III AUa 534/18

Sygn. akt III AUa 534/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 czerwca 2019 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie następującym: Przewodniczący: SSA Urszula Iwanowska (spr.) Sędziowie: SSA Jolanta Hawryszko SSA Gabriela Horodnicka-Stelmaszczuk Protokolant: St. sekr. sąd. Katarzyna Kaźmierczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2019 r. w S. sprawy P. G. i (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. o podleganie ubezpieczeniom społecznym na skutek apelacji P. G. od wyroku Sądu Okręgowego w Koszalinie z dnia 31 lipca 2018 r., sygn. akt IV U 88/18

1. oddala apelację,
2. zasądza od P. G. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym. SSA Gabriela Horodnicka-Stelmaszczuk SSA Urszula Iwanowska SSA Jolanta Hawryszko Sygn. akt III AUa 534/18 UZASADNIENIE Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. decyzją z dnia 23 sierpnia 2018 r. stwierdził, że P. G. jako pracownik u płatnika składek (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w K., nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym od 9 lutego 2017 r. oraz ustalił zerową podstawę wymiaru składek na te ubezpieczenia za okres od 02/2017 do 10/2017 wskazując, że umowa o pracę zawarta pomiędzy ubezpieczoną a płatnikiem składek nie została zawarta w celu świadczenia pracy. Organ rentowy podniósł, że dokument o nazwie umowa o pracę nie był obowiązujący i ważny oraz, że nie zostały przedłożone żadne dowody, które wskazywałyby na świadczenie pracy przez ubezpieczoną w ramach zawartej umowy. Nie przedstawiono żadnych dokumentów sporządzonych przez ubezpieczoną. Zdaniem organu wspólnik spółki, która zatrudniała ubezpieczoną (jest to jej mąż M. G.) nie jest wiarygodnym świadkiem na potwierdzenie wykonywania przez nią pracy. Jest również mało prawdopodobne, że nie wiedział o stanie ciąży ubezpieczonej przed zgłoszeniem jej osoby do ubezpieczeń społecznych. Przedstawione przez płatnika składek dokumenty zawierają błędy i nieścisłości. W ocenie oddziału dostarczane dokumenty były w większości tworzone na potrzeby przedmiotowego postępowania. Nie przedstawiono zaświadczeń o zdolności do wykonywania pracy, pisemnego zakresu obowiązków ubezpieczonej. Stanowisko kierownika powierzone ubezpieczonej zostało określone dla zwiększenia wiarygodności wskazanego w umowie wynagrodzenia. Ubezpieczona nie mogła pełnić funkcji kierowniczych, gdyż płatnik nie zatrudniał w tym czasie innych pracowników, tym samym nie sprawowała nadzoru nad zespołem. Nie posiada też udokumentowanych kwalifikacji oraz doświadczenia. Ubezpieczona nie wykonywała czynności na rzecz płatnika składek w ramach reżimu pracowniczego. Jej czynności stanowić mogły ewentualnie pomoc mężowi przy prowadzonej działalności gospodarczej. Na miejsce ubezpieczonej podczas jej nieobecności w pracy spowodowanej chorobą, nie został zatrudniony żaden inny pracownik. W ocenie organu za pracownika faktycznie zastępującego ubezpieczoną w pracy nie może zostać uznana B. G.. Przeczy temu zaoferowane jej wynagrodzenie oraz wymiar czasu pracy. Została ona zatrudniona w wymiarze 1/8 etatu za wynagrodzeniem zasadniczym w kwocie 250 zł miesięcznie. Istnieje prawdopodobieństwo, że osoba ta została zgłoszona do ubezpieczeń tylko na potrzeby postępowania, by stworzyć pozory potrzeby zatrudnienia pracownika. Mało prawdopodobne jest by pieczeniem ciast i obsługą ewentualnych klientów zajmowała się tylko jedna osoba zatrudniona jedynie w wymiarze 1/8 etatu. Dodatkowo spółka zatrudniająca ubezpieczoną powstała z chwilą zgłoszenia jej osoby do ubezpieczeń społecznych. Płatnik do dnia wydania decyzji ZUS nie opłacił też za ubezpieczoną nawet jednej składki, a jednocześnie deklaruje chęć korzystania z świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. W ocenie Oddziału zgłaszając ubezpieczoną do ubezpieczeń społecznych, celem płatnika a zwłaszcza M. G. było osiągnięcie w ten sposób zabezpieczenia wydatków na okres ciąży i po urodzeniu dziecka, poprzez uzyskanie zasiłku chorobowego, a następnie zasiłku macierzyńskiego. Umowa o pracę została zawarta dla pozoru i nie rodzi skutków wynikających z objęcia ubezpieczeniem społecznym. W odwołaniach od powyższej decyzji P. G. oraz płatnik składek (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w K. wnieśli o jej zmianę poprzez przyjęcie, że P. G. jako pracownik u płatnika składek (...) podlega pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu od 9 lutego 2017 r. z podstawą wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne i chorobowe wynikającą z wynagrodzenia określonego w umowie o pracę oraz o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych prawem. Odwołujący się podnieśli, że ubezpieczona faktycznie wykonywała pracę na rzecz płatnika składek, jej pasją jest pieczenie ciast i zajmowała się tym jeszcze przed zawarciem umowy o pracę. Ubezpieczona chciała zająć się tym profesjonalnie stąd wynikała propozycja zatrudnienia w firmie męża - działającej w branży gastronomicznej, a z uwagi na zatrudnienie ubezpieczonej przez jej męża, proces rekrutacji nie miał charakteru sformalizowanego. Mąż ubezpieczonej posiadał wiedzę o jej umiejętnościach w zakresie pieczenia ciast. Odwołujący się podnieśli, że ubezpieczona realizowała na rzecz płatnika składek czynności w oparciu o stosunek pracy oraz że wynagrodzenie jest kształtowane wolą stron i nie odbiega rażąco od innych stawek rynkowych. Natomiast brak uiszczenia składek przez płatnika w związku z zawartą umową nie może wywoływać dla niej negatywnych skutków prawnych. Płatnik składek nie złożył dokumentów żądanych przez ZUS z uwagi na błędne pouczenie pracownika organu. Ponadto skarżący podnieśli, że ubezpieczona wykonywała funkcję kierownika, przeprowadzała proces rekrutacji, a jako osoba zatrudniona przez męża mogła zajmować dowolnie określone stanowisko pracy. Ubezpieczona wykonywała swoje czynności regularnie, pozostawała w kontakcie z klientami i dbała o realizowanie działalności płatnika składek. Poddana była w tym zakresie reżimowi pracowniczemu, ponieważ zamówienia od odbiorców wyrobów cukierniczych były regularne, częste i wymagały stałej obecności ubezpieczonej w pracy, która do momentu kiedy mogła, ze względu na ciążę, to tę pracę wykonywała. Jednocześnie odwołujący się podkreślili, że wbrew twierdzeniom ZUS spółka (...) powstała już w 2014 r. Ubezpieczona wykonywała pracę, a pracodawca świadczenie to przyjmował. Pieczenie i sprzedaż ciast miały na celu zwiększanie dochodu płatnika składek. Zdaniem skarżących skoro ubezpieczona faktycznie wykonywała swoje czynności w ramach zawartego z płatnikiem składek stosunku pracy, to okoliczność, że została zatrudniona przez swojego męża nie może mieć znaczenia dla istoty sporu. Natomiast brak zapłaty składek na ubezpieczenia w związku z zawartą umową o pracę był związany z koniecznością uregulowania płatności wobec innej firmy. Niezwłocznie po przesądzeniu słuszności odwołania od decyzji ZUS składki te zostaną opłacone przez płatnika, a opłacenia tych należności mógłby także dochodzić ZUS. W odpowiedzi na odwołania organ rentowy wniósł o ich oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych prawem podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 12 lutego 2018 r. zarządził połączenie sprawy z odwołania zainteresowanego płatnika składek (sygnatura akt IV U 108/18) ze sprawą z odwołania ubezpieczonej od powyższej decyzji ZUS (sygnatura akt IV U 88/18) w celu ich łącznego prowadzenia, rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygnaturą akt IV U 88/
3. Wyrokiem z dnia 31 lipca 2018 r. Sąd Okręgowy w Koszalinie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołania (punkt 1) oraz zasądził od ubezpieczonej P. G. i (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. kwoty po 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (punkt 2). Powyższe orzeczenie Sąd Okręgowy oparł o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne: Płatnik składek - (...) to spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w K. przy ulicy (...). Wspólnikami spółki są Ł. J. i M. G.. M. G. sprawuje funkcję prezesa zarządu spółki. Członkiem zarządu spółki jest również Ł. J.. M. G. jest od dnia 6 maja 2017 r. mężem P. G.. Spółka została zarejestrowana 31 października 2014 r. i obejmowała zakresem restauracje i inne placówki gastronomiczne, przygotowywanie i dostarczanie żywności dla odbiorców zewnętrznych (katering). Przedmiot działalności został rozszerzony w 2017 r. i obejmował