kodeksu postępowania cywilnego poprzez niewezwanie pracodawcy ubezpieczonego jako zainteresowanego, podczas gdy w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stronami postępowania są ubezpieczony, inna osoba, której praw i obowiązków dotyczy zaskarżona decyzja, organ rentowy i zainteresowany, a zainteresowanym jest zgodnie z art.
ten, czyje prawa i obowiązki zależą od rozstrzygnięcia sprawy, a zatem pracodawca ubezpieczonego jako zobowiązany do opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne do słowackich instytucji właściwych z uwagi na zatrudnienie ubezpieczonego na podstawie umowy o pracę, co skutkowało naruszeniem art. 379 pkt 5 kodeksu postępowania cywilnego stanowiąc przyczynę nieważności postępowania; - naruszenie art. 233 § 1 kodeksu postępowania cywilnego poprzez:
co skutkować miało nieważnością postępowania wskazać należy, że w utrwalonym już orzecznictwie przyjmuje się, że zagraniczny pracodawca ubezpieczonego nie jest zainteresowanym w sprawie z odwołania ubezpieczonego przeciwko organowi rentowemu o ustalenie właściwego ustawodawstwa dlatego, że wynik takiej sprawy nie dotyka bezpośrednio praw i obowiązków zagranicznego pracodawcy (por. wyroki: z dnia 14 lipca 2016 r., II UK 297/15, LEX nr 2120892; z dnia 25 listopada 2016 r., I UK 370/15, LEX nr 2166375 oraz postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 27 września 2016 r., I UZ 14/16, LEX nr 2153430; z dnia 6 września 2016 r., I UZ 13/16, LEX nr 2139243 oraz z dnia 21 listopada 2016 r., II UK 735/15 i II UK 734/15, niepublikowane). Następnie stwierdzić należy, iż Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i wydał trafne, odpowiadające prawu rozstrzygnięcie przedstawiając logiczną argumentację prawną. Ustalenia sądu I instancji i wyprowadzone na ich podstawie wnioski Sąd Apelacyjny w pełni podziela i przyjmuje za własne. Sprawia to, że nie zachodzi potrzeba powtarzania szczegółowych ustaleń faktycznych oraz dokonanej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku interpretacji przepisów prawa mających zastosowanie w niniejszej sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 22 kwietnia 1997 r., sygn. II UKN 61/97 - OSNAP 1998 r., nr 3, poz. 104; wyrok Sądu Najwyższego z 8 października 1998 r., sygn. II CKN 923/97 - OSNC 1999 r., z. 3, poz. 60; wyrok Sądu Najwyższego z 12 stycznia 1999 r., sygn. I PKN 21/98 - OSNAP 2000, nr 4, poz. 143). Odnosząc się zatem bezpośrednio do zarzutów apelacji stwierdzić należy ich bezzasadność. Zasady ustalania właściwego ustawodawstwa regulują przepisy rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE nr L 166/1 z 30.04.2004 r.) i rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE nr L 284/1 z 30.10.2009). Artykuł 13 ust. 3 rozporządzenia podstawowego zawiera normę kolizyjną wskazującą na ustawodawstwo właściwe dla ubezpieczenia społecznego osoby normalnie wykonującej pracę najemną i pracę na własny rachunek w różnych państwach członkowskich Unii, służącą urzeczywistnieniu jednej z podstawowych zasad koordynacji systemów zabezpieczenia wyrażonej w art. 11 ust. 1 tego rozporządzenia, zgodnie z którą osoby, do których stosuje się rozporządzenie podstawowe, podlegają ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego. Osoba, która weszła w stosunki ubezpieczenia społecznego o charakterze transgranicznym przez jednoczesne wykonywanie działalności w różnych państwach członkowskich Unii Europejskiej, swoje uprawnienie do podlegania ubezpieczeniu społecznemu w jednym tylko kraju członkowskim może zrealizować, składając wniosek o ustalenie ustawodawstwa właściwego do instytucji państwa miejsca zamieszkania, która ma obowiązek wdrożenia procedury przewidzianej w art. 16 rozporządzenia wykonawczego. Z podstawy faktycznej zaskarżonego wyroku wynika, że decyzję z dnia 14 marca 2018 r., określającą dla wnioskodawcy ustawodawstwo polskie od 24 lipca 2013 r. do 30 kwietnia 2016 roku, poprzedziło ustalenie ustawodawstwa słowackiego za okres od dnia 1 czerwca 2012 roku do dnia 