Sygn. akt V A Ca 20/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 października 2019 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie V Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Ewa Kaniok ( spr.) Sędziowie:
§ 1k.p.c.
polegającą na przekroczeniu zasady swobodnej oceny dowodów i ustaleniu, że skoro na zawiadomieniu o zmianie porządku obrad nie było daty, to pomimo podpisu członków zarządu pozwanej Spółdzielni oznacza, że zawiadomienie nie zostało podpisane w dacie i wywieszone zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami, co miało istotny wpływ na wydane orzeczenie; 6.
§ 1k.p.c.
polegającą na przekroczeniu zasady swobodnej oceny dowodów i ustaleniu, że skoro na zawiadomieniu o zmianie porządku obrad w 1 linijce tytułu brak było zapisu znajdującego się w 4 linijce tytułu - po uwzględnieniu żądań Członków na podstawie § 52 ust. 2 i 3 Statutu- to zawiadomienie było wadliwe i należy je potraktować tak jakby go nie było, co miało istotny wpływ na wydane orzeczenie; 7.
§ 1k.p.c.
polegającą na przekroczeniu zasady swobodnej oceny dowodów i ustaleniu, że skoro pełnomocnik nie dołączył do odpowiedzi na pozew zawiadomieniu o zmianie porządku obrad zamieszczonego w pozwie i okazywanego świadkom gospodarzom to oznacza, że takiego zawiadomienia nie było, co miało istotny wpływ na wydane orzeczenie; 8.
§ 1k.p.c.
polegającą na przekroczeniu zasady swobodnej oceny dowodów i ustaleniu, że skoro powodowie nie udali się do Spółdzielni w celu zapoznania się z materiałami przygotowanymi na walne zgromadzenie członków, w tym z projektem zaskarżonej uchwały nr (...) z 29 czerwca 2017 roku, to uchwała ta pomimo zamieszczenia jej w Internecie w terminie oraz omówienia w protokole nie została zamieszczona w materiałach na walne zgromadzenie, co nie było kwestionowane przez powodów, a miało istotny wpływ na wydane orzeczenie; 9.
§ 1k.p.c.
polegającą na przekroczeniu zasady swobodnej oceny dowodów i ustaleniu, że skoro w zawiadomieniu zgodnie z żądaniem członków został umieszczony punkt „14. Podjęcie uchwały w sprawie udzielenia Zarządowi upoważnienia do przekształcania w odrębną własność na rzecz (...) lokali użytkowych i lokali mieszkalnych będących w najmie”, to uchwała pomimo jej treści zgodnie z żądaniem członków nie mogła dotyczyć również garaży, które zgodnie z zasadami obowiązującymi w spółdzielni (...) są lokalami użytkowymi przeznaczonymi na garaże, co nie było kwestionowane przez powodów, a miało istotny wpływ na wydane orzeczenie. W konkluzji skarżąca wniosła o zmianę wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości, ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów procesu, za obie instancje oraz kosztów postępowania zażaleniowego. Powodowie wnieśli o oddalenie apelacji, oraz zwrot kosztów postępowania. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: apelacja jest uzasadniona. Ustalenia faktyczne poczynione przez sąd I instancji są prawidłowe jedynie w części. Błędne jest ustalenie, że projekt zaskarżonej uchwały nie został wyłożony do wglądu członków najpóźniej w dniu 7 czerwca 2017 roku, to jest 14 dni przed terminem pierwszej części Walnego Zgromadzenia, czyli przed 21 czerwca 2017 roku. Decyzja Zarządu Spółdzielni o zmianie porządku obrad poprzez wprowadzenie do porządku obrad tej kwestionowanej uchwały została podjęta na posiedzeniu Zarządu w dniu 6 czerwca ( k.17), a zatem w terminie. Na kartach 108-111v. akt znajdują się oświadczenia gospodarzy budynków z dnia 8.06.2017r. o tym, że wywiesili na klatkach schodowych budynków spółdzielni porządek obrad Walnego Zgromadzenia Członków (...) uwzględniający żądania wniesione przez członków Spółdzielni do dnia 6.06.2017r. Sąd Okręgowy bezpodstawnie pominął w/w oświadczenia. Gospodarze budynków, przesłuchiwani w tej sprawie w charakterze świadków potwierdzili treść tych oświadczeń i jednocześnie wskazali, że dokumenty do wywieszenia otrzymali od administracji spółdzielni oraz, że administracja przygotowała oświadczenia, które podpisali następnego dnia po wywieszeniu otrzymanych dokumentów (np. k.196v. B. C., myślę, że to oświadczenie było podpisane dzień po wykonaniu 00:17:36, k.196V., B. O.: wywiesiłam to dzień przed podpisaniem 00:36;34 k.197, A. B.