wytwarzanie ciast. Wytwórnia ciast istnieje od lutego 2017 r. – od momentu podpisania umowy o pracę z ubezpieczoną. Spółka w marcu 2017 r. podjęła decyzję o wynajęciu lokalu usługowego przy ulicy (...) w K. na okres 2 lat. P. P. (obecnie P. G.) urodziła się w dniu (...) Z zawodu jest kosmetologiem. Pozostaje w związku z M. G. od października 2015 r. W dniu 18 stycznia 2017 r. u ubezpieczonej potwierdzono stan 7 tygodnia ciąży. Ostatnia miesiączka wystąpiła w dniu 23 listopada 2016 r. Ustalono planowy termin porodu na dzień 23 września 2017 r. w oparciu o przeprowadzone badania ultrasonograficzne ubezpieczonej. Następna wizyta u lekarza prowadzącego ciąże odbyła się w dniu 1 lutego 2018 r. (uwaga SA: winno być 2017). Płatnik składek na początku roku 2017 nie zatrudniał żadnych osób na podstawie umowy o pracę. W dniu 9 lutego 2017 r. P. P. podpisała z płatnikiem składek umowę, której przedmiotem miało być wykonywanie pracy na stanowisku kierownika cukierni za wynagrodzeniem 4.300 zł brutto w pełnym wymiarze czasu pracy. Umowa została zawarta na 3 miesięczny okres próbny. Ubezpieczona została zgłoszona tego dnia do pracowniczego ubezpieczenia społecznego. W dniu 8 lutego 2017 r. uzyskała orzeczenie o braku przeciwskazań zdrowotnych do zatrudnienia na tym stanowisku. Została zgłoszona do ubezpieczeń społecznych przez płatnika składek. Płatnik składek nie odprowadzał składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu zawartej umowy o pracę. Wynagrodzenie z tytułu podpisanej umowy było przekazywane ubezpieczonej w formie gotówkowej, z potrąceniem należnych zaliczek na podatek dochodowy. Ubezpieczona podpisywała również listę obecności w pracy, choć listy obecności były podpisywane również za okres wsteczny. Ubezpieczona zbierała pieniądze od kontrahentów, a potem w domu były dzielone przez nią i M. G.. Ubezpieczona odpowiadała za cały proces realizacji zamówień i miała w tym bardzo dużą samodzielność. Samodzielnie ustalała przepisy, dokonywała wypieku ciast, koordynowała proces ich produkcji, kontaktowała się z kontrahentami, przyjmowała zamówienia telefonicznie, była adresatem różnych uwag co do sposobu przyrządzania ciast, które nie były kierowane do jej pracodawcy. Zbierała pieniądze od kontrahentów. Ubezpieczona P. G. była od lutego 2017 r. jedyną osobą, która podpisała z płatnikiem składek umowę o pracę. Nie było potrzeby, aby nadzorować jej pracę. Ubezpieczona była pomysłodawczynią przedsięwzięcia i posiadała przygotowane przepisy na ciasta. Ubezpieczona podczas pracy była bardzo samodzielna w działaniu i osobiście podejmowała decyzje we wszystkich sprawach dotyczących działalności. Faktury wystawiał i podpisywał mąż. Ubezpieczona przeprowadzała rozmowy rekrutacyjne. Nie uczestniczył w tym jej mąż. Jedynie czasami ubezpieczona kontaktowała się z mężem w celu uzyskania porady, który wspierał ją doświadczeniem zdobytym w pracy w korporacjach. P. G. stała się niezdolna do pracy od dnia 7 lipca 2017 r. Lekarz prowadzący ciążę zalecił jej wówczas leżenie w związku z dolegliwościami bólowymi wynikającymi z przebiegu ciąży. Niezdolność do pracy ubezpieczonej trwała nieprzerwanie do dnia porodu. Pracodawca wypłacił jej wynagrodzenie za okres orzeczonej niezdolności do pracy od 7 lipca 2017 r. do 8 sierpnia 2017 r. Pracodawca ubezpieczonej wystąpił w jej imieniu o wypłatę zasiłku chorobowego za okres od dnia 9 sierpnia 2017 r. Złożenie wniosku o zasiłek w krótkim czasie po podpisaniu umowy o pracę stanowiło dla organu rentowego podstawę do wszczęcia postępowania wyjaśniającego zasadność zgłoszenia i podlegania przez ubezpieczoną P. G. do pracowniczego ubezpieczenia społecznego. Pismem z dnia 22 września 2017 r. organ rentowy wszczął postępowanie administracyjne w tej sprawie. Pismem z dnia 8 listopada 2017 r. organ rentowy zawiadomił o zakończeniu postępowania w sprawie ubezpieczonej. Organ rentowy decyzją z dnia 22 listopada 2017 r. stwierdził, że ubezpieczona P. G. jako pracownik u płatnika składek (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym od 9 lutego 2017 r. oraz ustalił zerową podstawę wymiaru składek na te ubezpieczenia za okres od 02/2017 do 10/2017 r. Podczas niezdolności do pracy ubezpieczonej M. G. reprezentujący spółkę (...), zawarł z B. G. jako