5 umowy powoduje niedookreślenie essentialia negotii z § 1 ust. 2 i 3 oraz § 10 ust.
1 umowy, a to w konsekwencji prowadzi do upadku umowy (pozew – k. 2-137). Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powódki na jego rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwany podniósł, że bezzasadny jest zarzut nieważności umowy. Dopuszczalność umowy kredytu denominowanego i indeksowanego potwierdziła ustawa antyspredowa, a indeksację dopuszcza także orzecznictwo. Pozwany zaprzeczył nadto, jakoby przedmiotowa umowa kredytu była sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, bowiem powódka została poinformowana o ryzyku walutowym związanym z tą umową i świadomie wybrała kredyt tego rodzaju. Treść umowy i jej załączników potwierdza, że zgodnym, zamiarem stron było zawarcie umowy o kredyt waloryzowany, a zatem bezpodstawny jest także zarzut pozorności umowy. Pozwany zaprzeczył, iżby były abuzywne postanowienia umowne prowadzące do zastosowania kursów waluty z tabeli banku, bowiem bank nie ustalał tych kursów dowolnie. Gdyby jednak uznać te klauzule za abuzywne, to umowa może być wykonywana w pozostałej części w oparciu o kryteria obiektywne. Pozwany podniósł, że klauzula zmiennego oprocentowania opisuje czynniki, od których uzależniona jest zmiana oprocentowania i powódka obowiązana jest wykazać, ze zmiany dokonywane przez bank nie były racjonalne i uzasadnione ekonomicznie (odpowiedź na pozew – k. 482-531v). W replice na odpowiedź na pozew powódka zarzuciła, że pozwany powołując się na zapisy ustawy antyspredowej ignoruje zakaz retroaktywnego działania prawa. Podniosła też nie jest jednoznacznie pojęcie waloryzacji kredytu w PLN do CHF (replika – k. 816-861). W odpowiedzi na replikę, pozwany podtrzymał dotychczasowe stanowisko (k. 928-934). Pismem z 27 kwietnia 2018 roku swój pogląd w sprawie przedstawił Rzecznik Finansowy. Stwierdził on, że kredyt udzielony został w PLN i miał być spłacany w PLN. Indeksacja wynikająca z umowy, prowadząca do zmiany wysokości świadczenia w zależności od kształtowania się waluty obcej (CHF), stanowi w istocie wariant waloryzacji uregulowanej w art. 358
2). A. M. zobowiązała się do spłaty kapitału wraz z odsetkami miesięcznie w ratach kapitałowo-odsetkowych, w terminach i kwotach określonych w harmonogramie spłat sporządzonym w CHF (§ 1 ust. 5, § 10 ust. 1, 2 umowy). W § 11 ust. 5 umowy postanowiono, że raty kapitałowo-odsetkowe oraz raty odsetkowe spłacane są w złotych po uprzednim ich przeliczeniu według kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej (...) Banku S.A. obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50. W umowie uzgodniono, że spłata kredytu nastąpi na podstawie nieodwołalnego, przez czas trwania umowy, zlecenia dokonywania przelewu z określonego rachunku bankowego (§ 6 umowy). A. M. oświadczyła, że została dokładnie zapoznana z warunkami udzielania kredytu złotowego waloryzowanego kursem waluty obcej, w tym w zakresie zasad dotyczących spłaty kredytu i w pełnie je akceptowała. Oświadczyła także, iż jest świadoma, że z kredytem waloryzowanym związane jest ryzyko kursowe, a jego konsekwencje wynikające z niekorzystnych wahań kursu złotego wobec walut obcych mogą mieć wpływ na wzrost kosztów obsługi kredytu. Kredytobiorczyni oświadczyła, że została dokładnie zapoznana z kryteriami zmiany stóp procentowych kredytów oraz zasadami modyfikacji oprocentowania kredytu i w pełni je akceptuje (§ 29 ust.
