I Ca 235/18

(1)z udziałem M. M.

(1), U. P.

(1), K. M., R. K.

(1), A. W. i M. W.

(2)o stwierdzenie nabycia spadku na skutek apelacji wnioskodawcy od postanowienia Sądu Rejonowego w Łasku z dnia 2 lutego 2018 roku, sygnatura akt I Ns 910/16 postanawia: I. zmienić zaskarżone postanowienie w ten tylko sposób, że w punkcie 2 stwierdzić, że wchodzący w skład spadku po J. M. udział w gospodarstwie rolnym nabyła w całości córka spadkodawczyni J. W.; II. oddalić apelację w pozostałej części; III. ustalić, że każdy z zainteresowanych ponosi koszty związane ze swoim udziałem w postępowaniu apelacyjnym. Sygn. akt I Ca 235/18 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem Sąd Rejonowy w Łasku, w sprawie z wniosku M. W.

(1)z udziałem M. M.

(1), U. P.

(1), K. M., M. W.

(2), R. K.

(1)i A. W. o stwierdzenie nabycia spadku po J. M., J. M. i J. W. stwierdził, że: - spadek po J. M. na podstawie ustawy nabyli: żona spadkodawcy J. M., córka S. i A. oraz dzieci spadkodawcy J. M. z domu M., córka J. i J. i M. M.

(2), syn J. i J. po 1/3 części każde z nich, tak na zasadach ogólnych jak i co do wchodzącego w skład spadku udziału w gospodarstwie rolnym (pkt 1); - spadek po J. M. na podstawie ustawy nabyli: córka spadkodawczyni J. M. z domu M., córka J. i J. w ½ części oraz wnukowie spadkodawczyni: M. M.

(1), syn M. i M., K. M., córka M. i M. i U. P.

(2)z domu M., córka M. i M. po 1/6 części każde z nich, z tym, że wchodzący w skład spadku udział w gospodarstwie rolnym nabyli: córka spadkodawczyni J. M. z domu M., córka J. i J. i wnuk spadkodawczyni M. M.

(1), syn M. i M. po ½ części każde z nich (pkt 2); - spadek po J. W. na podstawie ustawy nabyli: mąż spadkodawczyni S. W., syn F. i W. oraz dzieci spadkodawczyni: M. W.

(1), syn S. i J., M. W.

(3)z domu W., córka S. i J., R. K.

(2)z domu W., córka S. i J. po ¼ części każde z nich, tak na zasadach ogólnych jak i co do wchodzącego w skład spadku udziału w gospodarstwie rolnym (pkt 3). Powyższe orzeczenie – w zaskarżonym zakresie – zapadło w oparciu o następujące ustalenia i wnioski: J. M., syn M. i J., zmarł w dniu 13 maja 1978 roku w R., gmina Z., ostatnim stałym miejscu zamieszkania. Nie sporządził testamentu. Jako spadkobierców ustawowych pozostawił: żonę J. M., córkę J. W. oraz syna M. M.

(2), który zmarł po śmierci swojego ojca w dniu 8 października 1978 roku. Innych dzieci z małżeństwa, pozamałżeńskich ani przysposobionych spadkodawca nie posiadał. Nikt ze spadkobierców ustawowych nie składał oświadczenia w przedmiocie przyjęcia bądź odrzucenia spadku, nikt się nie zrzekał dziedziczenia ani nikt nie został uznany za niegodnego dziedziczenia. J. M., córka S. i A., zmarła w dniu 17 czerwca 1979 roku w R., gmina Z., ostatnim miejscu zamieszkania. Spadkodawczyni nie sporządziła testamentu. Jako spadkobierców ustawowych pozostawiła: córkę J. W. oraz wnuki: K. M., U. P.

(1)i M. M.

(1)– jako jedyne dzieci zmarłego w dniu 8 października 1978 roku jej syna M. M.

(2). Innych dzieci z małżeństwa, pozamałżeńskich ani przysposobionych spadkodawczyni nie posiadała. Nikt ze spadkobierców ustawowych nie składał oświadczenia w przedmiocie przyjęcia bądź odrzucenia spadku, nikt się nie zrzekał dziedziczenia ani nikt nie został uznany za niegodnego dziedziczenia. J. W., córka J. i J., zmarła w dniu 13 grudnia 1999 roku w P.. Ostatnio zamieszkiwała w R., gmina Z.. Testamentu nie sporządziła. Jako spadkobierców ustawowych pozostawiła: męża S. M. oraz dzieci: M. W.