(2): podpisywałam oświadczenie po wywieszeniu materiałów 00:56:50 k197v, K. D.: jak coś się powiesiło, na drugi dzień się podpisuje 01:09:41 k.198 i inni). Z zeznań świadków wynika, że zmieniony porządek obrad wywieszony został 7.06.2017r. Zarzut, iż świadkowie nie czytali tego co podpisywali, bądź że nie pamiętają treści lub wyglądu wywieszanych materiałów nie dyskwalifikuje dowodu z ich zeznań. Gospodarze domów nie mają obowiązku czytania materiałów, które administracja spółdzielni przekazała im do wywieszenia. Istotne jest, że materiały dotyczące zmienionego porządku obrad wywiesili oraz, że następnego dnia na piśmie potwierdzili wykonanie tej czynności. Gospodarze domów wywieszają na klatkach schodowych wiele różnych informacji i nie są w stanie pamiętać szczegółów dotyczących tych czynności takich jak ich treść bądź data wywieszenia. (...) w stosownym czasie odebrała od gospodarzy oświadczenia potwierdzające wywieszenie zmienionego porządku obrad i brak jest podstaw do przyjęcia, że oświadczenia te i zeznania gospodarzy pozbawione są waloru wiarygodności. Skoro decyzja Zarządu Spółdzielni o zmianie porządku obrad poprzez wprowadzenie do porządku obrad kwestionowanej uchwały została podjęta na posiedzeniu Zarządu w dniu 6 czerwca ( k.17), wiarygodne jest, iż w dniu 7.06.2017r. administracja spółdzielni przekazała gospodarzom budynków zmieniony porządek obrad z projektami proponowanych uchwał i nakazała ich niezwłoczne wywieszenie oraz, że gospodarze wywiązali się z tego obowiązku w tym samym dniu. Sąd Apelacyjny nie podziela stanowiska sądu I instancji, że porządek obrad Walnego Zgromadzenia Członków (...) uwzględniający żądania członków zgłoszone na podstawie par. 52 ust. 2 i 3 statutu, ( k.16v) wprowadzał w błąd spółdzielców. W nagłówku proponowanego porządku obrad, pogrubioną czcionką napisano, że porządek ten uwzględnia żądania członków a w punktach 12, 13 i 14 także pogrubioną czcionką wymieniono przedmiot uchwał proponowanych przez członków i wprowadzonych do porządku obrad. Informacja o Walnym Zgromadzeniu Członków (...) wraz z proponowanym porządkiem obrad sporządzona została w sposób zdecydowanie odróżniający ją od informacji o zmienionym porządku obrad ( zob. k.122 i k.16 v). Ustawa nie określa wymogów technicznych jakie spełniać powinna informacja o zmienionym porządku obrad. Z art. 8 3 pkt 10 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych wynika jedynie, że projekty uchwał, w tym uchwał przygotowanych w wyniku żądań członków powinny być wykładane na co najmniej 14 dni przed terminem walnego zgromadzenia, zaś art. 8 3 pkt 13 u.s.m. stanowi, że zarząd jest zobowiązany do przygotowania pod względem formalnym i przedłożenia pod głosowanie na walnym zgromadzeniu projektów uchwał i poprawek zgłoszonych przez członków spółdzielni. W ocenie Sądu Apelacyjnego pozwana spółdzielnia wywiązała się z tych obowiązków. Spółdzielnia nie może ponosić negatywnych konsekwencji braku staranności swoich członków polegającego na tym, że nie czytają informacji wywieszanych na klatkach schodowych budynków. Pozwana zamieściła uchwały proponowane przez członków w porządku obrad, projekty tych uchwał wyłożyła na 14 dni przed terminem walnego zgromadzenia i przedłożyła je pod głosowanie na walnym, nie ma zatem podstaw do przyjęcia, że uchwała (...) z 29 czerwca 2017 r. jest nieważna. Sąd Apelacyjny nie podziela ustalenia sądu I instancji, że uchwała (...) z 29 czerwca 2017 r. podjęta została w sprawie nie objętej porządkiem obrad, gdyż z porządku obrad wynika, że uchwała dotyczyć ma upoważnienia zarządu do przekształcenia w odrębną własność lokali użytkowych i lokali mieszkalnych będących w najmie a dotyczy także garaży. Pozwana twierdzi, że garaże są lokalami użytkowymi. Ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych nie zawiera definicji garażu, ani lokalu użytkowego, nie zawiera jej także statut pozwanej spółdzielni, który w par. 3 stanowi jedynie że przez garaż rozumieć należy „garaż oraz wielostanowiskowy lokal garażowy” ( k.71). Z par. 40 statutu wynika, że spółdzielnia może budować garaże i udostępniać je członkom na podstawie najmu, spółdzielczego własnościowego prawa lub ustanowić własność odrębną. Przepisy Kodeksu cywilnego także nie definiują pojęć garażu ani lokalu użytkowego, dlatego należy się odwołać do definicji zamieszczonej w art. 2 ust. 2 ustawy o własności lokali, zgodnie z którym: Samodzielny lokal mieszkalny, a także lokal o innym przeznaczeniu, zwane dalej "lokalami", mogą stanowić odrębne nieruchomości. Z przepisu tego wynika, że lokale użytkowe to pomieszczenia służące celom innym niż mieszkaniowe. Z całą pewnością garaże to lokale o innym przeznaczeniu niż mieszkalne. W uzasadnieniu wyroku z dnia 8 listopada 2012r. I CSK 49/12 Sąd Najwyższy wyjaśnił, że pod rządem ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (jedn. tekst: Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zm. - dalej: "u.w.l.") garaż może być pomieszczeniem przynależnym do lokalu mieszkalnego, może być elementem nieruchomości wspólnej, ale może też stanowić odrębny lokal użytkowy. W art. 2 ust. 4 u.w.l. ustawodawca przykładowo wymienił … garaż jako pomieszczenie przynależne. Trzeba jednak podkreślić, że przynależna do lokalu może być tylko część budynku oddzielona od pozostałej przestrzeni ścianami, gdyż w przeciwnym razie nie można mówić o pomieszczeniu. Garaż, któremu nadano charakter pomieszczenia przynależnego do lokalu mieszkalnego, staje się jego częścią składową, z tym że nadanie takiego charakteru może nastąpić dopiero przy wyodrębnieniu danego lokalu, bo wcześniej lokal nie stanowi rzeczy (art. 45 i 47 § 1 k.c.). Nie jest pomieszczeniem przynależnym w rozumieniu art. 2 ust. 4 u.w.l. miejsce postojowe w garażu wielostanowiskowym, gdyż nie jest ono oddzielone od innych miejsc postojowych trwałymi ścianami. W takim wypadku za garaż może być uznane jedynie całe pomieszczenie, w którym znajdują się miejsca postojowe, a nie poszczególne miejsca postojowe. W celu zapewnienia właścicielom lokali mieszkalnych prawa do korzystania z miejsc postojowych w praktyce ustanawia się na ich rzecz odrębną własność garażu wielostanowiskowego, jako wydzielonego lokalu użytkowego, po czym właściciele lokali zawierają umowę o sposobie korzystania z poszczególnych miejsc postojowych. Innym sposobem stosowanym w praktyce jest zawarcie umowy o podziale quoad usum bez ustanawiania na rzecz właścicieli lokali mieszkalnych odrębnej własności garażu wielostanowiskowego W ocenie Sądu Apelacyjnego garaże oddane przez pozwaną w najem ( bo tylko takich dotyczy zaskarżona uchwała) zaliczyć należy do lokali o innym przeznaczeniu niż mieszkalne, a tym samym do lokali użytkowych. Członkowie pozwanej Spółdzielni zgłaszając żądanie zamieszczenia w porządku obrad Walnego Zgromadzenia kwestionowanej uchwały wskazali, że chodzi o uchwałę w sprawie udzielenia zarządowi upoważnienia do zawierania umów dotyczących przekształcenia w odrębną własność na rzecz spółdzielni „praw lokali użytkowych i lokali mieszkalnych będących w najmie”( k.20). Do żądania tego załączyli projekt uchwały o takim samym tytule, jednak w treści uchwały obok lokali użytkowych i mieszkalnych wskazali garaże ( k.22). Zamieszczając w/w uchwałę w porządku obrad pozwana posłużyła się tytułem proponowanym przez grupę członków ( k.16v), jednocześnie do wglądu wyłożono uchwałę o treści zaproponowanej przez członków a więc wskazującej obok lokali użytkowych i mieszkalnych także garaże. W ocenie Sądu Apelacyjnego, ustalenie sądu I instancji, że garaże nie były objęte porządkiem obrad nie jest trafne. Porządek obrad obejmował lokale użytkowe a garaże zaliczyć należy do lokali użytkowych, jest to bowiem pojęcie szerokie obejmujące lokale o przeznaczeniu innym niż mieszkalne. Do lokali użytkowych zaliczał garaże m. innymi art. 136 par. 1 k.c. uchylony przez art. 34 ustawy z 24.04.1994r. o własności lokali. Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny ustalił, że zaskarżona uchwała nie narusza art. 8 3 pkt 6, 7, 10, 11, 12 i 13 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych i tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia jej nieważności, co pociąga za sobą zmianę zaskarżonego wyroku na podstawie art. 386 par. 1 k.p.c. Sąd Apelacyjny nie znajduje także podstaw do uchylenia w/w uchwały albowiem nie jest ona sprzeczna z postanowieniami statutu bądź dobrymi obyczajami, nie godzi w interesy spółdzielni i nie ma na celu pokrzywdzenia jej członka ( art. 42 par. 3 ustawy prawo spółdzielcze). Zgodnie z Art. 7. 