zleceniobiorcą, umowę zlecenia na okres od 2 sierpnia 2017 r. do 2 września 2017 r. na wykonywanie czynności cukiernika za wynagrodzeniem w wysokości 13 zł za godzinę. Podczas dalszej niezdolności do pracy ubezpieczonej M. G. reprezentujący spółkę (...), zawarł z B. G. jako zleceniobiorcą kolejną umowę zlecenia na wykonywanie czynności cukiernika na okres od 3 września 2017 r. do 19 września 2017 r. poza siedzibą zleceniodawcy - za wynagrodzeniem w kwocie 1.000 zł brutto. Następnie w dniu 19 września 2017 r. B. G. zawarła z (...) umowę o pracę na stanowisku cukiernika w wymiarze 1/8 etatu za wynagrodzeniem w kwocie 250 zł brutto. Umowa została zawarta na czas określony do dnia 20 września 2018 r. W okresie niezdolności do pracy ubezpieczonej, M. G. zawarł z D. W. umowę o pracę od września 2017 r. D. W. piecze ciasta w lokalu użytkowym pod adresem (...). Piecze ciasta przez 4 do 8 godzin dziennie. Pracuje w cukierni pod nazwą (...). Po ustaleniu powyższego stanu faktycznego oraz na podstawie przepisów prawa niżej powołanych Sąd Okręgowy uznał, że odwołania nie zasługiwały na uwzględnienie. Sąd pierwszej instancji podniósł, że zaskarżona decyzja z dnia 22 listopada 2017 r. dotyczyła wyłączenia P. G. od dnia 9 lutego 2017 r. z obowiązkowego podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu jako pracownika u płatnika składek (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K.. Jednym ze wspólników tej spółki i Prezesem jej Zarządu jest mąż ubezpieczonej M. G.. W konsekwencji, przedmiotem sporu w niniejszej sprawie była ocena zasadności zgłoszenia P. G. do obowiązkowych ubezpieczeń jako pracownika. Tytułem bowiem do obowiązkowego ubezpieczenia, zarówno emerytalno-rentowego na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 963; powoływana dalej jako: ustawa systemowa), chorobowego na podstawie art. 11 ust. 1 tej ustawy, jak i wypadkowego na podstawie art. 12 ust. 1 wskazanej ustawy, jest zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy systemowej pozostawanie w stosunku pracy przy czym, na podstawie art. 13 pkt 1 tej ustawy, ubezpieczenie trwa od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku. Wymagane było więc ustalenie czy między K. R. (uwaga SA: winno być P. G.) a zgłaszającym ją do pracowniczego ubezpieczenia płatnikiem składek, został nawiązany stosunek pracy w rozumieniu art. 22 k.p. Jednocześnie sąd meriti wyjaśnił, że w orzecznictwie nie budzi kontrowersji, iż pojęcie stosunku pracy, o jakim mowa w art. 8 ust. 1 ustawy systemowej jest równoznaczne z pojęciem stosunku pracy definiowanego przez art. 22 k.p. (por. np. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2005 r., I UK 296/04, OSNP 2006/9-10/157). Zgodnie zaś z tym przepisem przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Stosunek pracy to więź prawna o charakterze dobrowolnym i trwałym, łącząca pracownika i pracodawcę, której treścią jest obowiązek osobistego wykonywania pracy określonego rodzaju przez pracownika pod kierownictwem, na rzecz i na ryzyko pracodawcy oraz obowiązek pracodawcy zatrudniania pracownika przy umówionej pracy i wypłacania mu wynagrodzenia za pracę. O tym, czy strony łączy stosunek pracy rozstrzygają warunki, w jakich praca jest wykonywana - na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem, w czasie i miejscu przez pracodawcę wskazanym (Maria Teresa Romer, komentarz do art. 22 k.p., (w:) Prawo pracy. Komentarz,
4. wydanie, LexisNexis, 2009). Praca musi być świadczona przez pracownika w sposób stały i systematyczny, a jedną z cech stosunku pracy jest wykonywanie pracy rozumianej czynnościowo, czyli powtarzanej w codziennych lub dłuższych odstępach czasu, niebędącej jednorazowym wytworem (dziełem) lub czynnością jednorazową (Tadeusz Zieliński, komentarz do art. 22 k.p., (w:) Ryszard Celeda, Ewa Chmielek - Łubińska, Ludwik Florek (red.), Anna Hintz, Andrzej Kijowski, Elżbieta Szemplińska, Barbara Wagner, Tadeusz Zieliński Kodeks pracy. Komentarz,
