k.c. skutkujących ich bezskutecznością i nieważnością oraz sprzecznych z treścią art. 359 par. 2 1 k.c. Wniósł tym samym o uchylenie nakazu zapłaty i oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych. Sąd Rejonowy w Grajewie wyrokiem z dnia 29 października 2019 r., sygn. akt I C 400/18 utrzymał w mocy w całości nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym Sądu rejonowego w Grajewie I Wydział Cywilny z dnia 2 listopada 2018 r., sygn. akt I Nc 726/18. Powyższe orzeczenie zapadło w tak ustalonym stanie faktycznym: W dniu 8 lipca 2016 r. A. C. zawarła z (...) S.A. w B. — Białej umowę pożyczki gotówkowej nr (...). Zgodnie z nią całkowita kwota pożyczki to 6.000 zł, całkowita kwota do zapłaty 12.924 zł. Pożyczkobiorca w związku z udzieleniem pożyczki został zobowiązany do poniesienia następujących kosztów: 129 zł opłaty przygotowawczej, 4.947 zł tytułem prowizji i 900 zł z tytułu wynagrodzenia za (...). Pożyczka miała zostać spłacona w 36 ratach po 359 zł każda. Ponieważ pozwana zaniechała spłaty rat pożyczki powód pismem z 21 maja 2018 r. wezwał ją do spłaty zaległości, wyznaczając siedmiodniowy termin. Jako, że pozwana zaległości nie spłaciła, powód pismem z 19 czerwca 2018 r. wypowiedział umowę pożyczki, które to wypowiedzenie pozwana odebrała 25 czerwca 2018 r. W wypowiedzeniu wskazano, że dług na dzień sporządzania pisma to 5.764,52 zł, na kwotę tę składa się kwota niespłaconej pożyczki 5.744,00 zł i 20,52 zł umowne odsetki z tytułu braku spłaty rat w terminie za każdy dzień zwłoki. Zabezpieczeniu umowy pożyczki miał służyć weksel wystawiony z dnia 08 lipca 2016 r., który powód mógł wypełnić zgodnie z umową pożyczki oraz zgodnie z deklaracją wekslową w ściśle określonych okolicznościach tj.
postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Przesłanka braku indywidualnego uzgodnienia została przez ustawodawcę bliżej określona w przepisie art.
k.c., który nakazuje uznać za nieuzgodnione indywidualnie „te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta”. Skutkiem prawnym zaistnienia niedozwolonego postanowienia umownego jest bezskuteczność, polegająca na tym, że konkretne postanowienie umowne uznane za niedozwolone staje się bezskuteczne (verba legis „nie wiąże” – art.
Bezskuteczność niedozwolonych klauzul następuje z mocy prawa (ex lege) i od początku (ex tunc). Sankcja z art.
z mocy prawa (ipso iure) usuwa z umowy niedozwolone postanowienie (por., Kodeks cywilny. Komentarz. Zobowiązania – część ogólna, komentarz do art. 3851 k.c. – A. Rzetecka-Gil, LEX/el. 2011). Dokonanie oceny wymaga więc zbadania okoliczności związanych z procesem kontraktowania. W ocenie Sądu Okręgowego pozwana nie miała rzeczywistego wpływu na treść postanowień umownych, w tym postanowienia o wynagrodzeniu prowizyjnym ustalonego w wysokości 4.947 zł (Część C1 umowy nr (...) z dnia 08.07.2016, pkt. 1.ppkt. 1.4 (b)) oraz postanowienia „Twój pakiet” obciążającego pozwaną opłatą dodatkową w wysokości 900 zł (Część C1 umowy nr (...) z dnia 08.07.2016, pkt. 1.ppkt. 1.4 (c)). Postanowienia te zostały pozwanej narzucone przez powódkę i kształtują prawa i obowiązki pozwanej jako konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jej interesy, a tym samym nie wiążą pozwanej. Powódka zdaniem Sądu odwoławczego poprzez zawarcie w umowie obowiązku uiszczenia opłaty prowizyjnej oraz opłaty za „Twój pakiet”, nie uwzględniła uregulowania art. 359 § 2 1 k.c. Stosownie do art. 359 § 2 1 k.c. maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych (odsetki maksymalne). Powołana regulacja prawna przesądza, że odsetki wynikające z czynności prawnej nie mogą w skali roku przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych. Motywem tego przepisu są względy słuszności, a mianowicie potrzeba ochrony dłużnika przed lichwą. Zgodnie z art. 359 § 2 2 , jeżeli odsetki wynikające z czynności prawnej przekroczą wysokość odsetek maksymalnych, należy się zapłata tych ostatnich. Jego naruszenie oznacza sprzeczność czynności prawnej (postanowienia o odsetkach) z ustawą, ale nie powoduje nieważności czynności prawnej, ale takie ograniczenie jej skutków, że dłużnik zobowiązany jest do zapłaty odsetek maksymalnych. Imperatywny charakter tego uregulowania wynika z art. 359 § 