2 umowy). Kredyt został A. M. wypłacony. (kopia umowy kredytu – k. 86-90, kopia aneksu nr (...) – k. 91, kopia harmonogramu spłat kredytu – k. 104, kopia wniosku o kredyt – k. 541-543v, kopia analizy zdolności kredytowej – k. 544-545v, kopia decyzji kredytowej – k. 547-548, regulamin – k. 550-555, dowód z przesłuchania powódki – k. 1109-1112, opinia biegłego sądowego Z. W. - k. 1191— (...), (...)- (...) ). (...) ustala tabele kursowe dla kredytów waloryzowanych walutą obcą każdego przed otwarciem oddziałów banku na podstawie średnich notowań z rynku międzybankowego prezentowanych w serwisach internetowych R. i B. oraz dodaniu do średnich kursów połowy ustalonego przez zarząd banku spreadu walutowego (kurs sprzedaży) lub odjęciu od średnich kursów połowy ustalonego przez zarząd banku spreadu walutowego (kurs kupna). Dokonując transakcji walutowych z klientami, związanymi z uruchomieniem i spłatą kredytu waloryzowanego walutą obcą, bank dokonuje równoległych transakcji na tynku międzybankowym („Tabela kursowa (...) – metodyka oraz analiza porównawcza” autorstwa A. R. - 580-604v, „Raportu dotyczącego spreadów” sporządzonego przez UOKiK - k. 683-695, pisma (...) - k. 670-677, zeznania świadków M. D. – k. 943-951, 1099-1104 i M. T. – k. 1104-1107). Z dniem 1 lipca 2009 roku zmianie uległy postanowienia regulaminu udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych dla osób fizycznych w ramach (...), stanowiącego integralną część umowy kredytu. Zmiany polegały m.in. na wprowadzeniu do ww. regulaminu w rozdziale I definicji spreadu walutowego i tabeli kursowej oraz zasad i przesłanek wyznaczania kursów walutowych i spreadu, ujętych w tabelach kursowych banku. W dniu 1 lipca 2009 roku bank umożliwił kredytobiorcom spłatę kredytu w walucie waloryzacji poprzez zawarcie aneksu, wprowadzając stosownie postanowienia do § 27 Regulaminu (pisma okólne wraz z regulaminami – k. 557-566, 567-578, 656-668). A. M. spłaca raty kapitałowo-odsetkowe w złotych polskich (kopia elektronicznych zestawień operacji – k. 92 i 93-98). Pismem z dnia 6 kwietnia 2017 roku A. M. wezwała (...) S.A. w W. do zapłaty kwoty 255 307,90 złotych w związku z nieważnym charakterem umowy kredytowej nr (...) (kopia wezwania – k. 101). (...) S.A. odmówił zapłaty, twierdząc, że roszczenie jest niezasadne a umowa kredytu jest ważna i skuteczna (kopia pisma (...) z 28 kwietnia 2017 roku – k. 102-103). Wyżej wskazane dowody z dokumentów Sąd uznał za pełnowartościowe, bowiem ich forma i treść nie były kwestionowane przez strony i także Sąd nie znalazł podstaw do podważenia z urzędu ich waloru dowodowego. Zeznania świadka M. D. M. T. korespondują z dowodami w postaci dokumentów i były przekonujące. Zeznania powódki Sąd uwzględnił w zakresie, w jakim znajdują potwierdzenie w dokumentach zebranych w aktach sprawy. Co do zasady A. M. potwierdziła, że uzyskała informacje o ryzyku kursowym związanym z kredytem waloryzowanym walutą obcą i oprocentowaniem kredytu oraz że zdecydowała się na kredyt tego rodzaju ze względu na niższe koszty obsługi kredytu. Podstawą ustaleń faktycznych była również opinia biegłego z zakresu analiz ekonomicznych, bankowości i finansów biegłego sądowego Z. W. (k. 1191— (...), (...)- (...)) opinia została sporządzona rzetelnie, z wykorzystaniem wszelkich danych dostępnych w aktach sprawy, a także została poparte rzeczową, logiczną i spójną argumentacją. Opinia zawierają wnioski, które są sformułowane w sposób przystępny i zrozumiały. Sąd postanowił oddalić wniosek powódki o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, który strona powodowa przedstawiła w pozwie, z przyczyn przedstawionych w dalszej części uzasadnienia. Sąd pominął materiał w postaci następujących opracowań i pism, w zakresie wyrażanych tam poglądów i opinii:
2 k.c. czynność sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż w miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Umowa kredytu bankowego jest umową nazwaną uregulowaną w art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe. Zgodnie z art. 69 ust.