1. ustawy o własności lokali, odrębną własność lokalu można ustanowić w drodze umowy, a także jednostronnej czynności prawnej właściciela nieruchomości albo orzeczenia sądu znoszącego współwłasność. Zgodnie z art. 10. w/w ustawy, właściciel nieruchomości może ustanawiać odrębną własność lokali dla siebie, na mocy jednostronnej czynności prawnej. W takim wypadku stosuje się odpowiednio przepisy o ustanowieniu odrębnej własności w drodze umowy. Okoliczność, że zaskarżona uchwała jest nieprecyzyjna albowiem udziela zarządowi spółdzielni upoważnienia do zawierania umów dotyczących przekształcenia w odrębną własność lokali użytkowych, garaży i lokali mieszkalnych znajdujących się w zasobach spółdzielni na rzecz tej spółdzielni, podczas gdy chodzi o upoważnienie do ustanowienia odrębnej własności w drodze jednostronnej czynności prawnej, nie uzasadnia uchylenia tej uchwały. Treść uchwały nie budzi wątpliwości. Uchwała nie upoważnia zarządu do zbywania wyodrębnionych lokali na rzecz innych osób. Rację ma sąd I instancji, że do podjęcia uchwały nie miał zastosowania paragraf 49 ustęp 4 zdanie 2. Statutu, gdyż uchwała nie dotyczy zbycia nieruchomości. Zgodnie z treścią uchwały dotychczasowy Właściciel (pozwana) może dokonać ustanowienia odrębnej własności dla siebie wskutek czynności jednostronnej właściciela. Ustanawiane prawo musi wejść do majątku pozwanej. Zmienia się struktura prawnorzeczowa dotychczasowej nieruchomości wyjściowej, którą zastępuje nieruchomość lokalowa, nieruchomość wspólna i ewentualnie lokale jeszcze niewyodrębnione w rozumieniu art. 4 ust. 1 u.w.l. Jednak żadne prawo nie zostaje tu przeniesione, obciążone ani zniesione. Nie ma uzasadnienia dla przyjęcia, że dochodzi do zniesienia prawa własności nieruchomości wyjściowej, gdyż prawo to trwa nadal i przysługuje temu samemu podmiotowi, jednak już w reżimie normowanym przepisami o własności lokali. Nie można więc mówić o negatywnym oddziaływaniu na sferę praw podmiotowych właściciela nieruchomości dokonującego czynności jednostronnej. Art. 17 17 u.s.m stanowi, że jeżeli spółdzielnia, na mocy jednostronnej czynności prawnej, ustanowiła dla siebie odrębną własność lokalu, przeniesienie własności lokalu może nastąpić wyłącznie na rzecz członka, któremu przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do tego lokalu, albo osoby niebędącej członkiem spółdzielni, której przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do tego lokalu, jednak zaskarżona uchwała nie upoważnia zarządu do dokonania takiego przeniesienia. Lokal niewyodrębniony jest przedmiotem własności dotychczasowego właściciela jako część tzw. złożonej nieruchomości lokalowej. Określenie „odrębna własność" w odniesieniu do lokali oznacza, że jest to własność odrębnego rodzaju, różna zarówno od własności budynku, jak i od własności gruntu oraz od przewidzianych przez prawo innych praw rzeczowych do gruntu. Odrębna własność lokalu jest szczególnym rodzajem własności nieruchomości. Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia powództwa opartego na art. 42 par. 3 ustawy z 16.09.1982r. ( Dz. U. z 2018r. poz. 1285 t. j.) Prawo spółdzielcze oraz powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały i dlatego na podstawie art. 386 par. 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok i powództwo oddalił, przyjmując za własne te ustalenia faktyczne sądu I instancji, które nie pozostają w sprzeczności z ustaleniami poczynionymi wyżej. O kosztach procesu tak za I jak i za II instancję Sąd Apelacyjny orzekł stosownie do art. 98 par. 1 i 3 k.p.c. obciążając nimi powodów w częściach równych jako stronę, która przegrała spór. Na koszty postępowania apelacyjnego złożyły się: opłata od apelacji -200 zł. i wynagrodzenie pełnomocnika – 270 zł., łącznie 470 zł. Przemysław Kurzawa Ewa Kaniok Elżbieta Wiatrzyk - Wojciechwska