Sygn. akt I ACa 794/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 grudnia 2013 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSA Dariusz Rystał (spr.

§ 5

umowy dzierżawy wynika jednoznacznie, że obowiązywała ona najpóźniej do dnia 12 maja 2010 r. i tylko w tym okresie pozwani na podstawie przedmiotowej umowy pozwani mogliby być zobowiązani do zapłaty czynszu dzierżawnego; - art. 693 k.c. poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że po stronie pozwanych istniał obowiązek, za okres dochodzony pozwem, do zapłaty czynszu dzierżawnego za korzystanie z lokalu położonego w S. przy ul. (...) na podstawie umowy dzierżawy z dnia 7 kwietnia 2010 r. podczas gdy z treści samej umowy wynika jednoznacznie, że umowa obowiązywała najpóźniej do dnia 12 maja 2010 r. i powódka nie miała podstaw do żądania zapłaty czynszu za okres po dniu rozwiązania umowy; II. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i przyjęcie, że powódka może domagać się zapłaty czynszu najmu za okres dochodzony pozwem na podstawie umowy dzierżawy z dnia 7 kwietnia 2000 r., podczas gdy z treści umowy oraz wynika jednoznacznie, że stosunek dzierżawy zakończył się najpóźniej w dniu 12 maja 2010 r. Nadto Sąd Okręgowy w sposób nieuzasadniony przyjął wobec treści przedłożonej umowy dzierżawy, że powódka wykazała, iż może na jej podstawie domagać się zapłaty czynszu za okres dochodzony pozwem na podstawie przedmiotowej umowy. III. błąd w ustaleniach faktycznych, tj. przyjęcie przez Sąd, że umowa dzierżawy obowiązywała pomiędzy stronami w okresie do dnia 31 grudnia 2010 r. i na jej podstawie powódka może domagać się zapłaty czynszu podczas, gdy z treści §

§ 5umowy dzierżawy z dnia 7 kwietnia 2010 r.

wynika jednoznacznie, że obowiązywała ona najdłużej do dnia 12 maja 2010 r. i ewentualnie tylko do tego momentu powódka mogła domagać się zapłaty czynszu na jej podstawie. Mając powyższe na względzie pozwani wnieśli o zmianę wyroku w zaskarżonej części i oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powódki na rzecz każdego z pozwanych kosztów postępowania według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenia wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi Okręgowemu w Szczecinie. W uzasadnieniu pozwani wskazali, że pomiędzy stronami została zawarta umowy dzierżawy lokalu położonego w S. przy ul. (...). Umowa miała obowiązywać strony przez okres lat dziesięciu licząc ten czas od dnia podpisania protokołu zdawczo-odbiorczego i wydania lokalu (§ 5 umowy). Termin wydania lokalu został natomiast przez strony do dnia 12 maja 2000 r.( § 3 umowy). Umowa dzierżawy obowiązywała strony, wbrew ustaleniom Sądu Okręgowego do dnia 12 maja 2010 r. i w tym terminie określała prawa i obowiązki stron w tym także obowiązek pozwanych do zapłaty czynszu dzierżawnego, powód nie miał zatem podstaw do wystawiania faktur VAT opiewających na czynsz dzierżawny za okres dochodzony pozwem w niniejszej sprawie tj. czerwiec - grudzień 2010 r. Sąd Okręgowy wg pozwanych dopuścił się błędu w ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, gdyż ne sposób przyjąć za sądem, że powód wykazała w toku postępowania, że przysługuje mu roszczenie dochodzone pozwem co do zasady i co do wysokości. Zebrany w sprawie materiał dowodowy w postaci umowy dzierżawy z dnia 7 kwietnia 2000 r. wraz z aneksami wskazuje jednoznacznie, że stron nie łączył już żaden stosunek dzierżawy za który powód domaga się zapłaty czynszu najmu. Upływ dziesięcioletniego terminu nastąpił w dniu 12 maja 2010 r. Nadto powód nie wskazał, ani też nie przedłożył żadnych dowodów wskazujący na inną podstawę odpowiedzialności pozwanych, która mogłaby uzasadniać żądanie zapłaty kwoty dochodzonej pozwem. Jednocześnie wobec braku istnienia stosunku obligacyjnego pomiędzy stronami w okresie czerwiec- grudzień 2010 r., nie sposób przyjąć, aby żądana przez powoda kwota została udowodniona. Apelację wniosła również powódka zaskarżając go w części, tj., co do pkt. II, III i IV zarzucając mu:

