Sygn. akt I ACa 218/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 lutego 2020 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Józef Wąsik (spr.) Sędziowie: SSA
§1k.p.c.
w związku z art. 379 pkt 4 k.p.c. Sąd Okręgowy powołał się na pogląd Sądu Najwyższego zawarty w postanowieniu z dnia 29 października 2014r. (IPZ 23/14) w którym stwierdził, że „przepis art.
§ 2k.p.c.
stanowi, że w razie przekazania przez Sąd Najwyższy sprawy do ponownego rozpoznania, sąd rozpoznaje ją w innym składzie. Niewątpliwie ratio legis normy zawartej w przywołanym przepisie stanowi eliminowanie wszelkich przyczyn, mogących rodzić wątpliwości co do bezstronności i obiektywizmu sędziego rozpoznającego daną sprawę, zagwarantowanie bezstronności sądu jest przy tym zasadą wyrażoną w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Jednakże gwarancja bezstronności sędziego, wynikająca ze wskazanego przepisu, odnosi się wyłącznie do merytorycznego rozpoznania sprawy, a nie do orzekania w kwestiach formalnych. Merytoryczne rozpoznanie sprawy oznacza wydanie orzeczenia co do istoty sprawy, kiedy to sąd zbada podstawę materialną dochodzonych w sprawie roszczeń i wyjaśni okoliczności faktyczne stanowiące przesłanki zastosowania prawa materialnego, a więc kiedy sąd rozstrzyga konkretny spór, zajmując stanowisko co do faktów i co do prawa. W takim też znaczeniu odczytywać należy użyte w art.
§ 2k.p.c.
sformułowanie: "do ponownego rozpoznania" oraz w postanowieniu z dnia 20 stycznia 2014r. (II PZ 34/13) w którym wypowiedział się, że „udział tego samego sędziego w kolejnym postanowieniu o odrzuceniu tej samej skargi o wznowienie postępowania (po uchyleniu poprzedniego postanowienia przez Sąd Najwyższy) nie prowadzi do nieważności postępowania, o której mowa w art. 379 pkt 4 k.p.c.”. Apelację od tego wyroku – w całości - wniósł pozwany NFZ, zarzucając naruszenie: - naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności naruszenie: 1/ art. 922 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 1 k.c. poprzez przyjęcie, że spadek obejmuje prawa i obowiązki o charakterze publicznoprawnym, chociaż zakres przedmiotowy kodeksu cywilnego obejmuje wyłącznie prawa i obowiązki o charakterze cywilnoprawnym (tj. wynikające ze stosunków cywilnoprawnych), a więc także art. 922 k.c. dotyczy wyłącznie praw i obowiązków o charakterze cywilnoprawnym; - z najdalej posuniętej ostrożności procesowej naruszenie przepisów postępowania cywilnego, a w szczególności: - art. 229 k.p.c. oraz art. 230 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 poprzez przyjęcie jako bezspornych faktów dot. przebiegu i wyników współpracy zmarłej p. A. D.
(2)i prof. P. R. m.in. w zakresie wypełnienia wniosku o skierowanie do leczenie poza granicami kraju, chociaż pozwany Fundusz wyraźnie zaprzeczył tym twierdzeniom m.in. w odpowiedzi na pozew (str. 3) - art. 278 k.p.c. poprzez przyjęcie, że operacja zaproponowana zmarłej p. A. D.
(2)przez Klinikę (...) w L. u prof. T. M. „była bardzo radykalna, usunięte zostałyby zdrowe części kości i powódka zostałaby w znacznym stopniu ograniczona ruchowo", co wymaga m.in. wiadomości specjalnych i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego sądowego, zwłaszcza w kontekście zaprzeczenia ww. faktom przez pozwanego (m.in. str. 3 odpowiedzi na pozew). Biorąc powyższe pod uwagę, wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku częściowego poprzez oddalenie powództwa wobec Narodowego Funduszu Zdrowia w W. - (...) Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w K. co do kwoty 12 829, 65 zł, o której mowa w pkt I zaskarżonego wyroku, wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości ustawowej za opóźnienie od dnia prawomocności wyroku, ewentualnie uchylenie pkt II zaskarżonego wyroku, tj. w zakresie oddalenia powództwa przeciwko Skarbowi Państwa - Ministrowi Zdrowia w części dotyczącej roszczenia objętego pkt I zaskarżonego wyroku, względni uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Z kolei powodowie zaskarżyli wyrok w całości, zarzucając: 1/ naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy: a/ art. 317 k.p.c. w zw. z art. 224 § 1 k.p.c. oraz w zw. z art. 6 § 1 k.p.c. poprzez wydanie wyroku częściowego w sytuacji, gdy nie było podstaw do podziału żądania pozwu na części, 2/ nierozpoznanie istoty sprawy polegające na: - nierozpoznaniu istoty żądania pozwu, jak też skierowanych przeciwko nim zarzutów pozwanych i braku podstawy prawnej wyroku, - braku uzasadnienia, dlaczego Sąd zasądził roszczenie wyłącznie od NFZ, - nierozstrzygnięcie, czy kwota zasądzona 12 829, 65 zł jest wynikiem przyjęcia, że doszło do uznania pozwu przez pozwaną ad.1 a złożone oświadczenie woli o cofnięciu oświadczenia o uznaniu jest bezskuteczne, czy też ustalenia, że taka byłaby wartość świadczenia uzyskanego przez powódkę w Polsce, - brak ustalenia faktycznego, jaka byłaby wartość świadczenia na rzecz A. D.