(2), R. K.

(1)i M. W.

(1). Innych dzieci z małżeństwa, pozamałżeńskich ani przysposobionych spadkodawczyni nie posiadała. Nikt ze spadkobierców ustawowych nie składał oświadczenia w przedmiocie przyjęcia bądź odrzucenia spadku, nikt się nie zrzekał dziedziczenia ani nikt nie został uznany za niegodnego dziedziczenia. W skład spadku po J. M. i J. M. wchodzi gospodarstwo rolne położone w miejscowości R., gmina Z., składające się działki nr (...) o powierzchni 4,13 ha (poprzednio działki nr (...) o powierzchni 4, 074 ha) objęte aktem własności ziemi Nr ON. (...) wydanym w dniu 26 lutego 1974 roku. Córka spadkodawców J. W. w dacie śmierci rodziców miała odpowiednio 44 i 45 lat. Była ona właścicielką gospodarstwa rolnego położonego w R., gmina Z. i pracowała w tym gospodarstwie. Ponadto pracowała w gospodarstwie rolnym swoich rodziców. Syn spadkodawców M. M.

(2)w dacie śmierci swojego ojca miał 51 lat. Był on właścicielem gospodarstwa rolnego położonego w L. o powierzchni 2,26 ha. Nie był inwalidą I lub II grupy. W dacie śmierci J. M. jej syn M. M.

(2)nie żył. Zmarł w dniu 8 października 1978 roku pozostawiając troje dzieci tj. K. M. (lat 22), U. P.

(1)(lat 21) i M. M.

(1)(lat 19). K. M. w dacie śmierci babci nie uczęszczała do szkoły, nie miała grupy inwalidzkiej. U. P.

(1)pracowała jako dziewiarz. M. M.

(1)był uczniem szkoły zawodowej o profilu technicznym w Ł.. Żadne z wnuków J. M. w dacie jej śmierci nie pracowało w gospodarstwie rolnym. W dniu 26 stycznia 1994 roku J. W. i jej mąż S. W. darowali swoje gospodarstwo rolne małoletniej /16 lat/ wnuczce A. W., córce M. W.

(2), oświadczając, iż z dniem podpisania umowy zaprzestają działalności rolniczej. W dacie śmierci J. W. (13 grudnia 1999 roku) jej dzieci miały odpowiednio: M. W.

(2)37 lat, R. K.

(1)34 lata i M. W.

(1)40 lat. Żadne z nich nie kończyło szkół rolniczych i nie pozostawało inwalidami I lub II grupy. Do daty opuszczenia domu rodzinnego każde z nich wykonywało prace polowe w gospodarstwie stanowiącym własność rodziców. R. K.

(1)wyszła za mąż w 1986 r. i od tego czasu pracowała w gospodarstwie rolnym swojego męża w miejscowości M.. M. W.

(1)od 1985 r. mieszkał w gospodarstwie rolnym swoich dziadków i podejmował prace rolnicze na tej nieruchomości. Sąd, w oparciu o art. 670 § 1 k.p.c. art. 924 k.c., art. 926 § 1 k.c. art. 931 § 1 i 2 k.c., stwierdził, że spadek po J. M. dziedziczą żona spadkodawcy J. M. oraz dzieci spadkodawcy J. M. z domu M. i M. M.

(2), syn J. i J. po 1/3 części każde z nich; spadek po J. M. dziedziczą córka spadkodawczyni J. W. w ½ części oraz wnukowie spadkodawczyni: M. M.

(1), K. M. i U. P.

(2)z domu M. po 1/6 części każde z nich, zaś spadek po J. W. dziedziczą mąż spadkodawczyni S. W. oraz dzieci spadkodawczyni: S. W., M. W.

(3)z domu W., R. K.

