Sygn. akt II Ca 35/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 lutego 2014 r. Sąd Okręgowy w Białymstoku II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: SSO Bożena Sztomber (spr.) Sędziowie: SSO Jolanta Fedorowicz SSO Barbara Puchalska Protokolant: st. sekr. sąd. Wiesława Zaniewska po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2014 r. w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa P. P. przeciwko M. P. o ustanowienie rozdzielności majątkowej na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego w Białymstoku z dnia 12 listopada 2013 r. sygn. akt IV RC 455/13 I. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I w ten sposób, że ustanawia rozdzielność majątkową z dniem 28 czerwca 2013 roku i oddala powództwo w pozostałym zakresie, II. oddala apelację w pozostałym zakresie, III. znosi wzajemnie pomiędzy stronami koszty postępowania odwoławczego. UZASADNIENIE Powód P. P. wniósł o ustanowienie z dniem 20 sierpnia 2012 roku rozdzielności majątkowej pomiędzy nim, a jego żoną - pozwaną M. P. oraz o zasądzenie od pozwanej na jego rzecz kosztów procesu. Pozwana M. P. wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o obciążenie powoda kosztami postępowania, w tym kosztami zastępstwa adwokackiego. Wyrokiem z dnia 12 listopada 2013 roku Sąd Rejonowy w Białymstoku ustanowił z dniem 20 sierpnia 2012 roku rozdzielność majątkową pomiędzy powodem P. P. a pozwaną M. P., małżonkami, którzy zawarli związek małżeński w dniu 27 sierpnia 2005 roku przed kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego w B., zapisany w księdze małżeństw pod numerem (...) (pkt I). Kosztami postępowania obciążył pozwaną i zasądził od M. P. na rzecz powoda kwotę 560 złotych tytułem kosztów procesu, w tym kwotę 360 złotych tytułem kosztów zastępstwa prawnego (pkt II). Jak wynikało z ustaleń poczynionych przez Sąd I instancji, M. P. z domu W. i P. P. zawarli związek małżeński w dniu 27 sierpnia 2005 roku w Urzędzie Stanu Cywilnego w B.. Małżonkowie nie zawierali umów majątkowych. Ze związku tego mają jednego syna. Powód P. P. ma 43 lata, z zawodu jest inżynierem mechanikiem. Do czerwca 2013 roku pracował na umowę o pracę, od 30 czerwca 2013 roku ma zawieszoną działalność gospodarczą. Obecnie prowadzi gospodarstwo rolne położone w J., stanowiące współwłasność z pozwaną. Powód wskazał, że w dniu 20 sierpnia 2012 roku pozwana wraz z synem stron wyprowadziła się ze wspólnego mieszkania, o swoim zamiarze go nie uprzedzając. Jednocześnie zaznaczył, iż ostatnią wspólną decyzją stron był zakup gospodarstwa rolnego w dniu 30 maja 2012 roku, na zakup którego został zaciągnięty kredyt hipoteczny oraz ustna umowa pożyczki z bratem powoda – Z. P. i państwem L., w których spłacie mimo wcześniejszych ustaleń pozwana nie partycypuje. W połowie sierpnia 2012 roku dokonując analizy wpłat i wypłat ze wspólnego konta dowiedział się, że wbrew wcześniejszym ustaleniom pomiędzy małżonkami już od czerwca 2012 roku na rachunek ten przestały wpływać pieniądze z tytułu wynagrodzenia za pracę pozwanej oraz że z konta miały miejsce znaczne wypłaty przy użyciu karty, w której posiadaniu była pozwana. Okazało się również, że pozwana w tajemnicy przed powodem jeszcze przed swoją wyprowadzką założyła indywidualny rachunek w banku, na który wpływało jej wynagrodzenie za pracę. W związku z powyższym powód zlikwidował rachunek wspólny i przekazał zgromadzone na nim środki na założony w tym czasie rachunek osobisty w Banku (...) w celu zabezpieczenia środków na spłatę kredytu hipotecznego. Obecnie każda ze stron posiada indywidualny rachunek, nie przekazują również sobie wzajemnie żadnych informacji na temat swoich spraw finansowych. Od 2012 roku strony przestały także rozliczać się wspólnie z tytułu podatku dochodowego, co miało miejsce w latach poprzednich. Jednocześnie wskutek odmowy podpisania przez pozwaną wniosku o rejestrację gospodarstwa rolnego (wpis do ewidencji producentów), nie doszło do jego rejestracji, co spowodowało konieczność zwrotu podatku od nieruchomości w wysokości ok. 13.000 złotych, z którego zapłaty strony zostały zwolnione pod warunkiem prowadzenia na tej nieruchomości działalności rolniczej, jak również powód nie może ubiegać się o dopłaty unijne do tych gruntów. Powód wskazywał także, że ze względu na istniejącą separację oraz trudności w komunikacji z pozwaną nie