polegające na sporządzeniu lakonicznego oraz wewnętrznie sprzecznego uzasadnienia wyroku, które nie pozwala na merytoryczną kontrolę orzeczenia, w szczególności poprzez brak oceny wszystkich dowodów złożonych w sprawie i niewyjaśnienie, dlaczego Sąd I instancji pominął dowód z odpisu decyzji administracyjnej nr (...) wydanej przez Krajowy Ośrodek (...); II. naruszenia prawa materialnego, tj.:
Zgodnie z art.
k.p.c., uzasadnienie wyroku powinno zawierać: po pierwsze, wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, obejmującej ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej; a po drugie, wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Przepis ten zastąpił art. 328 § 2 k.p.c., na tle którego przyjmowano, że jego obraza może stanowić skuteczną podstawę środka zaskarżenia zupełnie wyjątkowo, a mianowicie wtedy, gdy treść uzasadnienia orzeczenia sądu uniemożliwia całkowicie dokonanie oceny toku wywodu, który doprowadził do wydania orzeczenia lub gdy zastosowano przepisy prawa materialnego do niedostatecznie jasno ustalonego stanu faktycznego. Podniesienie tego zarzutu jest więc skuteczne jedynie w przypadku, gdy rażące naruszenie zasad sporządzenia uzasadnienia przez sąd powoduje niemożność kontroli instancyjnej orzeczenia. W systemie apelacji pełnej sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę, a nie apelację, a jego kognicję ogranicza jedynie zakres zaskarżenia i te zarzuty procesowe, których nie może uwzględnić z urzędu. Może więc, w przypadku podniesienia zasadnego zarzutu pominięcia określonego dowodu, dowód ten przeprowadzić i ocenić ze stosownymi konsekwencjami dla poczynionych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym ustaleń faktycznych. Odnosząc się zaś do zarzutów naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie przez Sąd Rejonowy granic swobodnej oceny dowodów, przypomnieć należy, że zgodnie z tym przepisem sąd pierwszej instancji musi ocenić wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego a zatem, jak podkreśla się w orzecznictwie, z uwzględnieniem wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak również wszelkich okoliczności towarzyszących przeprowadzaniu poszczególnych dowodów i mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności ( orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 1999 r., IPKN 632/98, OSNAPiUS 2000, Nr 10, poz. 382). Biorąc pod uwagę powyższe, uznać należało, że zasadnie skarżący podnieśli, iż treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku w żaden sposób nie odnosi się do przedłożonego przez powodów dowodu w postaci odpisu decyzji Krajowego Ośrodka (...)/2018 z dnia 25 października 2018 r., w szczególności nie wynika, aby dokument ten Sąd Rejonowy uczynił podstawą swoich ustaleń faktycznych dając mu wiarę. W uzasadnieniu nie wskazano też, aby Sąd pierwszej instancji odmówił mu wiarygodności i mocy dowodowej i nie przedstawiono przyczyn takiej oceny. Tym samym dokonana przez Sąd Rejonowy ocena dowodów nie była wszechstronna, a uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera istotne braki. Pomimo jednak tych uchybień nie było podstaw do zmiany rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. Poszerzając we wskazanej mierze ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego, Sąd Okręgowy ustalił, że w dniu 25 października 2018 r. Krajowy Ośrodek (...) na podstawie decyzji nr (...) umorzył postępowanie wszczęte na wniosek zbywców G. i A. W. o wyrażenie zgody na nabycie nieruchomości rolnej przez B. i C. D., albowiem zbywcy nieruchomości pismem z dnia 28 września 2018 r. oraz z dnia 17 października 2018 r. wycofali wniosek z dnia 05 września 2018 r. o wyrażenie zgody na nabycie przez małżonków D. nieruchomości rolnej niezabudowanej, położonej w C. ( k. 111). Powyższy dokument wskazuje zatem, że pozwani w dniu 05 września 2018 r. złożyli wniosek o wyrażenie zgody na nabycie przez powodów szczegółowo powyżej opisanej nieruchomości, który to wniosek następnie wycofali. W ocenie Sądu Okręgowego, powyższy dowód ocenić należy łącznie z pozostałym materiałem dowodowym, w tym zeznaniami pozwanej G. W. (k. 113v.-114), które także w ocenie Sadu Okręgowego były wiarygodne. Pozwana G. W. zeznała, iż agentka pośrednictwa przyjechała do niej z umową przedwstępną sprzedaży nieruchomości oraz z pismem dotyczącym ,,odrolnienia działki” oraz, iż nie podpisała ona umowy przedwstępnej sprzedaży nieruchomości, bo była temu przeciwna, gdyż chciała nieruchomość podzielić pomiędzy dzieci, a co za tym idzie podpisała jedynie dokument o jej odrolnieniu. (,, Agentka przyjechała z umową zawarcia sprzedaży, z odrolnieniem i więcej nie pamiętam. Ja złożyłam podpis tylko na dokumencie odrolnienia. Nie czytałam wszystkich dokumentów. Czytałam całą umowę. Najpierw chciałam, aby działka była podzielona. (…). Na tej umowie był podpis męża i powoda. Nie było podpisów mojego i Pani B. D.. Powiedziałam agentce, że nie podpiszę tej umowy, bo nie wyrażam zgody na jej sprzedaż”). Strona