(2), gdyby analogiczne świadczenie jak to pozyskane w W., było wykonane w Polsce. Kwota 12 829,65 zł odzwierciedla po pierwsze wartość jednego ze świadczeń składających się na ewentualny kompleks świadczeń, które faktycznie otrzymała A. D.
(2)a ponadto kwota 12 829, 65 zł odzwierciedla wewnętrzne rozliczenia pomiędzy świadczeniodawcą i płatnikiem, a nie okoliczność w jaka jest rzeczywista wartość świadczenia analogicznego, które byłoby wykonane w Polsce, i od którego zapłaty ceny - byłaby zwolniona A. D.
(2)- jako osoba ubezpieczona. - obrazę art. 328 § 2 k.p.c. poprzez całkowite pominięcie ujawnienia i uzasadnienia podstawy prawnej wyroku częściowego, - art. 398 20 § 2 k.p.c. poprzez nieuwzględnienie wykładni prawnej dokonanej w niniejszej sprawie przez Sąd Najwyższy, - art.
§ 2k.p.c.
w zw. z art. art.
§ 1k.p.c.
poprzez rozpoznanie sprawy w składzie, który brał udział w wydaniu orzeczenia uchylonego po uwzględnieniu skargi kasacyjnej przez Sąd Najwyższy, skutkujące nieważnością postępowania, 3/ naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy: - art. 3 k.c. w zw. z art. 13 ustawy z dnia 10 października 2014 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2014r. poz. 1491, dalej „ustawa implementująca" lub „ustawa zmieniająca") poprzez przyjęcie retroaktywności przepisów ww.ustawy i w efekcie tego błędne zastosowanie art. 42a pkt 1 ustawy o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych (tj. Dz.U. z 2018 r. poz. 1510 ze zmianami, dalej „ustawa o świadczeniach") w zw. z art. 10 ustawy implementującej; - art. 5 (a) i Art. 7 ust. 1 w zw. z pkt 8, 10, 11 motywów dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/24/UE z dnia 9 marca 2011r. w sprawie stosowania praw pacjentów w transgranicznej opiece zdrowotnej (Dz.Urz. UE z 2011 r., L 88, s 45 ze zm., dalej „dyrektywa 2011/24/UE" lub „dyrektywa transgraniczna") oraz w związku z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z dnia 5 października 2010 r. sygn. C-173/09 w zw. z Art. 4 Traktatu o Unii Europejskiej i art. 87 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez ich niezastosowanie mimo pozytywnej wykładni Sądu Najwyższego dokonanej w niniejszej sprawie, - art. 481 § 1 k.c. poprzez jego niezastosowanie przy wydaniu wyroku deklaratywnego. Wskazując na powyższe zarzuty wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku częściowego w całości, zniesienie postępowania przed sądem pierwszej instancji począwszy od przekazania sprawy do Sądu Okręgowego w Krakowie po jej rozpoznaniu przez Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 13 stycznia 2017 r. sygn. akt III CSK 66/16 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości. Powodowie wnieśli o oddalenie apelacji pozwanego i zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania apelacyjnego. Pozwany NFZ wniósł o oddalenie apelacji powodów względnie jej odrzucenie. Pozwany Skarb Państwa- Minister Zdrowia wniósł o oddalenie apelacji pozwanego NFZ w całości podobnie jak apelacji powodów oraz o zasądzenie od powodów kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny, po rozpoznaniu obu apelacji, zważył, co następuje: Apelacja powodów podlega odrzuceniu, gdyż powodowie nie mają interesu prawnego (gravamenu) w zaskarżeniu wydanego wyroku częściowego, który jest korzystny dla powodów i pozwala im na szybsze zaspokojenie znaczącej części dochodzonego roszczenia przy jednoczesnym przesądzeniu odpowiedzialności pozwanego NFZ i kwestii dziedziczenia roszczenia o zwrot należnych kosztów leczenia poza granicami Polski w razie śmierci uprawnionego po ich poniesieniu. W rezultacie spór pomiędzy