i nast. k.c. regulują materię niedozwolonych postanowień umownych, nazywanych także klauzulami abuzywnymi. Celem wprowadzenia tych przepisów do porządku prawnego był zamiar zapewnienia konsumentom skuteczniejszej ochrony w stosunkach umownych z profesjonalistami oraz potrzeba uwzględnienia postanowień dyrektywy nr 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. o nieuczciwych warunkach w umowach konsumenckich (Dz.Urz. WE z 1993 r. L 95). Przepis art.
stanowi, że postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nie uzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Umowa pożyczki sformułowana zgodnie z zasadami uczciwego i rzetelnego obrotu na rynku kapitałowym, powinna jasno określać, które opłaty i prowizje stanowią zysk pożyczkodawcy, a które są pobierane na pokrycie konkretnych kosztów ponoszonych przez niego w związku z zawartą umową i jej obsługą. Za niedozwolone klauzule umowne, w rozumieniu art.
k.c., należy więc uznać te postanowienia, które pod postacią opłaty pobieranej formalnie na poczet pokrycia kosztów konkretnych czynności, faktycznie stanowią dla pożyczkodawcy źródło dodatkowego zysku, ukryte przed konsumentem, pozwalając mu omijać przepisy dotyczące wysokość odsetek maksymalnych oraz niedopuszczalności kary umownej za niespełnienie świadczenia pieniężnego. Strony umowy łączył dobrowolny stosunek zobowiązaniowy i to one autonomicznie mogły decydować o jej warunkach. Powód udzielając pożyczki, co do zasady był uprawniony do obciążenia kontrahenta kosztami/opłatami za różne czynności związane z zawarciem i wykonaniem umowy. Za niedopuszczalną należy uznać jednak sytuację, w której jedna ze stron wykorzystując swoją pozycję profesjonalisty, kształtuje wzorzec umowny w ten sposób, że wprowadza do niego konstrukcję prawną prowadzącą do pokrzywdzenia drugiej strony – konsumenta, poprzez jego obciążenie nadmiernymi, rażąco wygórowanymi kosztami znacznie odbiegającymi od faktycznie poniesionych wydatków. Na gruncie niniejszej sprawy taka właśnie sytuacji miała miejsce. W ocenie Sądu postanowienie przedmiotowej umowy pożyczki zawiera narzucony arbitralnie przez pożyczkodawcę koszt dodatkowy dotyczący opłaty administracyjnej w nadmiernej wysokości,, przez co prawa pożyczkobiorcy zostały ukształtowane w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, godząc w równowagę kontraktową tego stosunku i stanowiąc klauzulę niedozwoloną. W umowie pożyczki określono, że pożyczkobiorca zapłaci na rzecz pożyczkodawcy prowizję administracyjną za czynności związane z zarządzaniem kontem umowy pożyczki, monitorowaniem terminowości obsługi pożyczki, obsługą wniosków pożyczkobiorcy, a także usługi contact center oraz wysyłki komunikatorów sms. Wskazane czynności stanowiły przejaw bieżącej działalności pożyczkodawcy, dlatego w ocenie Sądu prowizja administracyjna winna obciążać pozwanego jedynie z tytułu rzeczywiście poniesionych wydatków. Strona powodowa nie podała, jakiego rodzaju czynności realnie zostały podjęte w związku z pożyczką oraz czy i jakie faktycznie poniosła koszty. Zasadnie można założyć, iż obsługa pożyczki polegała na monitorowaniu terminowości płatności i w zasadzie ograniczała się do ustalenia, czy na rachunek powoda wpłynęła w terminie rata pożyczki. Uwzględniając wysokość prowizji administracyjnej w stosunku do całej kwoty pożyczki, trzeba ją uznać za nadmiernie wygórowaną, skoro stanowiła aż 48%, a tym samym nieadekwatną do wartości zaciągniętego zobowiązania, generowała ona dla pożyczkodawcy dodatkowy zysk, a unormowanie umowne ją przewidujące stanowiło faktyczne obejście przepisów o odsetkach maksymalnych (art. 359 § 2 1, § 2 2 i § 2 3 k.c.). Postanowienie to nie zostało uzgodnione indywidualnie z pozwanym, rażąco naruszało jego interesy, kształtowało obowiązki w sposób niezgodny z dobrymi obyczajami i nie wynikało z kalkulacji rzeczywistych kosztów. Tym samym zapis umowy pożyczki dotyczący prowizji administracyjnej, zgodnie z art.