złożył w terminie wniosku o odszkodowanie od Koła (...) za szkody wyrządzone przez zwierzęta łowne w uprawach i płodach rolnych. Sąd Rejonowy ustalił, że pozwana M. P. ma 33 lata, jest z zawodu księgową. Pracuje jako księgowa w pełnym wymiarze czasu pracy w (...) Szpitalu (...) w B.. Przyznała, że wyprowadziła się od męża do swojej matki, ale w dniu 18 sierpnia 2012 roku. Była to trzecia wyprowadzka, pierwsza trwała około miesiąca, zaś druga w 2009 roku 6 miesięcy. Obecnie w dalszym ciągu mieszka z synem u swojej matki H. W.. Zaprzeczała, jakoby pomiędzy nią a powodem przestała istnieć więź gospodarcza, jednocześnie wskazywała, że z powodem współdziała w zarządzie majątkiem wspólnym, jak również w prowadzeniu wspólnego gospodarstwa rolnego. Na dowód powyższego przedstawiła oświadczenie złożone przez strony do KRUS-u o prowadzeniu gospodarstwa rolnego, celem objęcia powoda ubezpieczeniem społecznym rolników, wniosek o odszkodowanie za szkody wyrządzone przez zwierzęta łowne w uprawach i płodach rolnych wraz z pełnomocnictwem udzielonym powodowi przez pozwaną oraz umowy członkostwa w Otwartym Funduszu Emerytalnym (...), w których powód wskazał pozwaną jako osobę uposażoną zaś pozwana - powoda. Podnosiła również, że współdziała z mężem w zakresie spłat zaciągniętego przez nich kredytu hipotecznego oraz monitoruje terminowość jego spłat, o czym w jej ocenie świadczy chociażby sms, który otrzymała z Banku (...). Pozwana przyznała również, że wystąpiła o alimenty od pozwanego na rzecz syna stron, na którego zasądzono je w kwocie 1.200 złotych miesięcznie. Zeznający w sprawie świadek H. W. przyznała, że strony niniejszego postępowania nie mieszkają razem od sierpnia 2012 roku, kiedy to pozwana wprowadziła się do niej. Wskazywała również, iż była to trzecia wyprowadzka pozwanej od męża. Zeznała, że strony pozostają ze sobą w kontakcie, zaś jej córka M. P. współpracuje z powodem w kwestiach finansowych dotyczących ich wspólnego majątku. Z kolei z urzędu Sądowi wiadomym było, że przed Sądem Okręgowym w Białymstoku w sprawie I C 1072/13 z powództwa P. P. przeciwko M. P. toczy się postępowanie o rozwód i alimenty. Dokonując oceny zasadności żądania powództwa, Sąd Rejonowy miał na względzie regulację przepisu art. 52 § 1 k.r.o., zgodnie z którym każdy z małżonków może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej, o ile zaistniały ważne powody. Sąd I instancji doszedł do przekonania, iż w niniejszej sprawie zaistniały powody, uprawniające do ustanowienia rozdzielności majątkowej między małżonkami P. P. i M. P.. Strony pozostają w separacji faktycznej polegającej m.in. na oddzielnym zamieszkiwaniu, braku współdziałania w zakresie zarządu majątkiem wspólnym oraz w zakresie wszelkich kwestii finansowych. Bezspornie separacja faktyczna pomiędzy stronami nastąpiła wskutek wyprowadzenia się pozwanej ze wspólnego mieszkania do swojej matki. Co prawda pozwana zaprzeczała zerwaniu silnej więzi gospodarczej pomiędzy stronami oraz braku współdziałania w zarządzie majątkiem wspólnym pomiędzy nią a pozwanym, jednak zebrany materiał dowodowy w niniejszym postępowaniu prowadził w ocenie Sądu do odmiennych wniosków. Bezspornie ustalono, że od momentu wyprowadzenia się pozwanej, nie partycypuje ona w spłacie zaciągniętego kredytu i pożyczek na zakup wspólnego gospodarstwa rolnego, co sama przyznała. Sąd I instancji podkreślił, iż pozwana nie tylko nie prowadzi z powodem gospodarstwa rolnego, stanowiącego ich współwłasność, ale również wskutek braku elementarnej wiedzy dotyczącej konieczności jego rejestracji oraz możliwości pobierania dopłat unijnych z tytułu jego prowadzenia naraża je na znaczne szkody. Świadczy o tym fakt, iż gospodarstwo wskutek odmowy podpisania przez pozwaną wniosku nie zostało zarejestrowane, w związku z czym odpadła możliwość nie tylko ubiegania się o dopłaty unijne na grunty wchodzące w skład tego gospodarstwa, ale i również zaistniała konieczność zwrotu podatku od nieruchomości, od którego zapłaty strony niniejszego postępowania zostały zwolnione pod warunkiem prowadzenia działalności rolniczej. Brak komunikacji pomiędzy stronami powoduje, że nie są one w stanie podejmować na czas decyzji kluczowych z punktu widzenia ich majątku wspólnego, jak miało to miejsce chociażby w przypadku wniosku o odszkodowanie od Koła (...) za szkody wyrządzone przez zwierzęta łowne w