5. wydanie, Dom Wydawniczy ABC, 2005). O zaistnieniu stosunku pracy decyduje więc nie tylko zawarcie umowy o pracę, ale także spełnienie przesłanek wymienionych w powyższym przepisie Kodeksu pracy, tj. odpłatność pracy, konieczność osobistego wykonywania pracy przez pracownika, wykonywanie pracy na rzecz pracodawcy i na jego ryzyko oraz pozostawanie pod zwierzchnictwem pracodawcy. Nie można mówić o umowie o pracę, jeżeli w łączącym strony stosunku prawnym brak jest podstawowych elementów charakterystycznych dla stosunku pracy, takich jak osobiste wykonywanie czynności oraz podporządkowanie organizacyjne i służbowe (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia1997 r., I PKN 394/97, OSNAP 1998/20/ 595). Najważniejszą jednak cechą charakteryzującą pracę świadczoną w ramach stosunku pracy jest jej podporządkowanie. Została ona wyrażona w przepisie art. 22 § 1 k.p. przede wszystkim za pomocą parametru "kierownictwa pracodawcy". Ponadto ustawodawca wskazał na dodatkowy element, jakim jest wyznaczenie przez pracodawcę miejsca i czasu świadczenia pracy. Można więc przyjąć, że zobowiązanie się pracownika do wykonywania pracy podporządkowanej oznacza poddanie się przez niego kierownictwu pracodawcy. Granice owego kierownictwa (podporządkowania) wyznacza umówiony rodzaj pracy. Istotą kierownictwa pracodawcy jest prawo wydawania pracownikowi wiążących poleceń. Jednym z podstawowych obowiązków pracowniczych - poza sumiennym i starannym wykonywaniem pracy - jest oczywiście stosowanie się do poleceń przełożonych, które dotyczą umówionej pracy i nie są sprzeczne z prawem (art. 100 § 1 k.p.). Pracowniczego podporządkowania nie można utożsamiać z permanentnym nadzorem (obserwacją) przełożonego nad sposobem czy też właściwym tempem wykonywanych czynności. Wystarczy bowiem wskazanie zadania i zakreślenie terminu jego wykonania, a następnie kontrola jakości i terminowości wykonanej pracy. Istotne natomiast jest to, że pracownik nie ma samodzielności w określaniu bieżących zadań, ponieważ to należy do sfery pracodawcy organizującego proces pracy. I dalej sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że o ustaleniu istnienia podporządkowania nie decyduje ani charakter czynności realizowanych przez wykonawcę pracy, ani zakres kierownictwa zlecającego pracę. Dopiero współwystępowanie płaszczyzny dyrektywnej przejawiającej się w możliwości wydawania osobie świadczącej pracę wiążących wskazówek co do sposobu wykonywania zadań, organizacyjnej realizującej się w kierownictwie przedsiębiorcy co do miejsca i czasu pracy, ekonomicznej polegającej na ponoszeniu przez przedsiębiorcę całości ryzyka związanego z wykonywaniem pracy, materialnej związanej z ponoszeniem całości kosztów realizowanej pracy i porządkowej, czyli realizującej się w możliwości nagradzania i karania wnioskodawcy pracy może prowadzić do stwierdzenia występowania podporządkowania właściwego dla sfery pracy. Dodatkowymi cechami stosunku pracy odróżniającymi go od innych stosunków prawnych to: dobrowolność, osobiste świadczenie pracy w sposób ciągły, wykonywanie pracy na rzecz pracodawcy ponoszącego ryzyko związane z zatrudnieniem i odpłatny charakter zatrudnienia (vide: m. in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 października 2006 r., I PK 113/06, Pr.Pracy 2007/1/35). Ponadto istotnym, w ramach umowy o pracę, jest konieczność kumulatywnego wystąpienia powyższych przesłanek, charakteryzujących umowę o pracę. Zasadnym jest więc stwierdzenie, że brak choćby jednej z powyższych przesłanek decyduje o odmowie uznania łączącego strony stosunku prawnego jako umowy o pracę. Następnie Sąd Okręgowy przypomniał, że organ rentowy wydając zaskarżoną decyzję zarzucił, iż kwestionowana umowa o pracę pomiędzy P. G. a płatnikiem składek (...) spółka z o.o. z dnia 9 lutego 2017 r. nie była efektywnie wykonywana i zawarta została jedynie dla pozoru, w rozumieniu art. 83 § 1 k.c. Stosownie do powołanego przepisu strony, które dokonują takiej pozornej czynności prawnej, próbują wywołać wobec osób trzecich rzeczywiste, prawdziwe przeświadczenie, że ich zamiarem jest wywołanie skutków prawnych objętych treścią ich oświadczeń woli. Musi też między stronami istnieć tajne, niedostępne osobom trzecim porozumienie, że te oświadczenia woli nie mają wywołać zwykłych skutków prawnych (akt konfidencji); innymi słowy, że zamiar wyrażony w treści symulowanych oświadczeń woli nie istnieje lub że zamiar ten jest inny niż ujawniony w symulowanych oświadczeniach. Na pozorność muszą się składać oba te elementy