§ kc postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne), przy czym nie dotyczy to postanowień określających świadczenia główne stron, w tym ceny i wynagrodzenia, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Wskazany przepis ma zastosowane do umów obligacyjnych zawieranych pomiędzy przedsiębiorcami a konsumentami z użyciem wzorca umowy lub też do umów zawieranych bez użycia takiego wzorca (wyrok SN z dnia 7 grudnia 2006 roku III CSK 266/06 lex 238949). Niewątpliwym jest, że wskazany przepis może mieć zastosowanie w niniejszej sprawie, albowiem umowa pożyczki została zawarta pomiędzy przedsiębiorcą, czyli (...) Polska Sp. z o.o. a konsumentem, czyli pozwaną. Klauzula generalna wskazana w cytowanym przepisie zawiera dwa kryteria oceny umowy, a mianowicie dobre obyczaje oraz interesy konsumenta. Uznanie konkretnej klauzuli umownej za niedozwolone postanowienie umowy wymaga stwierdzenia łącznego wystąpienia obu przesłanek, a więc sprzeczności z dobrymi obyczajami oraz rażącego naruszenia interesów konsumenta (wyrok SN z dnia 29 sierpnia 2013 roku I CSK 660/12 lex 1408133). Dobre obyczaje to w zasadzie pojęcie równoważne dla zasad współżycia społecznego, czyli pozaprawnych reguł postępowania niesprzecznych z etyką, moralnością i aprobowanych społecznie. W szczególności sprzeczne są wszelkie postanowienia umowy, które naruszają uczciwość, zaufanie do kontrahenta, zmierzają do wykorzystania przymusowego położenia drugiej strony umowy, a tym samym naruszają równorzędność stron stosunku prawnego (Adam Olejniczak - komentarz do art.
kc lex; wyrok SN z dnia 3 lutego 2006 roku I CK 297/05 Wokanda 2006 nr 7-8). Interesy konsumenta to pojęcie szerokie i należy przez nie rozumieć nie tylko interesy ekonomiczne. Z rażącym naruszeniem interesów konsumenta mamy do czynienia w przypadku, gdy postanowienia umowy znacząco odbiegają od sprawiedliwego wyważenia praw i obowiązków stron, gdy dochodzi do jaskrawej, nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków stron umowy (wyrok SN z dnia 13 lipca 2005 roku I CK 832/04). Do naruszenia tej równowagi stron odnosi się także art. 3 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. U. UE l 2011.304.64), zawierający definicję nieuczciwych warunków umowy zawieranej z konsumentem. Należy wskazać, że nie każde postanowienie umowy podlega ocenie pod kątem uznania go za niedozwoloną klauzulę. Z badania tego wyłączone są postanowienia umowy uzgodnione indywidualnie z konsumentem oraz postanowienia określające jednoznacznie główne świadczenia stron. Zgodnie z art. 720 § 1 kc przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego pożyczkę określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy. Z definicji umowy pożyczki nie wynika zatem, aby wysokość opłat prowizyjnych należały do głównych świadczeń stron umowy, albowiem do świadczeń tych należą jedynie udostępnienie kwoty pożyczki przez pożyczkodawcę oraz zwrot kwoty pożyczki przez pożyczkobiorcę (wyrok Sądu Antymonopolowego z dnia 30 września 2002 roku XVII Amc 47/01 Dz. Urz. UOKiK 2003/1/244; wyrok SN z dnia 6 kwietnia 2004 roku I CK 472/03 Pr. Bank. (...)). Tym samym postanowienia w zakresie ustalenia wysokości prowizji podlegają ocenie przy uwzględnieniu art.
kc i mogą być uznane za niedozwolone klauzule umowne. Zgodnie z art.
kc nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu, w szczególności odnosi się do to wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Przy ocenie postanowień umowy pod kątem ich indywidualnego uzgodnienia należy także kierować się art. 3 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. U. UE l 2011.304.64), zgodnie z którym warunki umowy zostaną zawsze uznane za niewynegocjowane indywidualnie, jeżeli zostały sporządzone wcześniej i konsument nie miał wypływu na ich treść, zwłaszcza jeżeli zostały przedstawione konsumentowi w formie sformułowanej uprzednio umowy standardowej (wyrok SN z dnia 3 lutego 2006 roku I CK 297/05 Wokanda 2006 nr 7-8). W ocenie Sądu umowa pożyczki nr (...) w części dotyczącej ustalenia wysokości prowizji w kwocie 4986 zł, stanowiącej 99,72 % wysokości kwoty pożyczki udostępnionej pozwanej nie została uzgodniona z pozwaną indywidualnie. Należy także dodać, że strona powodowa przy uwzględnieniu art.