23 lipca 2013 roku. Na ten okres skarżący posiadał, wystawione przez słowacką instytucję ubezpieczeniową zaświadczenie o ustawodawstwie dotyczącym zabezpieczenia społecznego – formularz (...). Następnie pismem z dnia 25 lipca 2015 roku strona słowacka wskazała, iż po kontroli u pracodawcy tj. (...) stwierdzono, że chodzi o tzw. firmę skrzynkowa i na terenie Republiki Słowackiej nie dochodzi do realnego wykonywania pracy przez pracowników. W związku z tym Zakład Ubezpieczeń Społecznych początkowo pismem z dnia 28 listopada 2013 roku ustalił, że w okresie od dnia 24 lipca 2013 roku wobec Z. F. zastosowanie będzie mieć ustawodawstwo polskie w zakresie zabezpieczenia społecznego, co następnie wobec braku sprzeciwu ze strony słowackiej, potwierdzono decyzją z dnia 22 stycznia 2014 roku. Decyzja z dnia 22 stycznia 2014 roku stała się prawomocna z dniem 27 stycznia 2018 roku. W dniu 14 lutego 2018 roku wnioskodawca ponownie wystąpił do ZUS o ustalenie właściwego ustawodawstwa za okres od 24 lipca 2013 roku do 30 kwietnia 2015 roku, jednak nie przedstawił przy tym żadnych nowych dowodów ani nowego stanowiska strony słowackiej. Wobec tego w dniu 14 marca 2018 roku Zakład wydał zaskarżoną decyzję, stwierdzając ponownie, że Z. F. w okresie od dnia 24 lipca 2013 roku do 30 kwietnia 2015 roku podlegał w zakresie zabezpieczenia społecznego ustawodawstwu polskiemu. Nadto w dniu 22 stycznia 2015 roku Socialna Poistovna wydała decyzję, nie obejmując Z. F. w spornym okresie obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi jako pracownika firmy (...). Wobec tego, zaskarżona w niniejszym postępowaniu decyzja stanowi efekt „wspólnego porozumienia”, o którym mowa w art. 16 ust. 4 in fine rozporządzenia wykonawczego, któremu ustawodawca unijny nie nadał jakiejś instytucjonalnej formy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 września 2016 r., I UZ 13/16 oraz z dnia 21 listopada 2016 r., II UK 735/15; z dnia 20 listopada 2016 r., II UZ 48/16 - niepublikowane). Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 kwietnia 2017 r., sygn. II UK 248/16 (publ. Legalis nr 1618096) wyraził pogląd, że gdy obie instytucje właściwe dojdą do wspólnego porozumienia, to ono ma decydujące znaczenie dla ustalenia ustawodawstwa właściwego, gdyż przepisy art. 13 ust. 2 i 3 rozporządzenia podstawowego mają na celu wyeliminowanie podwójnego (lub wielokrotnego) ubezpieczenia w różnych państwach członkowskich (ewentualnie uniknięcia sytuacji, w której dana osoba nie będzie podlegała żadnemu ustawodawstwu), a nie ustalenie ubezpieczenia korzystnego dla zainteresowanego (ze względu na wysokość składek). Zatem z punktu widzenia ustalenia ustawodawstwa w trybie przepisów rozporządzenia wykonawczego istotne jest, aby w jego wyniku zainteresowany został objęty ubezpieczeniem w jednym państwie członkowskim. Wprawdzie odbywa się to z uwzględnieniem przepisów rozporządzenia podstawowego zawierającego normy kolizyjne, ale nie oznacza to, że zainteresowany może w oparciu o nie kwestionować przed organem jednego państwa członkowskiego (miejsca zamieszkania) wspólne porozumienie, a właściwie weryfikować stanowisko zajęte przez drugie państwo członkowskie (miejsca wykonywania pracy najemnej), żądając ustalenia ustawodawstwa miejsca wykonywania pracy najemnej (por. także postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 27 września 2016 r., II UZ 14/16, z dnia 6 września 2016 r., I UZ 13/16 - niepublikowane, a dotyczące sytuacji, w której państwo miejsca świadczenia pracy najemnej kwestionuje ważność tytułu ubezpieczenia). Powyższe stanowisko podziela w pełni Sąd Apelacyjny. Należy w tym miejscu wskazać na utrwalony pogląd Sądu Najwyższego, że o ważności tytułu ubezpieczenia społecznego na terytorium danego państwa władczo rozstrzygnąć może organ tego tylko państwa, natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jak i sąd ubezpieczeń społecznych jest pozbawiony kompetencji do samodzielnej oceny stosunku prawnego stanowiącego tytuł ubezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim (por. wyroki: z 11 września 2014 r., II UK 587/13 OSNP 2016 nr 1, poz. 13; z 6 czerwca 2013 r., II UK 333/12 OSNP 2014 nr 3, poz. 47; z 21 stycznia 2016 r., III UK 61/15 uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 2010 r., II UZP 2/10 OSNP 2010 nr 17-18, poz. 216). Wskazany brak kompetencji tyczy się także oceny pracy wykonywanej w innym państwie członkowskim jako marginalnej, a to przede wszystkim dlatego, że przepisy art. 16 rozporządzenia wykonawczego adresowane są do państw członkowskich i określają sposób postępowania właściwych organów tych państw w celu ustalenia wspólnego stanowiska odnośnie do ustawodawstwa, któremu podlega zainteresowany. Tak wyznaczony przedmiot postępowania oraz jego cel (doprowadzenia do sytuacji podlegania ustawodawstwu jednego państwa) determinuje zakres kontroli przez sąd ubezpieczeń społecznych decyzji organu rentowego o ustaleniu ustawodawstwa właściwego. W postępowaniu zapoczątkowanym odwołaniem od takiej decyzji sąd bada wyłącznie to, czy zachowana została właściwa procedura gwarantująca osiągnięcie celu zakładanego przez koordynację systemów zabezpieczenia społecznego, nie ma natomiast uprawnienia do badania zasadności stanowiska zajętego przez inne państwo członkowskie - w tym przypadku zaakceptowanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (por. wyrok Sądu Najwyższego z 4 kwietnia 2017 r, sygn. II UK 248/16). W ocenie Sądu Apelacyjnego w niniejszej sprawie została zachowana procedura, określona przepisami wskazanych rozporządzeń. Organ rentowy zaprezentował stronie słowackiej swoje stanowisko odnośnie podlegania ustawodawstwu polskiemu pismem z dnia 28 listopada 2013 roku, do czego strona słowacka zastrzeżeń nie zgłosiła. Zresztą stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych określone w w/w piśmie było konsekwencją informacji jaką zakład otrzymał w lipcu 2013 roku od strony słowackiej, wskazującej iż umowa o pracę z pracodawcą słowackim ma pozorny charakter i została zawarta w celu obejścia krajowych przepisów dotyczących osób prowadzących działalność gospodarczą. Okoliczność, że skarżący odwołał się od decyzji słowackiej instytucji ubezpieczeniowej, zgodnie z którą nie został on objęty tamtejszym ustawodawstwem nie ma wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie w sytuacji, gdy decyzja skarżona w niniejszym postępowaniu stanowi efekt „wspólnego porozumienia”, o którym mowa w art. 16 ust. 4 rozporządzenia wykonawczego. Postępowanie to nie przewiduje arbitralnych decyzji państwa miejsca zamieszkania, wymagając wspólnego porozumienia z innym zainteresowanym państwem członkowskim. Nawet w wypadku sporu, to nie sąd jest arbitrem rozstrzygającym, jakie ustawodawstwo będzie miało zastosowanie. Wynika to w sposób jednoznaczny z art. art. 6 ust. 3 w związku z art. 16 ust. 4 in fine rozporządzenia wykonawczego, zgodnie z którym, w przypadku gdy zainteresowane instytucje lub władze nie osiągną porozumienia co do określenia mającego zastosowanie ustawodawstwa, sprawa może zostać przedstawiona Komisji Administracyjnej przez właściwe władze, a Komisja Administracyjna stara się pogodzić rozbieżne opinie w terminie sześciu miesięcy od dnia, w którym przedstawiono jej sprawę. Niezasadny jest zarzut naruszenia pkt 4 decyzji Nr(...)komisji administracyjnej z dnia 12 czerwca 2009 r. w sprawie ustanowienia procedury dialogu i koncyliacji w zakresie ważności dokumentów, polegającego na nie zawieszeniu procedury dialogu i koncyliacji w zakresie określenia właściwego ustawodawstwa jeszcze na etapie postępowania przed polskim organem rentowym do czasu prawomocnego zakończenia postępowania administracyjnego na Słowacji. Należy podkreślić raz jeszcze, że procedura, określona przepisami wskazanych rozporządzeń, została zachowana w niniejszej sprawie, a tylko w tym zakresie Sąd może badać prawidłowość rozstrzygnięcia zapadłego w sprawie. Jak słusznie wskazał Sąd Okręgowy, ostateczne ustalenie ustawodawstwa właściwego przez państwo