1. nierozpoznanie istoty sprawy części obejmującej należności inne niż czynsz najmu, w wyniku naruszenia art. 321 § 1 k.p.c. w związku z art. 187 § l pkt. 1 k.p.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w niniejszej sprawie powódka dochodziła wyłącznie roszczeń z tytułu czynszu najmu, podczas gdy pozwem z 8 sierpnia 2012 r. powódka dochodziła zapłaty roszczeń stwierdzonych precyzyjnie opisanymi fakturami VAT załączonymi do pozwu,,
2. naruszenie art. 212 § 1 k.p.c poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w niniejszej sprawie powódka dochodziła wyłącznie roszczeń z tytułu czynszu najmu, podczas gdy Sąd mając wątpliwości dotyczące zakresu zgłoszonego roszczenia powinien ustalić okoliczności bezsporne sprawy, czego nie uczynił. Wskazując na powyższe wniosła o
3. uchylenie zaskarżonego wyroku w punkcie II, a także w punktach III i IV w zakresie oddalającym wnioski powódki o przyznanie od każdego pozwanych kosztów postępowania ponad kwoty zasądzone od poszczególnych pozwanych oraz o skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Sąd I instancji,
4. zasądzenie od każdego z pozwanych na rzecz powódki kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazała, że pozwem o zapłatę w postępowaniu upominawczym z dnia 8 sierpnia 2012 r. dochodziła zapłaty kwoty 117.831,32 zł na podstawie konkretnych faktur załączonych do pozwu. Przedmiotowe faktury w swojej treści zawierały nie tylko czynsz za lokal użytkowy, ale i należności uboczne (zimna woda, energia elektryczna, energia cieplna itp.) stricte związane z zawartą umową najmu. Wszystkie należności można łącznie określić jako należności związane z czynszem za używanie lokalu. Oczywistym zatem w ocenie powódki jest, że niniejszym powództwem dochodziła ona zapłaty od pozwanych kwot związanych z zwartą umową najmu na podstawie konkretnych faktur VAT. W przeciwnym razie, chcąc dochodzić tylko czynu najmu określiłaby wartość przedmiotu sporu na kwotę 106.144,- zł, uiszczając tym samym niższą opłatę sądową. Ponadto w piśmie procesowym z dnia 30 października 2012 r. stanowiącym odpowiedź na sprzeciwy powódka wyjaśniła, iż w uzasadnieniu pozwu wskazał, iż dochodzi roszczenia związanego zaległościami „związanymi z zapłatą czynszu" (stosunkiem najmu), zaś należności wymienione w załączonych fakturach niewątpliwie do nich należą. Apelująca dodała też, że związanie granicami żądania nie oznacza jednak bezwzględnego związania samym sformułowaniem żądania, sąd na każdym etapie powinien dbać o prawidłowe i dostatecznie szczegółowe i precyzyjne jego sformułowanie, a braki w tym zakresie uzupełniane są na żądanie przewodniczącego, w przypadku pozwu, w trybie art. 130 k.p.c, a w toku procesu w trybie art. 212 k.p.c. Mając na uwadze powyższe wg powódki nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, iż w niniejszej sprawie dochodziła ona wyłącznie czynszu za najem lokalu. Jak już bowiem zostało wskazane na wstępie, gdyby tak było, żądanie powódki zostałoby sformułowane w kwotach odpowiednio obniżonych, a sam Sąd nie powinien był wydać nakazu zapłaty na kwotę oznaczonąw żądaniu pozwu. Za całkowicie chybioną należy uznać argumentację przytoczoną w uzasadnieniu wyroku, że za przyjętym przez Sąd pierwszej instancji zakresem zgłoszonego roszczenia przemawia sformułowanie uzasadnienia pozwu, iż pozwani nie regulowali należności pomimo oczywistego obowiązku zapłaty czynszu, co w ocenie Sądu miałoby świadczyć o tym, że powódka dochodziła jedynie należności z tytułu czynszu najmu. W ocenie skarżącej powyższe zdanie (str. 3 pozwu) zostało wyrwane z kontekstu, gdyż nie uwzględnia drugiej dalszej części uzasadnienia w części zawierającej wyliczenie wszystkich załączonych do pozwu faktur VAT wskazując dokładną ich wysokość. To