódki. Podniesienia także wymaga, iż powódka została kierownikiem pracowni rehabilitacji z dniem 7 listopada 2005 roku, a do 31 lipca 1998 roku wykonywała prace przy obsłudze urządzeń emitujących pola elektromagnetyczne i jonizujące wysokiej częstotliwości to świadczyła pracę w warunkach szczególnych i o szczególnym charakterze w okresie kwestionowanym przez organ w tym przez ponad 15 lat, zatem okoliczność, że jako kierownik pracowni rehabilitacji powódka nie była już narażona na szkodliwe promieniowanie, nie może rzutować na ocenę spełnienia przesłanek przyznania powódce rekompensaty, skoro wymagany piętnastoletni okres pracy polegający na wykonywaniu stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązków w zakresie obsługi urządzeń emitujących promieniowania elektromagnetyczne i jonizujące wysokiej częstotliwości upłynął znacznie wcześniej. Tym samym, Sąd pierwszej instancji, dokonując ustaleń w zakresie stanu faktycznego, dokonał rażąco dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, przyjmując w swych ustaleniach wyłącznie te treści, które służyły za podstawę uznania, że powódka nie wykonywała stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązków pracowniczych w szczególnych warunkach, pomijając dowody w postaci zeznań, jak też treści dokumentów, wykazujących w sposób jednoznaczny fakt świadczenia stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązki pracownicze w narażeniu na promieniowanie elektromagnetyczne wysokiej częstotliwości. Według skarżącej Sąd całkowicie pominął okoliczność wynikającego z dokumentów w tym z zawartych umów o pracę, wymiaru czasu pracy wiążącego powódkę. Ma to o tyle istotne znaczenie, że właśnie fakt wymiaru czasu pracy wiążącego powódkę wprost stanowi o tym, iż powódka świadczyła pracę w szczególnych warunkach. Zgodnie z brzmieniem art. 32g ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r., o zakładach opieki zdrowotnej, uchylonej ustawą z dnia 15 kwietnia 2011 r., o działalności leczniczej „Czas pracy pracowników zatrudnionych w zakładzie opieki zdrowotnej, z zastrzeżeniem art. 32i ust. 1, w przyjętym okresie rozliczeniowym, nie może przekraczać 7 godzin 35 minut na dobę i przeciętnie 37 godzin 55 minut na tydzień w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym, z zastrzeżeniem ust. 2-
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.