(2)z domu W. po ¼ części każde z nich. Odnosząc się do kwestię dziedziczenia gospodarstwa rolnego, Sąd wskazał, iż z treści zastrzeżenia zawartego w art. 6 ust. 2 ustawy o zmianie ustawy - Prawo o notariacie oraz niektórych innych ustaw z dnia 24 sierpnia 2007 roku (Dz. U. Nr 181, poz. 1287) wynika, iż do spadków otwartych przed dniem 14 lutego 2001 r. art. 670 k.p.c. i 677 k.p.c. będą stosowane w brzmieniu dotychczasowym i dlatego zgodnie z poprzednim brzmieniem art. 670 § 2 k.p.c. Sąd z urzędu bada, czy w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne oraz którzy spośród spadkobierców powołanych z ustawy do spadku odpowiadają warunkom przewidzianym do dziedziczenia gospodarstwa rolnego. Powołując się na art. 1059 i 1060 k.c. w brzmieniu obowiązującym w dacie otwarcia spadków po J. M. i J. M., tj. odpowiednio 13 maja 1978 r. i 17 czerwca 1979 r., wskazał, iż w świetle przytoczonych przepisów kwalifikacje do dziedziczenia gospodarstwa rolnego po J. M. posiadali wszyscy jego spadkobiercy ustawowi tj: żona J. M. z uwagi na fakt, iż była współwłaścicielką gospodarstwa rolnego i w nim pracowała, córka J. W. z uwagi na okoliczność, iż była współwłaścicielką gospodarstwa rolnego położonego w R., gmina Z. i pracowała w tym gospodarstwie i syn M. M.

(2)z uwagi na okoliczność, iż prowadził on gospodarstwo rolne położone w L. o powierzchni 2,26 ha. W ocenie Sądu syn spadkodawców mimo tego, iż w dacie otwarcia spadku po swoim ojcu mieszkał w Ł. – nadal był właścicielem gospodarstwa rolnego i nim zarządzał podejmując wszelkie decyzje m.in. o czasowym jego wydzierżawieniu. Co do dziedziczenia gospodarstwa rolnego po J. M., Sąd zwrócił uwagę, iż kwalifikacje do jego dziedziczenia posiadła jej córka J. W. oraz wnuk M. M.

(1), który w dacie śmierci swojej babci był uczniem szkoły zawodowej w Ł., gdyż wobec wnuków bowiem, którzy dziedziczą spadek z uwagi na okoliczność, iż dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku stosuje się przepis art. 1059 k.c. w pełnym zakresie i dlatego wnuczki K. M. i U. P.

(2)z domu M. nie wykazały kwalifikacji do dziedziczenia gospodarstwa rolnego. Następnie Sąd omówił kwestię dziedziczenia gospodarstwa – art. 1059 k.c. w brzmieniu obowiązującym w dacie otwarcia spadku po J. W. stwierdzając, że postępowanie dowodowe wykazało, iż wszyscy spadkobiercy ustawowi J. W. tj. mąż S. W. oraz jej dzieci: M. W.

(1), M. W.

(3)z domu W. i R. K.

(2)z domu W. posiadają kwalifikacje do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, gdyż jej mąż będąc współwłaścicielem gospodarstwa do czasu przekazania na rzecz wnuczki pracował w tym gospodarstwie; R. K.

(1)od 1986 r. pracowała w gospodarstwie rolnym swojego męża w miejscowości M.; M. W.

(1)pracował w gospodarstwie rolnym zarówno swoich rodziców jak i dziadków. Ponadto wszystkie dzieci spadkodawczyni w tym M. W.

(2)do czasu opuszczenia przez nich domu rodzinnego pracowały w gospodarstwie rolnym rodziców wykonując różne prace polowe i czynności gospodarskie w obejściu. Podkreślono przy tym, że ówcześnie obowiązujące przepisy ograniczające uprawnienia spadkobierców, jako odstępujące od ogólnych zasad dziedziczenia, powinny być wykładane zgodnie z ich celem, a mianowicie dziedziczyć gospodarstwa rolne miały osoby zdolne do kontynuowania gospodarowania. W ocenie Sądu, każde z dzieci J. W. dysponowało podobnymi umiejętnościami jeśli chodzi o wykonywanie prac rolniczych, gdyż ono wszyscy zdobyli je poprzez pracę od dzieciństwa na gospodarstwie rolnym. Praca ta była wykonywana z różnym zaangażowaniem i różną częstotliwością. Ponadto spadkobiercy wykonywali różne prace gospodarskie czy to w domu, czy przy obrządku inwentarza czy też przy pracach polowych gdy zachodziła taka potrzeba gospodarcza, jak również wykonywali te prace co najmniej przez 1 rok i dlatego, gdyby nawet hipotetycznie przyjąć, iż spadkobierczyni M. W.