powodami a NFZ będzie toczył się już tylko co do wysokości roszczenia opartego na art. 42 a pkt 1 w zw. z art. 10 ustawy z 10.10.2014r o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Natomiast Sąd Okręgowy nie orzekł w zaskarżonym wyroku o odpowiedzialności Skarbu Państwa, czy też NFZ z tytułu zaniechania legislacyjnego, czy wadliwej implementacji Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2011/24/UE zatem brak podstaw prawnych do zaskarżenia wyroku w tym zakresie a w konsekwencji do rozstrzygania tej kwestii przez Sąd Apelacyjny. Zakres zaskarżenia wyroku przez powodów wskazuje, że w istocie apelacja ta została wniesiona od rozstrzygnięcia nieistniejącego z punktu widzenia interesu powodów, zatem podlegała odrzuceniu na podstawie art. 373 k.p.c. W ocenie Sądu Apelacyjnego gravamen stanowi warunek dopuszczalności środka zaskarżenia, a jego brak prowadzi do jego odrzucenia (por. chwaa 7 sędziów Sadu Najwyższego do sygn. akt III CZP 88/13, której nadano moc zasady prawnej). W przedmiotowej sprawie powodowie nie wykazali interesu prawnego (gravamen) w zaskarżeniu orzeczenia Sadu I instancji. Niedopuszczalna jest apelacja powodów w zakresie w jakim dąży do uwzględnienia roszczenia powodów ponad kwotę 12 829, 65 zł, gdyż roszczenia takie nie były one objęte wyrokiem częściowym. W myśl utrwalonego orzecznictwa sądowego „Wnoszenie środków odwoławczych od wyroku częściowego dopuszczalne jest tylko w tym zakresie, w jakim wyrok częściowy rozstrzygnął już o roszczeniach pozwu. Z tego względu nie jest dopuszczalna (rewizja) w przedmiocie odsetek za okres nie objęty wyrokiem częściowym" (tak: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 1968 r. sygn. akt I CR 410/68). Natomiast apelacja pozwanego NFZ jest nieuzasadniona i jako taka podlega oddaleniu. Przede wszystkim Sąd Okręgowy nie naruszył przepisów postępowania, a to art. 229 k.p.c, art. 230 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c., czy też art. 278 k.p.c. przyjmując za bezsporne, że według aktualnie obowiązującej ustawy, zwrot kosztów leczenia A. D.
(2)wynosiłby co najmniej 12.829,65 zł. Należy się zgodzić z pozwanym NFZ, że strona może cofnąć uznanie powództwa, dopóki sprawa nie jest zakończona. Pozwany jednak pomija, że kwestia wyceny przedmiotowych świadczeń, ich kwalifikacji, punktacji, przyjęcia odpowiedniej stawki za jeden punkt dotyczy sfery okoliczności faktycznych, które w zakresie stanowiącym podstawę rozstrzygnięcia wyrokiem częściowym były już przyznane i szczegółowo uzasadnione w odpowiedzi na pozew, a następnie rozbudowane w piśmie uznającym częściowo powództwo z dnia 29 maja 2017r (k.530-535). Pozwany pomija w apelacji, że w piśmie cofającym uznanie, uzasadnił tę decyzję stanowiskiem prawnym, że powodowie jako następcy prawni A. D.
(2)nie mają legitymacji czynnej w domaganiu się zwrotu przedmiotowych kosztów leczenia za granicą, gdyż prawo to ma charakter administracyjno-prawny i nie weszło do spadku po A. D.
(2), natomiast potwierdził, że wycena w/w świadczenia po implementacji Dyrektywy- zgodnie z art. 42 c ustawy o oświadczeniach wynosi 12.829,65 zł (pismo pozwanego z 3.01.2018r k.658-663). W piśmie tym pozwany wskazał, że wyceny dokonano na podstawie ogólnokrajowego i jednolitego „Cennika” świadczeń gwarantowanych, spełniającego wymagania określone w art. 42 c. Przyznania tej okoliczności faktycznej pozwany nie cofnął, czego nie należy mylić z cofnięciem uznania powództwa. Dla usunięcia wszelkiej wątpliwości w sferze tej okoliczności faktycznej Sąd Apelacyjny czyni dodatkowe ustalenia, że: W toku postępowania administracyjnego z wniosku A. D.