2 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym na datę zawarcia umowy kredytowej przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: 1) strony umowy, 2) kwotę i walutę kredytu, 3) cel, na który kredyt został udzielony, 4) zasady i termin spłaty kredytu, 5) wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, 6) sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, 7) zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, 8) terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, 9) wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, 10) warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy. Zawarta przez powódkę umowa kredytu zawiera elementy wskazane w art. 69 ust.
2 Prawa bankowego, w szczególności określa kwotę udzielonego kredytu (254 272 zł), cel kredytu (sfinansowanie budowy i zakupu lokalu mieszkalnego wraz z pomieszczeniem przynależnym i udziałem w nieruchomości wspólnej), sposób wypłaty i spłaty kredytu, wysokość oprocentowania, itd. Umowa określa początkową wysokość oprocentowania i warunku jego zmiany (§ 1 ust 8 umowy oraz § 10 ust.
2 umowy) (patrz: niżej rozważania co do zarzutu abuzywności tego postanowienia umownego). Zgodnie z art. 353 1 k.c. strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Poddanie wynikających z umowy kredytu świadczeń w PLN waloryzacji do CHF nie jest sprzeczne z typem umowy kredytu hipotecznego. W dacie zawarcia umowy kredytu obowiązywał art. 358 1 § 2 k.c., zgodnie z którym strony mogły zastrzec w umowie, że wysokość świadczenia pieniężnego zostanie ustalona według innego niż pieniądz miernika wartości. Chodzi tu o miernik inny niż pieniądz, w którym zobowiązanie zostało wyrażone. Miernikiem tym może być także inna waluta (M. Gutowski (red.), Kodeks cywilny. Tom I. Komentarz. Art. 1-44911. Warszawa, 2016). Brak jest podstawy prawnej, która wyłączałaby zastosowanie waloryzacji do umowy kredytu, skoro art. 358 1 § 2 k.c. nie czyni takiego wyjątku, a i nie przewidują go przepisy Prawa bankowego. Nadto wskazać trzeba, że w świetle okoliczności zwarcia umowy kredytu i jej postanowień, a zwłaszcza w kontekście zastosowania oprocentowania opartego na oprocentowaniu waluty waloryzacji, poddanie kredytu w PLN waloryzacji wartością CHF należy uznać za działanie racjonalne i ekonomicznie uzasadnione. Umowa nie jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Powódka zdecydowała się na kredyt indeksowany oferowany przez pozwanego jako najkorzystniejszy w danej chwili produkt pod względem wysokości raty i oprocentowania. Bank zapewnił powódce możliwość zapoznania się z warunkami kredytu oraz ryzykiem z nim związanym, i to ostatecznie od niej zależało zawarcie umowy kredytowej tego rodzaju. Powódka oświadczyła, że jest świadoma ryzyka kursowego, mogącego wyrazić się we wzroście rat i całego zadłużenia (k. 89). Powódka nie wykazała, iżby jej decyzja była efektem nielojalnego postępowania banku, a w szczególności, iżby doradca bankowy celowo skłonił powódkę do zaciągnięcia kredytu tego rodzaju przewidując nieuchronną i znaczną aprecjację CHF. W tych okolicznościach nie można przyjąć, iżby umowa kredytowa zawarta przez powódkę była wynikiem zachowania nielojalnego czy nieuczciwego postpowania banku. Sąd nie znalazł również podstaw by uznać umowę za zawartą w celu obejścia ustawy, zwłaszcza. Umowa ta odpowiada cechom ustawowego typu umowy kredytu, a zawarte w niej postanowienie polegające na poddaniu kredytu waloryzacjo CHF nie wykracza poza granice swobody umów. Nie można zgodzić się z twierdzeniem powódki, że przedmiotowa umowa, nazwana umową o kredyt hipoteczny i zawierająca w swojej treści postanowienia odpowiadającej cechom umowy kredytu określonym w art. 69 Prawa bankowego, w rzeczywistości