nie wiązał pozwanego, jako niedozwolona klauzula umowna, a więc nie jest on zobowiązany do zapłaty tej należności. Nawet abstrahując od uznania wskazanego postanowienia umownego za klauzulę niedozwoloną, niewątpliwie i tak pozostaje ono w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. Wprawdzie wysokość prowizji została ustalona umową stron, to jednakże należy mieć na względzie, że swoboda umów nie pozostaje całkowicie dowolna i podlega pewnym ograniczeniom. W tym kontekście wypada przywołać treść przepisu art. 353 1 k.c. stanowiącego, iż treść lub cel stosunku prawnego ułożonego przez strony nie może sprzeciwiać się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Zasady współżycia społecznego naruszają umowy obligacyjne, które kształtują prawa i obowiązki stron stosunku w sposób nieodpowiadający słuszności kontraktowej. W szczególności są to umowy sprzeciwiające się regułom uczciwości i rzetelności profesjonalnej oraz kontrakty rażąco nierównoważnie kształtujące wzajemne prawa i obowiązki (vide: wyrok SN z 11.09.2003, sygn. III CKN 579/01, Legalis nr 61440; wyrok SN z 08.10.2004, sygn. V CK 670/03, Legalis nr 69976; wyrok SN z 23.06.2005, II CK 739/04, Legalis nr 89834). W ocenie Sądu analizowane postanowienie umowy pożyczki pozostaje w oczywistej sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, w tym z zasadami uczciwości oraz rzetelności kupieckiej i kształtuje obowiązki pożyczkobiorcy (pozwanej) w sposób niezgodny z dobrymi obyczajami, a naliczona w tym zakresie opłata nie ma uzasadnienia i powiązania ekonomicznego z realnie poniesionymi wydatkami, jest rażąco wygórowana, tym samym narusza w sposób istotny interesy konsumenta i może prowadzić do uzyskania przez stronę powodową nieuzasadnionych korzyści finansowych. Ukształtowanie stosunku obligacyjnego w taki sposób, że jego treść lub cel pozostają w sprzeczności z ustawą, zasadami współżycia społecznego lub właściwością (naturą) zobowiązania, wywołuje skutki określone ogólnymi regułami o dokonywaniu czynności prawnych, ujętymi w przepisie art. 58 k.c. W sytuacji, gdy tak jak na gruncie niniejszej sprawy, przy formułowaniu klauzul umownych strony przekroczyły granice swobody umów wyznaczone przez zasady współżycia społecznego, w szczególności zasady słuszności kontraktowej (art. 353 1 k.c.), a jednocześnie owe klauzule należy uznać za niedozwolone postanowienia umowne (art.
k.c.), zastosowanie winien znaleźć art.
- jako szczególny wobec art. 58 k.c. – co oznacza, że strony wiąże umowa w pozostałym zakresie. Wprawdzie powód nie podał, w jakim zakresie pozwany już dokonał spłaty pożyczki, to jednak zestawienie wysokości prowizji za udzielenie pożyczki zawartej w wypowiedzeniu umowy – 979,99 zł (k.27), z harmonogramem spłat – 46,67 zł/miesiąc (k.17) pozwala na przyjęcie, iż doszło do spłaty 3 rat pożyczki (979,99 = 1.120zł – 3x46,67zł). Na dzień wypowiedzenia umowy zaległość pozwanego wynosiła: 3.545,34 zł kapitału, 979,99 zł prowizji za udzielenie pożyczki, 109,72 zł odsetek kapitałowych, 320 zł prowizji administracyjnej + odsetki karne. Uwzględniając klauzulę abuzywną, pozwany powinien więc zapłacić jedynie 3.545,34 zł kapitału + 979,99 zł prowizji za udzielnie pożyczki + 109,72 zł odsetek kapitałowych – 240 zł już zapłaconej prowizji administracyjnej w ramach spłaty 3 rat, co daje kwotę 4.395,,05 zł. Uzasadnione jest także roszczenie powoda o zapłatę odsetek za opóźnienie od 03.04.2019, których wysokość należało jednak zredukować z 76,27 zł do 67,65 zł, skoro niższa była kwota zaległości. Tym samym w pkt I wyroku Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 4.462,70 zł (4.395,05zł+67,65zł) wraz z dalszymi odsetkami za okres od 03.04.2019 do dnia zapłaty: - umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie od 4.395,05 zł oraz - ustawowymi za opóźnienie do kwoty 67,65 zł. W pozostałej części powództwo okazało się nieuzasadnione i podlegało oddaleniu, o czym orzeczono w pkt II sentencji. O kosztach procesu w pkt III wyroku Sąd orzekł zgodnie z zasadą ich stosunkowego rozdzielenia, wyrażoną w treści art. 100 k.p.c., przyjmując, że powód wygrał proces na poziomie 88,70 %, a jego koszty wynosiły 2.067 zł. Tym samym pozwany winien pokryć koszty procesu powoda w zakresie 1.830,77 zł. W pkt IV wyroku orzeczono o rygorze natychmiastowej wykonalności w odniesieniu do pkt I i III sentencji, w oparciu o art. 333 § 1 pkt 3 k.p.c. Sędzia Hanna Woźniak ZARZĄDZENIE 1. (...) 2. (...) (...) 3. (...) W., 03.01.2020 SSR Hanna Woźniak
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.