miejsca zamieszkania jest wiążące dla wszystkich zainteresowanych państw członkowskich, a jedyna możliwość usunięcia tego dokumentu z obrotu prawnego to kolejne porozumienie instytucji państw członkowskich co do tego, że sytuacja danej osoby do celów stosowania rozporządzenia podstawowego i rozporządzenia wykonawczego jest inna niż wynikałoby to z wydanego dokumentu (art. 5 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego). W takim przypadku dokument o ustaleniu ustawodawstwa właściwego, wydany w trybie art. 16 rozporządzenia wykonawczego, o charakterze ostatecznym, może być wycofany/uznany za nieważny przez instytucję, która go wydała, po wspólnym porozumieniu instytucji państw członkowskich (art. 5 in fine rozporządzenia wykonawczego), co umożliwia wydanie w jego miejsce (przez instytucję miejsca zamieszkania) kolejnego dokumentu ustalającego ustawodawstwo właściwe, uwzględniającego to wspólne porozumienie. Także więc i z tego punktu widzenia zmiana ostatecznie ustalonego ustawodawstwa musi uzyskać akceptację wszystkich zainteresowanych państw. Za bezzasadny uznać trzeba zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego. Zdaniem Sądu Apelacyjnego Sąd Okręgowy należycie wyjaśnił sprawę, a przeprowadzona ocena dowodów jest prawidłowa. Apelacja nie wykazuje uchybień w rozumowaniu Sądu, które podważałyby prawidłowość dokonanej oceny. Podkreślić trzeba, że Sąd nie miał obowiązku badania, czy firma zatrudniająca wnioskodawcę w spornym okresie na terenie Słowacji była istotnie firmą skrzynkową (skrzynka pocztowa), jak twierdził słowacki organ ubezpieczeniowy. Sąd I instancji nie czynił żadnych własnych ustaleń w zakresie natury zatrudnienia wnioskodawczyni na Słowacji i zakresu jej obowiązków wynikających z tego zatrudnienia, gdyż ustalenia te leżały w gestii instytucji słowackiej. Tym bardziej więc nie był do tego zobowiązany sąd rozpoznający odwołanie od decyzji organu rentowego. Wskazać też należy, iż Sąd Apelacyjny wziął pod uwagę dokumenty opisane w apelacji oraz dołączone do pisma z dnia 24 stycznia 2020 roku, z których wynikało, że wnioskodawca nie został prawomocnie wyłączony z ubezpieczeń społecznych na Słowacji w okresie od 27 kwietnia 2014 roku do 30 kwietnia 2016 roku. Dokumenty te nie mają jednak wpływu na wynik sprawy, zawierają informację o wyłączeniu wnioskodawcy z ubezpieczenia . Zatem, gdyby stan rzeczy uległ zmianie wnioskodawcy przysługuje prawo do ustalenia właściwego ustawodawstwa od początku. Podsumowując, stwierdzić należy, iż zaskarżony wyrok jest prawidłowy, apelacja natomiast nie zawierała żadnej argumentacji przemawiającej za uwzględnieniem wniesionego środka zaskarżenia. Organ rentowy zastosował przed wydaniem zaskarżonej decyzji procedurę wymaganą przez art. 16 rozporządzenia nr 987/2009. O zamiarze wydania decyzji o objęciu wnioskodawcy polskim ustawodawstwem w zakresie zabezpieczenia społecznego informował słowacką instytucję ubezpieczeniową. Treść tego pisma instytucja ta milcząco zaakceptowała, co oznacza że doszło do uzgodnienia wspólnego stanowiska w zakresie podlegania ustawodawstwu właściwemu (vide wyrok Sądu najwyższego z dnia 16 października 2018 roku, I UK 229/17, OSNP 2018, nr 5, poz. 62 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 listopada 2019 roku, sygn. akt III UZ 33/19, niepubl.). W tych okolicznościach nie ma znaczenia fakt, czy decyzja wyłączająca wnioskodawcę z ubezpieczeń społecznych na Słowacji jest prawomocna czy też nie. W sytuacji, gdyby decyzja ta została zmieniona lub uchylona, a wnioskodawca uzyskałby formularz (...)w Republice Słowackiej będzie miał on możliwość domagania się przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych wyłączenia go z podlegania ubezpieczeniu społecznemu w Polsce. O kosztach postępowania apelacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 98 k.p.c. w związku z § 10 ust. 1 pkt 2 w związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2018.265 j.t.).
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.