stanowił finansowy instrument pochodny w postaci swapa walutowo-procentowy (z ang. CIRS). Nie daje podstaw takiemu wnioskowi opinia biegłego z zakresu analiz ekonomicznych, bankowości i finansów. Biegły wyjaśnił istotę tego instrumentu finansowego i równocześnie wskazał, że „opisane złożenie kredytu złotowego i transakcji CIRS odpowiada więc raczej klasycznemu kredytowi walutowemu, nie zaś kredytowi indeksowanemu do waluty”, stwierdzając wcześniej, że zapis umowy zawartej przez A. M. jest charakterystyczny dla umów kredytów indeksowanych do waluty obcej, wypłacanych kredytobiorcy w złotych polskich. Niezależnie od tego wywodu biegłego, podnieść należy, że nawet stwierdzenie, że w umowa kredytu zawiera pewne cechy danego instrumentu finansowego nie oznacza, że wolą stron było zawarcie umowy o taki instrument. Z okoliczności sprawy jednoznacznie bowiem wynika, że wolą A. M. było uzyskanie finansowania budowy i zakupu lokalu mieszkalnego wraz z lokalem przynależnym i udziałem w nieruchomości wspólnej, a nie zawarcie transakcji spekulacyjnej, stanowiącej formę inwestycji. Wola i zamiar powódki spotkały się adekwatną wolą i zamiarem banku, który udzielił powódce finansowania przedmiotowego celu mieszkaniowego. Odnośnie zarzutu abuzywności klauzul zawartych w § 1 ust. 3A, § 7, § 10 ust.
5 umowy i w konsekwencji niedookreślenia essentialia negotii z § 1 ust. 2 i 3 oraz § 10 ust.
1 umowy podnieść trzeba, co następuje. Oczywiście bezpodstawny jest zarzut abuzywności klauzuli zawartej w § 1 ust. 3A umowy. Z art. 385 1 § 1 k.c. wynika, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są takie, które kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Tymczasem klauzula z § 1 ust. 3A umowy nie określa praw i obowiązków kredytobiorcy, lecz ma charakter informacyjny, co wprost wynika z treści tej klauzuli. Zasadny jest zarzut abuzywności postanowień zawartych w § 7 i § 11 ust. 5 umowy w zakresie, w jakim prowadzą do zastosowania do określenia wysokości zadłużenia wyrażonego w CHF i wysokości raty uiszczanej w PLN, kursów kupna i sprzedaży CHF ustalanych przez bank we własnej tabeli kursów. Abuzywność postanowienia umownego z § 11 ust. 5 została stwierdzona w wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, z dnia 27 grudnia 2010 roku, sygn. akt XVII AmC 1531/09, zgodnie z którym niedozwolonym postanowieniem wzorca umowy jest postanowienie o treści „Raty kapitałowo-odsetkowe oraz raty odsetkowe spłacane są w złotych po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej (...) Banku S.A. obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50”. Skoro w myśl art. 479
11 ust. 5 umowy, w zakresie zastosowania kursów z tabeli banku nie wiążą powódki. W ocenie Sądu abuzywność tych klauzul nie uniemożliwia wykonania umowy kredytu. Powódka jest bowiem związana umową w pozostałym zakresie (art. 385 1 § 2 k.c.), a umowa ta, zgodnie z art. 56 k.c., wywołuje nie tylko skutki w niej wyrażone, lecz również te, które wynikają z ustawy, z zasad współżycia społecznego i z ustalonych zwyczajów. Ze względu na poddanie kredytu waloryzacji wartością CHF, możliwe jest ustalenie wartości świadczeń objętych umową, a więc świadczenia banku i kredytobiorcy, poprzez odniesienie ich do rynkowej wartości CHF. Zgodnie z obowiązującym od 24 stycznia 2009 roku art. 358 §