(2)takich kwalifikacji nie posiadała, należałoby uznać, iż zgodnie z art. 1060 k.c. ma je jej córka, a wnuczka spadkodawczyni J. A. W., która w dacie śmierci swojej babci była właścicielką gospodarstwa rolnego i je prowadziła już jako osoba dorosła. Apelację od powyższego złożył wnioskodawca, zaskarżając je w zakresie pkt 1 – 3, zarzucając: - w zakresie rozstrzygnięcia w pkt 1: a) naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 1059 § 1 pkt 3 k.c. (w brzmieniu obowiązującym w dacie 13 maja 1978 r.) poprzez jego błędną wykładnię, a w konwencji nieuzasadnione przyjęcie, że M. M.

(2)prowadził gospodarstwo rolne położone w L., w sytuacji gdy M. M.

(2)był jedynie właścicielem przedmiotowego gospodarstwa, lecz go nie prowadził, bowiem w dacie śmierci J. M. mieszkał na stałe i pracował w Ł.; b) naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 6 k.c. poprzez nieuzasadnione przyjęcie za udowodnione w niniejszej sprawie, iż M. M.

(2)w dacie śmierci J. M. prowadził gospodarstwo rolne położone w L., a w konsekwencji spełniał przesłanki dziedziczenia gospodarstwa rolnego, w sytuacji gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby M. M.

(2)w dacie śmierci J. M. prowadził przedmiotowe gospodarstwo, lecz był jedynie jego właścicielem; - w zakresie rozstrzygnięcia w pkt 2: a) naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 1059 § 1 pkt 4 k.c. (w brzmieniu obowiązującym w dacie 17 czerwca 1979 r.) w zw. z art. 6 k.c. poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji nieuzasadnione przyjęcie, że M. M.

(1)posiadał kwalifikacje opisane w przedmiotowej normie prawnej do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, w sytuacji gdy M. M.

(1)nie udowodnił, że w dacie śmierci J. M. pobierał naukę zawodu lub uczył się; - w zakresie rozstrzygnięcia w pkt 3: a) naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 1059 pkt 2 k.c. (w brzmieniu obowiązującym w dacie 13 grudnia 1999 r.) poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji nieuzasadnione przyjęcie, że M. W.

(2)posiadała opisane w w/w przepisie kwalifikacje do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, w sytuacji gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na powyższe stwierdzenie, bowiem M. W.

(2)nie posiadała przygotowania zawodowego do prowadzenia produkcji rolnej; b) naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 1059 pkt 1 k.c. (w brzmieniu obowiązującym w dacie 13 grudnia 1999 r.) poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji nieuzasadnione przyjęcie, że S. W. posiadał opisane w w/w przepisie kwalifikacje do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, w sytuacji gdy w dacie śmierci J. W. nie pracował stale przy produkcji rolnej. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o zmianę przedmiotowego postanowienia w zaskarżonym zakresie i stwierdzenie, że: - spadek po J. M. na podstawie ustawy nabyli: żona spadkodawcy J. M. oraz dzieci spadkodawcy: J. M. z domu M. i M. M.

(2)po 1/3 (jednej trzeciej) części każde z nich, z tym, że wchodzący w skład spadku udział w gospodarstwie rolnym nabyła: żona spadkodawcy J. M. oraz córka J. M. z domu M. po ½ części każde z nich; - spadek po J. M. na podstawie ustawy nabyli: córka spadkodawczyni J. M. z domu M. w ½ części oraz wnukowie spadkodawczyni: M. M.

(1), K. M. i U. P.

(2)z domu M. po 1/6 części każde z nich, z tym, że wchodzący w skład spadku udział w gospodarstwie rolnym nabyła córka spadkodawczyni J. M. z domu M. w całości; - spadek po J. W. na podstawie ustawy nabyli: mąż spadkodawczyni S. W. oraz dzieci spadkodawczyni: M. W.

(1), M. W.

(3)z domu W., R. K.

(2)z domu W. po ¼ części każde z nich, z tym, że wchodzący w skład spadku udział w gospodarstwie rolnym nabyły dzieci spadkodawczyni: M. W.

(1)oraz R. K.

(2)z domu W. po ½ części każde z nich. oraz zasądzenie od uczestników na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja zasługuje na uwzględnienie jedynie w zakresie dziedziczenia udziału w gospodarstwie rolnym po J. M. przez jej wnuka M. M.