W ocenie Sądu postanowienia umowy w zakresie ustalenia wysokości prowizji były niedozwolonymi postanowieniami umowy i zmierzały do obejścia przepisów dotyczących wysokości odsetek, rażąco naruszały prawa pozwanej jako konsumenta. Niewątpliwym jest, że instytucjom udzielającym pożyczek należy się wynagrodzenie za udzielenie pożyczki w postaci np. prowizji. Zdaniem Sądu koszty te jednak nie mogą być wygórowane i muszą mieć swoje uzasadnienie zarówno w odniesieniu do wysokości samej kwoty pożyczki, jaki i okresu spłaty pożyczki oraz faktycznych czynności pożyczkodawcy podjętych przy udzieleniu pożyczki, a wyliczenie ich wysokości musi być jasne i zrozumiałe. Ustalenie wysokości prowizji na poziomie 99,72 % kwoty jaką pozwana faktycznie uzyskała w ramach umowy jako kwoty pożyczki było nieuzasadnione i rażąco wygórowane, a nadto zmierzało do obejścia przepisów o odsetkach maksymalnych i nie znajdowało uzasadnienia w czynnościach dokonanych przez pożyczkodawcę. Pożyczkodawca w umowie nie wyjaśnił dokładnie pojęcia prowizji, tego co się na nią składa i jak również nie przedstawił wyliczenia kwoty 4.986 zł. Dodać należy na marginesie, że w przypadku, gdyby prowizja ta miał obejmować sam fakt przygotowania umowy pożyczki, przedstawienie formularza informacyjnego i wypłaty kwoty pożyczki, to świadczenie z tytułu tej prowizji było rażąco wygórowane i naruszało równowagę stron umowy, było także nieadekwatnie wysokie w stosunku do tych czynności podjętych przez pracownika pożyczkodawcy. Niewątpliwym jest dla Sądu, że postanowienia umowy w zakresie ustalenia wysokości prowizji były rażąco krzywdzące dla pozwanej, albowiem faktycznie do swej dyspozycji otrzymała kwotę 5000 zł, a zgodnie z umową była zobowiązana do zapłaty kwoty ponad dwukrotnie wyższej (10.848,16 zł). Nadto pozwana na ustalenie wysokości tej dodatkowej kwoty nie miała żadnego wpływu, kwota ta jej została przez pożyczkodawcę narzucona. W ocenie Sądu sam fakt zawarcia postanowienia o wysokości prowizji w umowie nie oznaczał jeszcze, że pozwana zgodziła się na tą kwotę i że była ona z nią ustaloną indywidulanie. Strona powodowa przedłożyła co prawda formularz informacyjny do umowy, ale brak było danych w jakim czasie nastąpiło to przed zawarciem umowy pożyczki i czas ten był odpowiedni do zapoznania się z tym formularzem i podjęcia negocjacji pomiędzy stronami (wszystkie czynności miały miejsce w tym samym dniu). Dodać należy nadto, że informacje zawarte w tym formularzu są zgodne z danymi zawartymi w umowie, a zatem w ocenie Sądu wynika z tego, że warunki umowy nie były ustalone z pozwaną, a jedynie o warunkach tych była ona poinformowana, co zdaniem Sądu nie spełnia wymogu „indywidualnego uzgodnienia”. Z tych też względów Sąd uznał postanowienia umowy pożyczki w zakresie ustalenia wysokości prowizji za niedozwolone postanowienia umowy i przez to za niewiążące pozwanej. Tym samym uznano, że pozwana nie była zobowiązana do uiszczenia kwoty 4986 zł stanowiącej wysokość prowizji. Oceniając wysokość prowizji zastrzeżonej w umowie pożyczki Sąd nie mógł pominąć rozwiązań przyjętych w ustawie z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim, która uregulowała wysokość maksymalnych tzw. pozaodsetkowych kosztów, a także wskazała w przepisie art. 36a wzór na ich obliczenie. W ocenie Sądu uregulowanie zawarte we wskazanej ustawie o kredycie konsumenckim znajdzie zastosowanie dopiero wtedy, gdy zostanie ustalone w sposób nie budzący wątpliwości, że postanowienia umowy pożyczki w zakresie tzw. pozaodsetkowych kosztów, w tym właśnie prowizji, zostały ustalone z konsumentem indywidualnie. W przypadku, gdy wysokość prowizji nie została ustalona indywidualnie, to takie postanowienie umowy jest nieważne i bez znaczenia jest to, że wysokość tej prowizji mieści się w wyliczeniu zawartym w umowie o kredycie konsumenckim. W ocenie Sądu zgodnie z umową pozwana zobowiązana była do zapłaty jedynie kwoty 5862,16 zł, czyli kwoty udzielonej pożyczki w kwocie 5000 zł oraz odsetek określonych w umowie w kwocie 862,16 zł. Jak wynika z pisma strony powodowej oraz wydruku wpłat, pozwana uiściła tytułem spłaty pożyczki kwotę 1205,40 zł. Sąd przyjął, że pozwana winna płacić miesięcznie przez okres 35 miesięcy kwoty 162,83 zł i 36 ratę miesięczną w kwocie 163,15 zł. Zatem kwota 1205,40 zł stanowiła 7 pełnych rat, a z ósmej spłatę do kwoty 65,59 zł. Zatem dopiero od listopada 2018 roku pozwana dopiero pozostawała w zwłoce co do reszty ósmej raty. Pozwana nie przedstawiła żadnych dowodów wpłat po listopadzie 2018 roku, zatem Sąd przyjął, że pozwana pozostawała od listopada 2018 roku w zwłoce z płatnościami kolejnych rat pożyczki. Ostatecznie zatem Sąd przyjął, że pozwana winna zapłacić kwotę 4656,76 zł, czyli różnicę pomiędzy kwotą 5896 zł i kwota spłaconą, czyli 1205,40 zł. Odsetki za opóźnienie zasądzono od 28 maja 2019 roku zgodnie z żądaniem pozwu, albowiem jak wskazano wyżej pozwana pozostawała w zwłoce ze spłatą pożyczki już od listopada 2018 roku, a zgodnie z umową pożyczki od nieterminowo płaconych rat pożyczki pożyczkodawcy należały się odsetki ustawowe za opóźnienie (§ 4 pkt 8 umowy). W pkt II powództwo oddalono ponad kwotę 4656,76 zł. O kosztach procesu orzeczono w pkt III na podstawie art. 100 kpc oraz art. 108 kpc. W ocenie Sądu koszty procesu winny być między stronami zniesione, albowiem strona powodowa wygrała w stosunku do swego żądania zaledwie w 51,8 %, a zatem wynik procesu zbliżony był do równiej wygranej i jednocześnie przegranej stron.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.