właśnie załączone faktury, wystawiane na podstawie zawartej między stronami umowy nazwanej „umową dzierżawy" były podstawą dochodzonego roszczenia, zaś stwierdzenie zasadności obowiązku zapłaty czynszu miało świadczyć również o zasadności roszczeń „ubocznych". Z tego względu nie sposób podzielić stanowiska Sądu Okręgowego, iż miało to świadczyć o tym, że elementem podstawy faktycznej był jedynie fakt nie uregulowania płatności czynszu. Ustosunkowując się do pozostałych wywodów uzasadnienia zaskarżonego wyroku skarżąca wskazała, iż w odpowiedzi na sprzeciwy od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym wyraźnie zostało stwierdzone, iż dochodzi ona roszczenia związanego z zaległościami „związanymi z zapłatą czynszu za lokal użytkowy", a zatem roszczenia opisanego we wszystkich załączonych do pozwu fakturach VAT. Tym samym stwierdzenie Sądu Okręgowego, iż powódka wyraźnie wskazała, że powództwem dochodzi zapłaty czynszu jest niepełne i wskazuje na częściowe nie rozpoznanie przez Sąd I instancji istoty sprawy. Powódka wskazała też, że w niniejszej sprawie odbyły się dwa terminy rozprawy, na których za każdym razem obecny był pełnomocnik powódki, przez co Sąd Okręgowy mając wątpliwość, co do zakresu powództwa winien był zobowiązać do jego precyzyjnego sformułowania, czego jednak nie uczynił naruszając tym samym dyspozycję art. 212 § 1 k.p.c. W odpowiedzi na apelacje pozwanych powódka wniosła o jej oddalenie, dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci protokołu zdawczo-odbiorczego do umowy najmu z 7 kwietnia 2000 r. na okoliczność wydania lokalu najemcy w dniu 13 grudnia 2000 r. oraz o zasądzenie od każdego z pozwanych na rzecz powodowej spółki kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym wg norm przepisanych Sąd Apelacyjny ustalił, że zgodnie § 5 umowa wchodziła w życie z dniem jej podpisania i obowiązywała przez 10 lat, licząc od daty podpisania protokołu zdawczo- odbiorczego i wydania przedmiotu dzierżawy Natomiast w myśl § 3 umowy jej przedmiot miał być wydany do użytkowania do dnia 12 maja 2000 roku, w oparciu o protokół zdawczo – odbiorczy, który stanie się elementem umowy. Przedmiotowy protokół zdawczo — odbiorczy został sporządzony w dniu 13 grudnia 2000 r., a przedmiotowa umowa wygasła z upływem dnia 13 grudnia 2010 r. D: umowy dzierżawy z 7 kwietnia 2000 r. protokół zdawczo — odbiorczy z 13 grudnia 2000 r., Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja powódki okazała się zasadna jedynie w części, natomiast pozwanych była całkowicie bezzasadna. Sąd Okręgowy poza zakresem zakwestionowanym przez Sąd Apelacyjny poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, należycie zgromadził i ocenił materiał dowodowy. W pierwszej kolejności Sąd Apelacyjny odniesie się apelacji pozwanych, jako dalej idącej niż apelacja powódki. Z uwagi na to, że apelacja pozwanych w żaden sposób nie odnosiła się do argumentacji podnoszonej przez nich w postępowaniu I instancyjnym, jak i do argumentacji przytoczonej w uzasadnieniu wyroku przez Sąd Okręgowy, to pozwala na przyjęciu stwierdzenia, że pozwani zaakceptowali stanowisko zajęte przez sąd I instancji, a w apelacji podnieśli jedynie całkowicie nowe okoliczności. Pozwani podnieśli zarzut naruszenia prawa procesowego, tj. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i przyjęcie, że powódka może domagać się zapłaty czynszu najmu za okres dochodzony pozwem na podstawie umowy dzierżawy z dnia 7 kwietnia 2000 r., podczas gdy z treści umowy oraz wynika jednoznacznie, że stosunek dzierżawy zakończył się najpóźniej w dniu 12 maja 2010 r. Zarzucili też błąd w ustaleniach faktycznych, tj. przyjęcie przez Sąd, że umowa dzierżawy obowiązywała pomiędzy stronami w okresie do dnia 31 grudnia 2010 r. i na jej podstawie powódka może domagać się zapłaty czynszu podczas, gdy z treści §

§ 5umowy dzierżawy z dnia 7 kwietnia 2010 r.