2 k.c. jeżeli przedmiotem zobowiązania podlegającego wykonaniu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest suma pieniężna wyrażona w walucie obcej, dłużnik może spełnić świadczenie w walucie polskiej, chyba że ustawa, orzeczenie sądowe będące źródłem zobowiązania lub czynność prawna zastrzega spełnienie świadczenia wyłącznie w walucie obcej. Wartość waluty obcej określa się według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z dnia wymagalności roszczenia, chyba że ustawa, orzeczenie sądowe lub czynność prawna zastrzega inaczej. Zanim przepis ten wszedł w życie, obowiązywał już art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe, zgodnie z którym jeżeli weksel wystawiono na walutę, która nie jest walutą miejsca płatności, sumę wekslową można zapłacić w walucie krajowej podług jej wartości w dniu płatności. Wartość waluty zagranicznej oznacza się podług zwyczajów miejsca płatności. W związku z tym, że art. 41 ust. 2 odnosi się do miejsca płatności, należy przyjąć, że właściwym kursem w Polsce będzie średni kurs waluty ustalany przez NBP (patrz: M. Czarnecki, L. Bagińska, Prawo wekslowe. Komentarz [w:] Prawo wekslowe i czekowe. Komentarz. Wyd. 6, Warszawa 2013). Przytoczone przepisy dotyczą wprost wykonania świadczenia wyrażonego w walucie obcej. W przypadku kredytu waloryzowanego wartością CHF świadczenia banku w postaci wypłaty kredytu i świadczenia kredytobiorcy w postaci spłaty kredytu wyrażone są w PLN i poddane waloryzacji CHF. Przepisy te są wyrazem wieloletniej praktyki obrotu pieniężnego, która przyjmuje jako najbardziej obiektywny miernik wartości waluty obcej kurs średni publikowany przez NBP. Za przyjęciem takiej wartości CHF jako miernika waloryzacyjnego przemawia także okoliczność, że kurs średni NBP w istocie odzwierciedla kurs wymiany walut publikowany przez serwisy (...) (poprzednio pośrednio na podstawie kursów kupna i sprzedaży wybranych banków działających w Polsce, a obecnie wprost poprzez pozyskanie danych z ww. serwisów informacyjnych). Biorąc powyższe pod uwagę stwierdzić należy, że po wyeliminowaniu z umowy kredytowej klauzul pozwalających bankowi na stosowanie własnych kursów kupna i sprzedaży CHF, a przy pozostawieniu ważnej klauzuli o podaniu kredytu waloryzacji podług wartości CHF, możliwe jest ustalenie zwaloryzowanej wartości świadczeń obu stron przy zastosowaniu rynkowej wartości CHF, której odpowiada kurs średni publikowany przez NBP lub zobiektywizowanego kursu rynkowego. Nawiązując do charakteru roszczenia objętego pozwem, a więc roszczenia o zwrot świadczenia nienależnego, powódka mogłaby domagać się zapłaty różnicy pomiędzy świadczeniem spełnionym, a tym które powinna spełnić przy pominięciu abuzywnych klauzul przeliczeniowych. Zaoferowany przez powódkę dowód z opinii biegłego został pominięty, bowiem nie służył wykazaniu tej okoliczności, skoro powódka przyjęła założenie, że udzielony jej kredyt nie jest waloryzowany CHF. Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w punkcie I wyroku. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 102 k.p.c. Powódka przegrała sprawę w całości, jednakże Sąd uznał za sprawiedliwe obciążenie jej kosztami poniesionymi przez pozwanego jedynie w części, tj. w zakresie wynagrodzenia pełnomocnika (2 700 złotych) i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 złotych). Sąd podzielił argument powódki o abuzywności części postanowień umownych. Podnieść też trzeba, że nierówna jest pozycja stron, z których jedna jest konsumentem, a drugą przedsiębiorcą o znacznej pozycji finansowej. Podnieść wreszcie trzeba, że pozwany bank prowadzi szereg podobnych spraw dotyczących zobowiązań waloryzowanych kursem CHF, a zatem nakład pracy na dostosowanie stanowiska pozwanego do realiów konkretnej sprawy nie jest znaczny. O kosztach sądowych w punkcie III wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, przy uwzględnieniu przyjętej zasady odpowiedzialności za koszty procesu. Skarb Państwa poniósł tymczasowo wydatki na opinie biegłego w kwocie 2 667,88 złotych (1 344,61 zł + 1 323,27 zł), którymi należało obciążyć powódkę.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.