powodowa nie przedłożyła wniosku, który był podstawą wszczęcia postępowania Krajowego Ośrodka (...) o wyrażenie zgody na nabycie nieruchomości rolnej przez powodów, w istocie nie wiadomo więc, jaka jest dokładna treść tego wniosku. Nie można zatem wykluczyć, iż wniosek ten przez pozwaną był rozumiany tak, jak to pozwana wskazuje w swoich zeznaniach: jako wniosek o ,,odrolnienie działki” w celu umożliwienia jej podziału. Zwrócić przy tym należy uwagę na właściwości osobiste pozwanej (jest ona emerytką i w dacie ww. wydarzeń miała ona 60 lat). W sprawie nie wnioskowano też o dopuszczenie dowodu z zeznań pracownika agencji pośrednictwa, który wskazałby, jak w rzeczywistości wyglądała rozmowa z pozwaną, jakich udzielano jej wyjaśnień na temat znaczenia przywiezionych jej do podpisu dokumentów, a przede wszystkim dlaczego nie doszło do podpisania przez pozwaną umowy przedwstępnej sprzedaży nieruchomości rolnej na rzecz powodów, przy jednoczesnym podpisaniu wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego o wyrażenie zgody na nabycie przez powodów nieruchomości rolnej. Zachodzi bowiem oczywista sprzeczność zachowania pozwanej, która jeden z tych dokumentów podpisała, a co do drugiego konsekwentnie odmawiała podpisu. Powodowie nie przedstawili żadnego logicznego wyjaśnienia tej sprzeczności. Gdyby było tak, jak twierdzą, że pozwana wyraziła zgodę na zawarcie umowy przedwstępnej i swoją wolą obejmowała sprzedaż nieruchomości na rzecz powodów, niewątpliwie podpisałaby oba przywiezione jej przez pracownika dokumenty. W tej sytuacji prawdopodobne są twierdzenia pozwanej, iż przyczyną podpisania wniosku do Krajowego Ośrodka (...) o wyrażenie zgody na sprzedaż nieruchomości było jedynie jego niezrozumienie i interpretowanie go jako warunku ,,odrolnienia” nieruchomości, czego pozwana chciała wobec zamiaru podziału nieruchomości pomiędzy dzieci. Podpisany przez pozwaną wniosek zresztą został niezwłocznie cofnięty, co skutkowało umorzeniem postępowania administracyjnego, a pozwana w piśmie z dnia 09 października 2018 r. jednoznacznie poinformowała powodów, że umowa przedwstępna została zawarta przez jej męża bez jej zgody i nie potwierdza ona przedmiotowej czynności prawnej. Mając zatem na uwadze decyzję KOWR nr (...) z dnia 25 października 2018 r. (którą to Sąd Okręgowy zaliczył w poczet materiału dowodowego i również na jej podstawie ustalił stan faktyczny) i wnioski płynące z jej treści (omówione przez Sąd Okręgowy powyżej) – ustalenia Sądu Rejonowego okazały się prawidłowe. Pomimo więc zasadności zarzutów apelacji w zakresie naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. i art.
k.p.c., nie było bowiem podstaw do podważenia ustalonej przez Sąd pierwszej instancji okoliczności, iż pozwana G. W. nie wyraziła zgody na zawarcie przez pozwanego A. W. umowy przedwstępnej z dnia 31 sierpnia 2018 r. sprzedaży nieruchomości na rzecz powodów. W konsekwencji Sąd Okręgowy nie podzielił również zawartych w apelacji powodów zarzutów naruszenia wskazanych przepisów prawa materialnego w postaci art. 37 § 4 k.r.o. i art. 37 § 2 k.r.o. w zw. z art. 60 k.c., a także art. 394 § 1 k.c. Sąd Rejonowy powyższe przepisy prawidłowo i wyczerpująco przytoczył uzasadniając zaskarżony wyrok, a także obszernie nawiązał do utrwalonych poglądów doktryny i orzecznictwa na tle ich wykładni, które także Sąd Okręgowy podziela i które nie wymagają w tym miejscu ich ponownego powoływania. Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że umowa przedwstępna sprzedaży nieruchomości zawarta jedynie przez pozwanego A. W. nie została potwierdzona przez jego żonę – pozwaną G. W., która swoje jednoznaczne stanowisko w tym przedmiocie zawarła w piśmie z dnia 09 października 2018 r., a skoro nieruchomość jest przedmiotem wspólności majątkowej małżeńskiej – umowa ta w świetle art. 37 § 2 i § 4 k.r.o. jest nieważna. Wobec tego, trudno jest zatem przyjąć, aby pozwani byli zobowiązani wobec powodów do zapłaty sumy dwukrotnie wyższej niż otrzymali od powodów w ramach zadatku. Nieważność umowy powoduje bowiem też nieważność dodatkowego zastrzeżenia umownego odnoszącego się do zadatku (por. orz. SN z 30.7.1957 r., I CR 571/57, OSP 1958, Nr 9, poz. 2260; wyr. SN z 24.4.2013 r., IV CSK 596/12, Legalis; też np. P. Machnikowski, w: Gniewek, Machnikowski, Komentarz KC 2017, s. 779). Wręczony przez powodów zadatek podlega zwrotowi, co też pozwani uczynili, albowiem w dniu 06 listopada 2018 r. dokonali polecenia przelewu na rachunek sum depozytowych Sądu Rejonowego w Ełku, natomiast postanowieniem wydanym w sprawie I Ns 532/18 w dniu 18 grudnia 2018 r. Sąd Rejonowy w Ełku zezwolił na złożenie przedmiotowej kwoty do depozytu sądowego. Pozwani nie byli zaś zobowiązani do zapłaty dwukrotności wręczonego zadatku. Biorąc zatem pod uwagę powyższe, na podstawie art. 385 k.p.c., oddalono apelację powodów jako bezzasadną, o czym Sąd Okręgowy orzekł w sentencji wyroku. SSO Małgorzata Szostak-Szydłowska
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.