(1), natomiast w pozostałym zakresie – jako niezasadna – podlega oddaleniu. Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestionowanych przez skarżącego naruszenia przepisów prawa materialnego art. 6 k.c. w zw. z art. 1059 § 1 pkt 3 k.c. - w brzmieniu obowiązującym w dacie 13 maja 1978 r. – poprzez przyjęcie, że M. M.

(2)prowadził gospodarstwo rolne i przez to spełniał przesłanki jego dziedziczenia; art. 1059 pkt 2 k.c. w brzmieniu obowiązującym w dacie 13 grudnia 1999 r. poprzez przyjęcie, że M. W.

(2)posiadała opisane w tym przepisie kwalifikacje do dziedziczenia gospodarstwa rolnego oraz art. 1059 pkt 1 k.c. – w brzmieniu obowiązującym w dacie 13 grudnia 1999 r. – poprzez przyjęcie, że S. W. posiadał opisane w tym przepisie kwalifikacje do dziedziczenia gospodarstwa, wskazać należy, iż kontrola instancyjna nie wykazała nieprawidłowości, które uzasadniałyby zmianę zaskarżonego postanowienia w kierunku postulowanym przez skarżącego. Ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego w w/wym. kwestiach stanowiące podstawę rozstrzygnięcia znajdują bowiem oparcie w zgromadzonych dowodach, jakie Sąd ten uznał za wiarygodne i posiadające moc dowodową, a jego ocena w tym zakresie nie wykracza poza granice swobodnej oceny. Ustalenia te Sąd Okręgowy w pełni podziela, czyniąc je podstawą także dla swojego orzeczenia. Wbrew twierdzeniom skarżącego – Sąd Rejonowy dysponował materiałem dowodowym, z którego jednoznacznie można wysnuć bez jakiekolwiek wątpliwości, co do kwalifikacji M. M.

(2), M. W.

(2)i S. W. do dziedziczenia gospodarstwa rolnego na podstawie skarżonych norm prawa materialnego. Odnośnie spadkobiercy M. M.

(2)stwierdzić trzeba, iż bezsprzecznym w sprawie jest, że był on właścicielem gospodarstwa rolnego położonego w L. o powierzchni 2,26 ha, co uzasadnia tezę, iż prowadził on to gospodarstwo w rozumieniu art. 1059 § 1 pkt 3 k.c. uprawniającego go do dziedziczenia udziału w gospodarstwie także po swoim ojcu. Na temat wykładni pojęcia pracy w gospodarstwie rolnym jako przesłanki dziedziczenia ustawowego gospodarstwa rolnego, o którym była mowa w art. 1059 § 1 pkt 3, wypowiedział się Sąd Najwyższy w postanowieniach z dnia 12 grudnia 2013 r., V CSK 41/13, LEX nr 1421821 i z dnia 6 sierpnia 2014 r., I CSK 579/13, LEX nr 1532779. Z uzasadnień obu tych orzeczeń wynika, że przesłanka dziedziczenia uważana była za spełnioną, jeżeli spadkobierca stale, tj. od szeregu lat, w tym w chwili otwarcia spadku, gdy tylko zachodziła taka potrzeba gospodarcza, wykonywał sukcesywnie czynności w gospodarstwie rolnym, które nie musiały być pracą codzienną. Wskazano m.in., że brak wykonywania codziennych czynności w obejściu i przy inwentarzu nie wyłączał omawianej przesłanki dziedziczenia, skoro pojęcie stałej pracy przy produkcji rolnej obejmuje każdą pracę wykonywaną w gospodarstwie rolnym w ramach rodzinnego podziału czynności (patrz: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 1997 r., I CKN 312/97, niepubl.). Ponadto praca w gospodarstwie nie musiała być ani jedynym, ani głównym źródłem utrzymania spadkobiercy (patrz: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 lutego 2000 r., III CKN 575/98, niepubl.). W tych warunkach, pomimo tego, ze w dacie otwarcia spadku po ojcu M. M.

(2)mieszkał w Ł., to jednak nadal był właścicielem gospodarstwa rolnego nabytego w trybie przepisów ustawy z 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. nr 27, poz. 250) i co najmniej do daty oddania ziemi w dzierżawę systematycznie wykonywał, stosownie do potrzeb, czynności w tym gospodarstwie – np. podejmował wszelkie decyzje m.in. o czasowym jego wydzierżawieniu – na co wskazał Sąd Rejonowy w pisemnych motywach swojego rozstrzygnięcia, co pozwala uznać, że przesłanka określona w art. 1059 § 1 pkt 3 k.c. w stosunku do tego spadkodawcy została – wbrew zarzutom apelacji – spełniona. Odnośnie spadkobiercy M. W.