uprawach i płodach rolnych. Istotny jest również fakt, iż pozwana bez wiedzy i porozumienia z powodem nie tylko założyła osobiste konto, choć pierwotnie korzystali z konta wspólnego, jak również pobierała z niego znaczne kwoty na własne potrzeby. O braku więzi gospodarczej świadczy również okoliczność, że strony pomimo iż wcześniej rozliczały się z podatku dochodowego wspólnie, obecnie czynią to oddzielnie. Wbrew twierdzeniom pozwanej za trwałością więzi pomiędzy nią a pozwanym nie przemawiały umowy członkostwa w Otwartym Funduszu Emerytalnym (...), w których powód jako osobę uposażoną wskazał pozwaną, ona zaś powoda, gdyż przedmiotowe umowy zostały zawarte w 2010 roku, a więc w okresie w którym jeszcze istniała pomiędzy stronami więź gospodarcza i rodzinna. Za trwałością i całkowitym brakiem istnienia więzi gospodarczej pomiędzy stronami przemawia również fakt wystąpienia pozwanej z powództwem o alimenty od powoda na rzecz syna stron, a zwłaszcza fakt toczącego się pomiędzy nimi postępowania o rozwód i alimenty. W ocenie Sądu Rejonowego wspólność majątkowa między stronami jest więc fikcją, a jej istnienie nie służy również dobru rodziny. Kwestią sporną było natomiast określenie daty, od której ma być ona ustanowiona. W określeniu dokładnej daty opuszczenia wspólnego mieszkania przez pozwaną istniały rozbieżności pomiędzy stronami, powódka wskazywała na 18 sierpnia 2012 r., z kolei powód na 20 sierpnia 2012 roku. Istotne było jednak to, że fakt, iż pozwana wyprowadziła się od powoda w sierpniu 2012 roku potwierdziła także świadek H. W., matka pozwanej, do której M. P. się wprowadziła. Sąd uznał zeznania świadka w tej kwestii za wiarygodne, gdyż były one logiczne, rzeczowe i korelowały z pozostałym materiałem dowodowym. Jednocześnie Sąd I instancji nie dał wiary twierdzeniom świadka o pozostawaniu stron ze sobą w kontakcie, zwłaszcza że zaprzeczył temu zarówno powód, jak i pozwana oraz o ich wzajemnej współpracy w kwestiach finansowych, gdyż pozostają one w sprzeczności z pozostałym materiałem dowodowym. W związku z tym zdaniem Sądu Rejonowego z całą pewnością w dniu 20 sierpnia 2012 roku strony niniejszego postępowania mieszkały już oddzielnie i od tego momentu nastąpiła pomiędzy nimi separacja faktyczna. Sąd miał tu na uwadze, że wobec brzmienia art. 52 § 2 k.r.o. rozdzielność majątkowa powstaje z dniem oznaczonym w wyroku, który ją ustanawia. W wyjątkowych wypadkach sąd może ustanowić rozdzielność majątkową z dniem wcześniejszym niż dzień wytoczenia powództwa, w szczególności, jeżeli małżonkowie żyli w rozłączeniu. Zdaniem Sądu I instancji, bezpośrednim powodem trwałej separacji pomiędzy stronami było wyprowadzenie się pozwanej ze wspólnego mieszkania. Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało przy tym, że separacja małżonków ma znamiona separacji trwałej, nie ma charakteru przejściowego i skutkuje brakiem możliwości współdziałania w zarządzie majątkiem wspólnym. Materiał dowodowy zebrany w sprawie przekonywał, że małżonkowie od dawna nie są w stanie porozumieć się w kwestiach finansowych. Oboje prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. Powód samodzielnie prowadzi gospodarstwo rolne oraz spłaca zaciągnięty na jego zakup kredyt. Pozwana pracuje jako księgowa i mieszka u swojej matki. Mają oddzielne rachunki bankowe, oddzielnie się rozliczają, a co istotne nie współpracują oraz nie informują się wzajemnie o swoich sprawach finansowych, przez co generują straty w majątku wspólnym. Dowodem na to, że stan można określić przymiotem „trwały” jest fakt wytoczenia pozwu o rozwód przez powoda. W ocenie Sądu I instancji powyższe okoliczności wskazywały na zaistnienie przesłanek do ustanowienia rozdzielności ustawowej małżeńskiej z dniem 20 sierpnia 2012 roku. W dacie wyprowadzenia się pozwanej ze wspólnego mieszkania istniały ważne powody do ustanowienia rozdzielności majątkowej, bowiem powstała sytuacja znacznie utrudniająca współdziałanie w zarządzie ich majątkiem wspólnym. Z tego względu orzeczono jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. Apelację od powyższego wyroku wywiodła pozwana, zaskarżając go w części tj. w zakresie ustanowienia rozdzielności majątkowej pomiędzy stronami z datą wsteczną tj. z dniem 20 sierpnia 2012 r. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła:
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.