2 3 k.p.c., który stanowi, że postanowienia umowne nie mogą wyłączać ani ograniczać przepisów o odsetkach maksymalnych, także w razie dokonania wyboru prawa obcego. W takim przypadku stosuje się przepisy ustawy. Ustaleniu wynagradzania powódki za korzystanie przez konsumenta z kapitału służy instytucja odsetek umownych, których wysokość nie może przekraczać dwukrotności odsetek ustawowych w stosunku rocznym. Wskazać należy, że działalność powódki jako nastawiona na zysk, jest obciążona ryzykiem niewypłacalności przedsiębiorców, jednakże świadczona przez nią działalność musi mieścić się w granicach przewidzianych przez obowiązujące przepisy. Strona powodowa zaś nie wyjaśniła jakie względy ekonomiczne były przyczyną obciążenia pozwanej tak wysokimi opłatami z tytułu prowizji w wysokości 4.947 i z tytułu zapłaty za „Twój pakiet” w wysokości 900 zł. Analiza przedłożonej przez stronę powodową umowy pożyczki wskazuje, że w przypadku prowizji umowa nie wyjaśnia co było podstawą wyliczenia jej na tak wysokim poziomie – 4.947 zł. Zasadność obciążenia pożyczkobiorcy opłatą prowizyjną ukształtowaną na tak wysokim poziomie w relacji do kwoty pożyczki musi być każdorazowo podyktowana ściśle określonymi względami związanymi z procesem zawarcia konkretnej umowy pożyczki. Obowiązek dowodowy wykazania, że istniały uzasadnione podstawy do ustalenia prowizji za udzielenie pożyczki na takim poziomie spoczywał w niniejszej sprawie na stronie powodowej, która w tym zakresie nie podjęła żadnej inicjatywy dowodowej. Skoro z umowy pożyczki wynika, że koszty związane przygotowaniem umowy wynosiły 129 zł i stanowiły opłatę przygotowawczą, to jednocześnie powódka nie wykazała zasadności naliczenia wynagrodzenia prowizyjnego w kwocie 4.947 zł, które stanowi równowartość aż 82,45 % kwoty udzielonej pozwanej pożyczki (6.000 zł). Tym samym postanowienie umowne kształtujące wysokość prowizji na takim poziomie stanowiło klauzulę niedozwoloną i nie może być wiążące dla pozwanej. Natomiast w odniesieniu do opłaty za „Twój pakiet” art. 15 zawartej między stronami umowy precyzuje, że w związku z realizacją umowy pożyczki pożyczkobiorcy będą przysługiwały dodatkowe uprawnienia w ramach „Twojego pakietu” tj. odroczenie rat tj. pożyczkobiorca będzie miał prawo do jednorazowego w całym okresie kredytowania, według swojego wyboru, skorzystania z bezpłatnego odroczenia maksymalnie dwóch kolejnych terminów płatności rat albo bezpłatnego obniżenia o 50% maksymalnie czterech kolejnych rat. Jednocześnie z treści zapisu art. 15 przedmiotowej umowy wynika, że odroczone raty lub część obniżonych rat zostaną spłacone w dodatkowym okresie kredytowania. „Twój pakiet” zawierał również opcję powiadomień klienta. Pożyczkobiorcy przysługiwał pakiet powiadomień sms, wysyłanych na numer pożyczkobiorcy wskazany we wniosku obejmujący powiadomienia o: przelewie pożyczki na konto pożyczkobiorcy w chwili wypłaty pożyczki, terminie płatności raty – na 5 dni przed terminem płatności raty wynikającym z harmonogramu spłat oraz zaksięgowaniu płatności raty – na 5 dni przed terminem płatności raty wynikającym z harmonogramu spłat oraz zaksięgowaniu płatności raty na koncie pożyczkodawcy. Analiza tego postanowienia umowy pozwala jednoznacznie stwierdzić, że wynagrodzenie za taką możliwość było niewspółmiernie wysokie do korzyści płynącej z uprawnienia „odroczenia rat” lub „obniżenia rat”. Przy tym bezsprzecznie pożyczkobiorca przy skorzystaniu z tych możliwości i tak był zobowiązany do spłaty całego zadłużenia. Postanowienie umowy dotyczące tej opcji dla każdego rozsądnego odbiorcy stanowi klauzulę abuzywną, albowiem przewiduje dla konsumenta teoretyczne udogodnienia, wskazując, że są one bezpłatne, podczas gdy faktycznie za te hipotetyczne możliwości klient ma z góry zapłacić 900 zł. Analizując udogodnienia przyjęte „Twoim pakiecie” mniejsze koszty poniósłby klient, który wniósłby o odroczenie raty niż klient korzystający z "Twojego pakietu". Nadto należy wskazać, że inne usługi objęte tym pakietem jak np. powiadomienia sms są usługą standardową w wielu organizacjach finansowych, bardzo często bezpłatną. Ewidentnie zatem "Twój pakiet" wiążący się z poniesieniem przez konsumenta opłaty 900 zł za szereg tzw. bezpłatnych i