łącznie. Brak któregokolwiek z tych elementów, np. brak tego tajnego porozumienia albo ujawnienie na zewnątrz zamiaru wywołania skutków prawnych innych niż objęte treścią oświadczeń woli wyłącza zaistnienie pozorności. Oba akty - pozorna czynność prawna i akt konfidencji muszą być ze sobą intelektualnie i czasowo powiązane, jedno zdarzenie musi zawierać w sobie dokonanie czynności prawnej pozornej, jawnej dla osób trzecich, i zawarcie aktu konfidencjonalnego (vide: Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna., Lex, 2012, Kidyba A., Gawlik Z., Janiak A., Jedliński A., Kopaczyńska-Pieczniak K., Niezbecka E., Sokołowski T.). Odnosząc się konkretnie do umowy o pracę uznaje się ją za zawartą dla pozoru, jeżeli przy składaniu oświadczeń woli obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie o pracę jako pracownik nie będzie świadczyć pracy w ramach stosunku pracy, a osoba wskazana jako pracodawca nie będzie korzystać z jej pracy. Jeżeli jedynym celem umowy było umożliwienie skorzystania ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, umowę należy uznać za nieważną na podstawie art. 83 k.c. Nie można jednak przyjmować pozorności zawarcia umowy o pracę w sytuacji, gdy umowa ta była faktycznie realizowana, choćby celem osoby podejmującej zatrudnienie było uzyskanie świadczeń z ubezpieczenia społecznego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 sierpnia 2005 r., II UK 321/04, OSNP 2006/11-12/190 i z dnia 18 maja 2006 r., II UK 164/05, LEX nr 192462). Istotnym jest jedynie czy w związku z zawarciem umowy o pracę, zobowiązania z niej wynikające były wykonywane, a konkretnie czy pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a pracodawca świadczenie to przyjmował (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2001 r., II UKN 258/00 i z dnia 5 października 2005 r., I UK 32/05, OSNP 2006/15-16/249). Stosunek ubezpieczeniowy jest następczy wobec stosunku pracy i powstaje tylko wówczas, gdy stosunek pracy jest realizowany. Jeżeli stosunek pracy nie powstał bądź też nie jest realizowany, wówczas nie powstaje stosunek ubezpieczeniowy, nawet jeśli jest odprowadzana składka na ubezpieczenie społeczne. Umowa o pracę wywołuje skutki tylko bezpośrednie, dotyczące wprost wzajemnych relacji między pracownikiem i pracodawcą, lecz także dalsze, pośrednie, odnoszące się także do dziedziny ubezpieczeń społecznych. Kształtuje tam stosunek ubezpieczenia społecznego, określa wysokość składki, a w konsekwencji prowadzi do uzyskania świadczeń ubezpieczeniowych. Skutki te mają bardzo doniosłe znaczenie, zarówno z punktu widzenia interesu pracownika (ubezpieczonego), jak i interesu publicznego. Stąd też - zgodnie z ugruntowanymi poglądami orzecznictwa i doktryny - ocena postanowień umownych może i powinna być dokonywana także z punktu widzenia prawa ubezpieczeń społecznych. Ponadto sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że racjonalny pracodawca zatrudnia pracownika dlatego, że potrzebuje w swoim zakładzie pracy siły roboczej. U źródła każdej umowy o pracę leży przyczyna w postaci uzasadnionej przesłankami ekonomiczno-organizacyjnymi konieczności pozyskania pracownika do wykonywania prac zakreślonych przedmiotem działalności gospodarczej pracodawcy. Pracodawca kieruje się własną potrzebą gospodarczą i przy prawidłowym, ważnym stosunku pracy, wyłącznie ta potrzeba jest sprawczym czynnikiem zatrudnienia. Przy ocenie pozorności umowy o pracę racjonalność zatrudnienia i potrzeba zatrudnienia pracownika są więc istotnymi przesłankami dla oceny ważności umowy. Jednocześnie sąd ten podkreślił, że nie można akceptować nagannych i nieobojętnych społecznie zachowań korzystania ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych przy zawieraniu umów o pracę na stosunkowo krótki okres przed zajściem zdarzenia rodzącego uprawnienia do wyższego świadczenia i ustaleniu wysokiego wynagrodzenia w celu uzyskania naliczonych od takiej podstawy świadczeń. Odnosząc powyższe rozważania natury teoretycznej do rozpoznawanej sprawy Sąd Okręgowy, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego uznał, że ubezpieczona i odwołująca się spółka nie udowodniły zgodnie z ciążącym na nich obowiązkiem dowodowym (art. 6 k.c.), spełnienia wszystkich przesłanek