wynika jednoznacznie, że obowiązywała ona najdłużej do dnia 12 maja 2010 r. i ewentualnie tylko do tego momentu powódka mogła domagać się zapłaty czynszu na jej podstawie, podnieśli tez zarzut naruszenia prawa materialnego, związany z powyższymi zarzutami procesowymi. Gwoli ścisłości należy wskazać, że pozwani w swojej apelacji są niekonsekwentni albowiem zamiennie posługują się pojęciem umowa dzierżawy oraz umowa najmu i to w sytuacji, gdy sąd I instancji w sposób przez nich niekwestionowany ustalił, że strony łączyła umowa najmu, a jej podstawą prawną był art. 659 § 1 k.c. Zdaniem Sądu Apelacyjnego powyższe zarzuty pozwanych są w przeważającej części bezzasadne. Pozwani podnieśli, że umowa obowiązywała strony, wbrew ustaleniom Sądu Okręgowego do dnia 12 maja 2010r. Co prawda Sąd Apelacyjny uznał, że sąd I instancji błędnie ustalił, że strony były związane umową do końca 2010 roku, jednakże nie było też tak jak twierdzili pozwani, że umowa obowiązywała jedynie do 12 maja 2010 roku. Zgodnie § 5 umowa wchodziła w życie z dniem jej podpisania i obowiązywała przez 10 lat, licząc od daty podpisania protokołu zdawczo- odbiorczego i wydania przedmiotu dzierżawy Natomiast w myśl § 3 umowy jej przedmiot miał być wydany do użytkowania do dnia 12 maja 2000 roku, w oparciu o protokół zdawczo – odbiorczy, który stanie się elementem umowy. Pozwani w toku postępowania I instancyjnego w żaden sposób nie kwestionowali okresu trwania umowy określonego przez powódkę, w szczególności nie podnosili, że umowa nie obowiązywała już w okresie, za które zostały wystawione przez nią faktury. Co więcej strony na rozprawie w dniu 20.11. 2012 roku zgodnie oświadczyły, że najem i dzierżawa wygasły z uwagi na termin ich zakończenia wskazany w umowach. Mając na uwadze powyższe jak i okoliczności wskazywane przez powódkę w jej odpowiedzi na apelację pozwanych Sąd Apelacyjny uznał za zasadny jej wniosek dowodowy i dlatego w postępowaniu apelacyjnym dopuścił i przeprowadził dowód z dokumentu tj. protokołu zdawczo — odbiorczego do umowy najmu z dnia 7 kwietnia 2000 r. na okoliczność wydania lokalu położonego w S. przy ul. (...) w dniu 13 grudnia 2000 r. W oparciu o powyższy dokument, który nie został zakwestionowany przez pozwanych Sąd Apelacyjny uznał, że zgodnie z warunkami łączącej strony umowy wygasła ona z upływem dnia 13 grudnia 2010 r. Dlatego też tylko w tym okresie należało rozważać odpowiedzialność pozwanych za niewłaściwe wywiązanie się z obowiązujących ich umowy najmu z 7 kwietnia 2000 r. i też w tym zakresie zasadnym był zarzut pozwanych naruszenia prawa procesowego i materialnego. Natomiast odnosząc się do apelacji powódki, to należało uznać ją za częściowo zasadną – w części dotyczącej prawidłowego określenia przedmiotu postępowania, który był objęty jej żądaniem Sąd Okręgowy przyjął, że powódka dochodziła wyłącznie czynszu, gdyż już w pozwie podniosła, że pozwani nie regulowali należności pomimo oczywistego obowiązku zapłaty czynszu, wprawdzie kwoty, które wskazała, obejmowała też inne należności, jednak elementem podstawy faktycznej było nieregulowanie płatności mimo obowiązku zapłaty czynszu. Jeśli można było mieć wątpliwości co do zakresu wskazanego zadłużenia, którego brak spełnienia przez pozwanych