zazwyczaj niepotrzebnych mu możliwości jest sprzeczny z dobrymi obyczajami rażąco naruszając interesy konsumenta. Przy tym należy zauważyć, że świadczenia oferowane w ramach Twojego pakietu nie są ekwiwalentne do ceny, jaką musi zapłacić konsument. Opłata ta stanowi aż 15% udzielonej pożyczkobiorcy kwoty pożyczki. Ewidentnie zatem nie jest to usługa realnie oferowana klientom, lecz sposób na obejście przepisów o odsetkach maksymalnych. Zdaniem Sądu odwoławczego postanowienia dotyczące ustalenia prowizji, czy też postanowienie obejmujące „Twój pakiet” nie były uzgadniane indywidualnie z pożyczkobiorcą – pozwaną, która nie miała żadnego wpływu na treść, bowiem zostały one narzucone jej w ramach stosowania przez powódkę wzorca umowy. O możliwości wpływu na te postanowienia umowy w szczególności nie może świadczyć zgoda pożyczkobiorcy jak również możliwość zapoznania się z treścią dokumentów. Już bowiem z treści art. 15 Umowy wynika, że skorzystanie z „Twojego pakietu” zależy od woli pożyczkobiorcy, jednakże w przypadku nie skorzystania z części lub wszystkich uprawnień w ramach „Twojego pakietu” w całym okresie kredytowania nie ma wpływu na cenę „Twojego pakietu” i kwota pobierana jest zgodnie z pkt. 1.4 (c) Umowy. Podkreślić należy, że przedłożonej umowy wynika, że przy kwocie pożyczki równej 6.000 zł, całkowita kwota do zapłaty przez pożyczkobiorcę tj. suma kosztu pożyczki i pożyczki – wynosiła 12.924 zł. Opłata prowizyjna w wysokości 4.947 zł i opłata za „Twój pakiet” wynosiła łącznie 5.847 zł tj. stanowiła niemal tyle samo, co przyznana pożyczka w wysokości 6.000 zł. Tym samym zdaniem Sądu Okręgowego zarówno postanowienia umowy dotyczące prowizji jak i „Twojego pakietu” są w sprzeczności z dobrymi obyczajami i naruszają interes pozwanej, stanowiąc próbę obejścia przepisu o odsetkach maksymalnych. Rażące naruszenie interesów konsumenta w rozumieniu art.
oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym, natomiast "działanie wbrew dobrym obyczajom" w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego wyraża się w tworzeniu przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku. Obie wskazane w tym przepisie formuły prawne służą do oceny tego, czy standardowe klauzule umowne zawarte we wzorcu umownym przekraczają zakreślone przez ustawodawcę granice rzetelności kontraktowej twórcy wzorca w zakresie kształtowania praw i obowiązków konsumenta. Postanowienia obejmujące prowizję i „Twój pakiet”, stanowią zatem w ocenie Sądu Odwoławczego niedozwolone postanowienia umowne, o jakich mowa w treści art.
Zostały one określone na zawyżonym, nieznajdującym żadnego uzasadnienia, poziomie, ustalone niezależnie od faktycznie poniesionych wydatków. Takie ukształtowanie umowy wskazuje na braku ekwiwalentności świadczeń stron umowy pożyczki Wprowadzenie przez powódkę opłat w wysokości wskazanej w umowie godziło w dobre i uczciwe praktyki kupieckie oraz w sposób rażący naruszało interes pozwanego jako konsumenta. W sprawie pozwana podawała że uiściła na rzecz powódki łącznie kwotę 7.200 zł. Nie przedstawiła ona co prawda dowodów na wpłatę tej kwoty bowiem przedłożone dowody wpłat wskazują na uiszczenie przez pozwaną na rzecz powódki łącznię kwoty 6.103 zł. Uznać jednakże należy, że skoro powódka wnosiła o wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym na kwotę 5.764,52 zł to istotnie pozwana uiściła w ratach na rzecz pozwanej kwotę 7.200 zł. Tym samym, uznając za abuzywne postanowienia umowy dotyczące prowizji i „Twojego pakietu” pozwana dokonując wpłaty na rzecz powódki kwoty 7.200 zł zrealizowała swoje zobowiązanie wynikające z umowy pożyczki gotówkowej nr (...) z dnia 08.07.2016 r. Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uchylił w całości nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym Sądu Rejonowego w Grajewie z dnia 2 listopada 2018 r., sygn. akt I Nc 726/18 i oddalił powództwo, zasądzając na podstawie art. 98 § 1 1 k.p.c. w zw. z § 2 ust. 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2018.265 t.j.) od powoda (...) S.A. w B. na rzecz pozwanej A. C. kwotę 1.817 zł tytułem kosztów procesu za I instancję. O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 § 1 1 k.p.c.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.