(2)o zwrot kosztów świadczeń naczelnik Wydziału Współpracy Międzynarodowej M. B. pismem z dnia 18 maja 2015r zwrócił się do A. W. jako do eksperta w tej dziedzinie z czterema pytaniami co do zasadności roszczenia i jego wysokości. A. W. udzieliła odpowiedzi, z której jednoznacznie wynika, że należna wnioskodawczyni kwota zwrotu zgodnie z cennikiem na ROK 2014 wynosi 12.829,65 zł. Dowód: pisma w/w k.539 i 540 akt) Na wniosek A. D.
(2)postępowanie zawieszono nie dokonując żadnej wypłaty. (dowód: wniosek o zawieszenie – k.541, postanowienie o zawieszeniu postępowania- k.542-543). Zasądzenie zatem kwoty 12.829,65 zł - jako części roszczenia - znajduje zatem niewątpliwą podstawę faktyczną tak w przyznaniu okoliczności faktycznych jak i w opinii M. W. nie zakwestionowanej nigdy przez pozwany NFZ. W sprawie – w sposób oczywisty nie zachodzi przypadek nierozpoznania istoty sprawy, a kwestia ewentualnej nieważności postępowania z uwagi na rozpoznanie sprawy przez tego samego sędziego, który wydał uchylone postanowienie odrzucające pozew, została przesądzona w toku postępowania. Istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii dziedziczenia roszczenia o zwrot kosztów leczenia zagranicą, w sytuacji, gdy śmierć pacjenta nastąpiła po uzyskaniu zgody Prezesa NFZ na leczenie zagranicą, przeprowadzeniu leczenia i poniesieniu kosztów. W tej kwestii Sąd Apelacyjny podziela stanowisko Sądu Okręgowego co do dziedziczności tego roszczenia. Sąd I Instancji nie dopuścił się naruszenia art. 922 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art.1 k.c., gdyż do dziedziczenia praw i obowiązków regulowanych przepisami prawa administracyjnego stosuje się również przepisy prawa spadkowego, chyba, że konkretny przepis ustawy stanowi inaczej. Przepis art. 30 § 4 k.p.a. bezpośrednio wskazuje na zasadę dziedziczenia praw o charakterze majątkowym wynikających z przepisów prawa administracyjnego (także publicznych). Zatem pochodzenie praw majątkowych wchodzących w skład spadku i dzielenie ich na publiczne i prywatne (cywilne) jest nieadekwatne, gdyż przy dziedziczeniu wszystkich praw majątkowych stosuje się te same zasady prawa spadkowego (art. 922 § 1 k.c.). Odmienna sytuacja występuje w przypadku dziedziczenia obowiązków. Przepis art. 30 § 4 k.p.a. nie przewiduje wstąpienia następców prawnych zmarłej strony do spraw dotyczących obowiązków wynikających z przepisów prawa administracyjnego. Z tego względu obowiązki wynikające z przepisów prawa administracyjnego (publicznoprawne) należy zaliczyć do kategorii obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, które co do zasady nie wchodzą w skład spadku (art. 922 § 2 k.c.). Z tego względu nie może odnieść skutku powoływanie się przez pozwany NFZ w apelacji na postanowienie WSA w Warszawie z dnia 30 grudnia 2016r. VI SA/Wa 489/16, dotyczące roszczeń Funduszu o zwrot kosztów leczenia zmarłego pacjenta nieobjętego ubezpieczeniem zdrowotnym. Sprawa ta dotyczyła bowiem wyegzekwowania od spadkobierców obowiązku zapłaty za leczenie. Z tego względu dziedziczenie obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego nie jest podobne sposób podobne do dziedziczenia praw majątkowych. Dziedziczenie praw majątkowych następuje co do zasady na podstawie art. 922 § 1 k.c. W ocenie Sądu Apelacyjnego dla powstania skutku dziedziczenia obowiązków publicznych zmarłego potrzebny jest szczególny przepis prawa, jak to przewidują np. przepisy Ordynacji podatkowej co do zobowiązań podatkowych. Biorąc pod uwagę przedstawione argumenty Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanego NFZ na podstawie art. 385 k.p.c. Wobec częściowego jedynie rozstrzygnięcia sprawy – również w stosunku do Skarbu Państwa – Ministra Zdrowia – brak było podstaw do orzeczenia w przedmiocie kosztów postępowania apelacyjnego, albowiem w tym przedmiocie zapadnie rozstrzygnięcie dopiero w orzeczeniu kończącym sprawę, a to w oparciu o art. 108 par. 1 k.p.c. SSA Paweł Czepiel SSA Józef Wąsik SSA Robert Jurga