do uznania P. G. za pracownika w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy systemowej, a w konsekwencji istnienie tytułu prawnego do objęcia jej ubezpieczeniami społecznymi od dnia 9 lutego 2017 r. Przedmiotem niniejszego sporu było zatem ustalenie czy P. G. była pracownikiem u płatnika składek od 9 lutego 2017 r. i z tego tytułu podlegała ubezpieczeniom społecznym wykonując umowę o pracę na warunkach przewidzianych w art. 22 k.p. Sąd meriti w pierwszej kolejności uznał, że osoba będąca w ciąży ma takie same prawo do podejmowania zatrudnienia jak inne osoby poszukujące zatrudnienia na rynku pracy i sama okoliczność stanu ciąży nie może być uznawana za przejaw dyskryminacji na rynku pracy. Osoba będąca w ciąży, która nie posiada stałego zatrudnienia gwarantującego jej ochronę ubezpieczeniową, ma prawo do poszukiwania zatrudnienia i nawiązywania stosunku pracy, który taką ochronę zapewnia. Potwierdzeniem tego jest utrwalone w judykaturze stanowisko, zgodnie z którym, dążenie kobiety ciężarnej do uzyskania przez zawarcie umowy o pracę wyższej finansowo ochrony gwarantowanej pracowniczym ubezpieczeniem społecznym nie może być a priori uznane za zmierzające do dokonania czynności sprzecznej z prawem albo mającej na celu obejście prawa. Przeciwnie jest to postępowanie rozsądne i uzasadnione zarówno z osobistego, jak i społecznego punktu widzenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2005 r., III UK 89/05, OSNP 2006/11-12/192). Objęcie ubezpieczeniem społecznym następuje jednak w momencie faktycznego wykonywania zatrudnienia, nie zaś zatrudnienia w celu uzyskania wyższych świadczeń gwarantowanych przez państwo. Jeżeli jednak wyłącznym celem umowy było umożliwienie skorzystania ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, umowę należy uznać za nieważną na podstawie art. 83 k.c. Przy czym do ustalenia, że doszło do powstania pomiędzy stronami stosunku pracy nie jest wystarczające spełnienie warunków formalnych zatrudnienia, takich jak zawarcie umowy o pracę, przygotowanie zakresu obowiązków, zgłoszenie do ubezpieczenia, a konieczne jest ustalenie, że strony miały zamiar wykonywać obowiązki stron stosunku pracy i to czyniły. Do objęcia pracowniczym ubezpieczeniem społecznym nie może dojść wówczas, gdy zgłoszenie do tego ubezpieczenia dotyczy osoby, która nie jest pracownikiem, a zatem zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego następuje pod pozorem zatrudnienia. Sąd Okręgowy przeprowadził więc postępowanie dowodowe, ukierunkowując je na wyjaśnienie, czy P. G. wykonywała od dnia 9 lutego 2017 r. pracę na rzecz płatnika składek jak pracodawcy w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy. W szczególności, czy istniało podporządkowanie wobec pracodawcy, wykonywanie pracy w określonych godzinach i miejscu, ale również, czy praca ta była niezbędna pracodawcy i przekładała się na realne korzyści ekonomiczne, pozwalające w konsekwencji pokryć koszt wynagrodzenia pracownika. Jedynie bowiem wykazanie świadczenia pracy w umówionym przez strony umowy zakresie, mogło doprowadzić do uznania jej za zawartą bez naruszenia art. 83 k.c. i uwolnić ubezpieczoną od zarzutu, jaki przedstawił w zaskarżonej decyzji organ rentowy. W ocenie sądu pierwszej instancji zawarcie umowy o pracę przez strony miało wyłącznie na celu uzyskanie przez P. G. świadczeń z systemu ubezpieczeń społecznych, albowiem przeprowadzone postępowanie dowodowe nie potwierdziło faktycznego wykonywania przez ubezpieczoną pracy na warunkach określonych w art. 22 Kodeksu pracy. Faktury dołączone do odwołania nie zostały sporządzone przez ubezpieczoną. Postępowanie dowodowe w sprawie potwierdziło, że ubezpieczona za pomocą mobilnych środków przekazu (tel. kom) koordynowała proces realizacji zamówień na ciasta i sposób rozliczania płatności za wykonane wypieki. Należy jednak wskazać, że jej praca i wykonywane przez nią czynności nie odbywały się na warunkach podporządkowania pracowniczego względem jej pracodawcy. Nie zaistniał zatem jeden z najważniejszych elementów stosunku pracy. Pozorność zawartego przez ubezpieczoną stosunku pracy wynika właśnie z braku jednego z kluczowych elementów – podporządkowania pracowniczego ubezpieczonej względem pracodawcy. Jak zeznał jej mąż (w niniejszej sprawie występujący też jako podmiot podpisujący w imieniu spółki umowę o pracę) ubezpieczona przy wykonywaniu swoich czynności posiadała bardzo dużą samodzielność w zakresie prowadzonej działalności. Podejmowała decyzje w sprawach tej działalności. Okoliczności wskazywane przez męża potwierdziła również P. G. wskazując, że tylko sporadycznie radziła się męża w sprawach związanych z wykonywanymi czynnościami. Okoliczność braku podporządkowania ubezpieczonej względem pracodawcy potwierdził także drugi wspólnik spółki (...), który zeznał, że nie było żadnej potrzeby nadzoru nad ubezpieczoną. Między nią a pracodawcą nie było zatem elementu podporządkowania co wynika z faktu, że nie potwierdziło się wydawanie osobie świadczącej pracę wiążących wskazówek co do sposobu wykonywania zadań, jak również nie potwierdziło się kierownictwo organizacyjne realizujące się w kierownictwie dotyczącym miejsca i czasu pracy. Ubezpieczona, co przyznała sama decydowała o miejscu i czasie pracy, jak również o zadaniach do wykonania. Dlatego też nawet jeżeli czynności wskazywane przez ubezpieczoną były faktycznie wykonywane to z pewnością realizacja tych czynności nie odbywała się w ramach stosunku pracy realizowanego zgodnie z treścią art. 22 k.p. Sąd Okręgowy podkreślił, że nie można mówić o stosunku pracy tam gdzie nie ma podporządkowania pracowniczego. Nie do zaakceptowania jest bowiem wykładnia przepisu art. 22 k.p. oparta na zasadzie wolności umów i dominacji woli stron umowy, prowadząca do pełnego zatarcia rozróżnienia stosunku pracy od innego stosunku cywilnoprawnego jako podstawy wykonywania zatrudnienia poprzez wyeliminowanie przesłanki pracowniczego podporządkowania. Braku podporządkowania pracowniczego, nie niweczy przywoływany przez męża ubezpieczonej, fakt prowadzenia rozmów na temat czynności wykonywanych przez ubezpieczoną związanych z wypiekiem ciast, jeżeli nie szły za tym wiążące polecenia dla ubezpieczonej jako pracownika. Również dobór czynności, zadań do wykonania zależał od swobodnego uznania wnioskodawczyni. Sąd meriti miał także na uwadze, że sam przedmiot działalności spółki (...) został celowo rozszerzony z uwagi na zawartą przez ubezpieczoną umowę o pracę. Strony umowy o pracę wiedziały również o stanie ciąży ubezpieczonej przed jej zawarciem. Istotne jest również, to że pracodawca jako płatnik składek z premedytacją i celowo nie opłacał składek na ubezpieczenie społeczne za P. G.. Argumenty, które przyczyniły się do takiego zachowania pracodawcy, zdaniem Sądu nie zasługują na uwzględnienie. Umowa o pracę, która rodzi skutek w postaci objęcia ubezpieczeniem społecznym i opłacenia z tego tytułu należnej składki na te ubezpieczenia jest źródłem obowiązków dla pracodawcy o charakterze publicznoprawnym. Od zawartej umowy o pracę winny być opłacane składki na ubezpieczenia społeczne zarówno przez pracodawcę jak i potrącane ubezpieczonej z wynagrodzenia za pracę. Skoro pracodawca tych składek nie opłacał i nie potrącał powstawało pytanie z jakich środków zamierzał sfinansować wszystkie koszty związane z zatrudnieniem ubezpieczonej za wynagrodzeniem w kwocie zbliżonej do obecnego średniego wynagrodzenia za pracę w sektorze przedsiębiorstw. Z zeznań złożonych przez M. G. należy wnioskować, że źródłem opłacenia tych należności miał być zasiłek macierzyński (por. zeznania płatnika prot. elektroniczny z 20 lipca 2018 r. 00:36:59) W ocenie Sądu Okręgowego także przeprowadzone postępowanie dowodowe z innych zaoferowanych Sądowi źródeł osobowych również nie potwierdziło, że ubezpieczona wykonywała swoje czynności na zasadach i warunkach opisanych w art. 22 k.p. Sąd miał bowiem na uwadze, że z zeznań świadka L. P. wynikało, że ubezpieczona odpowiadała za cały proces realizacji zamówień i miała w tym dużą samodzielność. Ubezpieczona samodzielnie nadzorowała proces wypieku ciast i koordynowała proces ich produkcji. Również świadek I. J. potwierdziła, że ubezpieczona odpowiadała samodzielnie za proces wypieku ciast, była adresatem różnych uwag co do sposobu ich przyrządzania, które nie były kierowane do jej pracodawcy. Świadek P. T. również wyjaśnił, że to na ubezpieczonej ciążył główny obowiązek organizacji wypieku ciast i przebiegu ich wytwarzania. Świadek Ł. J.