został objęty podstawą faktyczną powództwa na podstawie treści pozwu, to wątpliwości takich kwestia ta nie budziła w świetle stanowiska powódki przedstawionego w odpowiedziach na sprzeciwy pozwanych od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym, gdyż powódka wyraźnie wskazała, że powództwem dochodzi należności czynszowych (k. 113), a nie ma wątpliwości, że obowiązek zapłaty innych należności, w szczególności stanowiących zwrot kosztów ponoszonych przez wynajmującego a wynikających z używania lokalu przez najemcę, jest innym obowiązkiem niż obowiązek zapłaty czynszu (art. 670 i 688 1 k.c.) W związku z powyższym Sąd Okręgowy uznał, że nie można było zasądzić na rzecz powódki innych należności wskazanych w fakturach załączonych do pozwu, niż kwoty czynszu. Natomiast powódka w apelacji podniosła, ze pozwem z dnia 8 sierpnia 2012 r. dochodziła roszczenia wynikającego z konkretnych faktur VAT z dokładnym wyszczególnieniem wysokości każdej z nich (str. 3 pozwu) i ze roszczenie to obejmowało należności związane z zawartą pomiędzy stronami umową najmu, tzn. zarówno czynsz, jak i inne opłaty związane z użytkowaniem lokalu (energia elektryczna, energia cieplna, woda itp.). Sąd Apelacyjny analizując materiał dowodowy zebrany i przeprowadzony w sprawie podzielił w tym zakresie argumentację podniesioną przez skarżącą, uznając ją tym samym za własną ,bez konieczności jej powielania. Mając na uwadze wszystkie powyżej wskazywane okoliczności zdaniem Sądu Apelacyjnego należało dokonać korekty orzeczenia Sądu Okręgowego przyjmując, że pozwani na podstawie umowy z 7 kwietnia 2000 roku są zobowiązani do zapłaty należności nią objętych tj. czynszu oraz należności eksploatacyjnych tj. należności objętych § 7 i 8 przedmiotowej umowy. Uznając, że umowa łączyła strony jedynie do dnia 13 grudnia 2010 r. Sąd Apelacyjny przyjął za zasadne dochodzenie należności z faktury VAT nr (...) oraz z faktury VAT nr (...) jedynie w stosunkowej części odnoszącej się do czasu trwania umowy. Dlatego tez Sąd Apelacyjny uznał, że całkowite zobowiązanie pozwanych stanowi kwota 106.485, 36 zł i na podstawie art. 386 § 1.kpc zmienił zaskarżony wyrok, podwyższając zasądzona przez Sąd Okręgowy kwotę. Jednocześnie przyjął, że powódce nie należą się koszty procesu oddzielnie od każdego z pozwanych, ale z uwagi na niekwestionowaną w postępowaniu apelacyjnym solidarną podstawę ich odpowiedzialności, to miała ona również swoje odniesienie w zakresie kosztów procesu ( wysokość tych kosztów nie uległa zmianie, gdyż praktycznie nie uległ zmianie stosunek w jakim powódka wygrała proces). Natomiast opierając się o powyższe rozważania Sąd Apelacyjny uznał apelację powódki w pozostałej części oraz apelację pozwanych za niezasadne i jako takie na podstawie art. 385 kpc oddalił. Z kolei mając na uwadze to, że powódka postępowanie apelacyjne wygrała jedynie w 3 %, więc należało przyjąć, że pozwani ulegli tylko co do nieznacznej części jej żądania , natomiast apelacja pozwanych nie doprowadziła do obniżenia zasądzonej przez Sąd Okręgowy kwoty. O kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym orzeczono na podstawie art. art. 98 § 1 kpc oraz art.100 kpc i rozstrzygnięto jak w punkcie IV wyroku. W. Machnicki D. Rystał E. Skotarczak