(2), nie można zgodzić się ze skarżącym, że w dacie śmierci J. W. nie posiadała ona kwalifikacji do dziedziczenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 1059 pkt 2 k.c. – w brzmieniu obowiązującym w dacie 13 grudnia 1999 r., gdyż posiadała przygotowanie zawodowe do prowadzenia produkcji rolnej. Uwadze skarżącego umknęło bowiem, że kwestię przygotowania zawodowego do produkcji rolnej – o jakim mowa w art. 1059 pkt 2 k.c. – określa § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 grudnia 1990 r. w sprawie warunków dziedziczenia ustawowego gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 89, poz. 519 z późn. zm.), gdzie wskazano, że spadkobierca ma przygotowanie zawodowe do prowadzenia produkcji rolnej, uprawniające do dziedziczenia z ustawy gospodarstwa rolnego, jeżeli wykaże się stałą pracą w gospodarstwie rolnym bezpośrednio przy produkcji rolnej przez okres przynajmniej roku (§ 1 pkt 4 w/wym. rozporządzenia). Bezsprzecznym w sprawie było natomiast, co również potwierdziła sama uczestniczka na rozprawie apelacyjnej (protokół - k. 142 – 142 verte, minuta 00:04:34 – 00:07:34), iż do daty opuszczenia przez nią domu rodzinnego, co miło miejsce w 1993 roku, wykonywała ona prace w gospodarstwie stanowiącym własność rodziców do ukończenia przez nią trzydziestego roku życia. Ponadto, okoliczność ta wskazuje, iż córka spadkodawczyni posiadła umiejętności i była zdolna o kontynuowania gospodarowania, co uzasadnia twierdzenie, że przesłanka określona w art. 1059 pkt 2 k.c. w stosunku do tego spadkodawcy została – wbrew zarzutom apelacji– spełniona. Odnośnie spadkobiercy S. W., błędne jest stanowisko skarżącego, że w dacie śmierci J. W., nie posiadał on kwalifikacji do dziedziczenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 1059 pkt 1 k.c. – w brzmieniu obowiązującym w dacie 13 grudnia 1999 r. Wbrew apelującemu, wskazać należy, że jak wynika z ustalonego stanu faktycznego spadkodawca ten był mężem spadkodawczyni, ponadto był także współwłaścicielem przedmiotowego gospodarstwa rolnego do czasu przekazania go na rzecz wnuczki A. W., w którym to razem z żoną pracował, więc bez żadnych wątpliwości spełnił warunek z w/wym. przepisu mówiący o stałej pracy bezpośrednio przy produkcji rolnej, co uzasadnia twierdzenie, że przesłanka określona w art. 1059 pkt 1 k.c. w stosunku do tego spadkodawcy – na przekór skarżącemu – została spełniona. Mając natomiast na uwadze, kwestię dziedziczenia udziału w gospodarstwie rolnym po J. M. przez jej wnuka M. M.

(1), należy podzielić stanowisko apelującego, że ów spadkobierca nie posiadał kwalifikacji o jakiej mowa w art. 1059 § 1 pkt 4 k.c. – w brzmieniu obowiązującym w dacie 17 czerwca 1979 r., do dziedziczenia po babce. W tym zakresie Sąd Odwoławczy poczynił własne odmienne ustalenia na podstawie art. 381 k.p.c. na podstawie przyznania tego uczestnika złożonego na terminie rozprawy apelacyjnej, który wskazał, że szkołę ukończył w czerwcu 1978 roku, po której to podjął pracę i nie prowadził żadnego gospodarstwa rolnego (protokół - k. 142 verte, minuta 00:08:00 – 00:10:49). Dlatego też, zasadnym okazał się zarzut apelacji, iż M. M.

(1)nie można uważać jako spadkobiercy ustawowego udziału gospodarstwa rolnego po J. M.. Z wszystkich przytoczonych względów Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżone postanowienie Sądu I instancji jedynie w sposób opisany jak w punkcie I sentencji, oddalając apelację w pozostałej części, na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., o czym orzeczono jak w punkcie II sentencji. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono w punkcie III postanowienia, na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. uznając, że każdy zainteresowany ponosi koszty związane ze swoim udziałem w postępowaniu apelacyjnym.