Sygn. akt III AUa 1591/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 grudnia 2017 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący SSA Gabri

§ 2k.p.c., mając na uwadze treść art.

100 ust. 1 oraz art. 129 ust. 1 cyt. ustawy. Sąd I instancji częściowo uwzględnił odwołanie ubezpieczonego od decyzji z dnia 29 czerwca 2015r. w przedmiocie ustalenia kapitału początkowego i oddalił w całości odwołanie od decyzji z dnia 3 sierpnia 2015r., odmawiającej ponownego ustalenia kapitału początkowego. Powołał się przy tym na treść art. 174 ust. 1 i 3 ustawy emerytalnej, zgodnie z którym kapitał początkowy ustala się na zasadach określonych w art. 53, z uwzględnieniem ust. 2-

1. Podstawę wymiaru kapitału początkowego ustala się na zasadach określonych w art. 15, 16, 17 ust. 1 i 3 oraz art. 18, z tym, że okres kolejnych 10 lat kalendarzowych ustala się z okresu przed dniem 1 stycznia 1999r. Sąd Okręgowy dał wiarę rzetelnym i przekonywująco uzasadnionym wnioskom biegłej sądowej z zakresu emerytur i rent - S. K. odnośnie sposobu obliczenia wynagrodzenia, które pozwoliło w sposób właściwy obliczyć wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego ubezpieczonego. Powyższe wyliczenia biegłej znajdują odzwierciedlenie w całokształcie zgromadzonego materiału dowodowego, a w szczególności w treści akt osobowych ubezpieczonego i dokumentów płacowych. Kwestionowane przez ubezpieczonego w odwołaniu okresy nieskładkowe, to okresy pobierania zasiłku chorobowego od 27 września 1997r. do 8 listopada 1997r. i od 12 listopada 1998r. do 22 grudnia 1998r., które łącznie dały 2 miesiące i 23 dni. Bezpodstawne było żądanie ubezpieczonego zwiększenia podstawy wymiaru emerytury o 15% w oparciu o § 16 rozporządzenia rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 maja 1996r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1996 nr 63, poz. 292) wprowadzono zmiany, polegające m.in. na skreśleniu rozdziału 3, w którym był zamieszczony §
2. Rozporządzenie z dnia 21 maja 1996r. weszło w życie z dniem 7 czerwca 1996r. i wówczas przestał obowiązywać przepis, na który powoływał się ubezpieczony. Na dzień złożenia przez ubezpieczonego wniosku o ustalenie kapitału początkowego, na dzień wydania zaskarżonej decyzji, jak również na dzień wyrokowania nie było podstawy prawnej do zwiększenia podstawy wymiaru emerytury o 15%. Odnośnie rekompensaty z ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2015r., poz. 965), Sąd Okręgowy stwierdził, iż z art. 2 pkt 5 wynika, że rekompensata jest odszkodowaniem za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Ubezpieczony zaś złożył wniosek o emeryturę z tytułu pracy w szczególnych warunkach, a następnie wniósł odwołanie od decyzji odmawiającej mu przyznania tego prawa. Prawo to uzyskał wyrokiem Sądu, stąd nie ma podstaw do przyznania prawa do odszkodowania za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach, ponieważ ubezpieczony nie utracił takiej możliwości. Art. 184 i art. 185 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych określają warunki konieczne do uzyskania prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze i zasady ustalania wysokości tej emerytury, wobec czego, nie znajdują zastosowania do ustalenia wysokości kapitału początkowego. Odnosząc ustalony w sprawie stan faktyczny do powołanych wyżej przepisów, Sąd Okręgowy zważył, iż odwołanie M. S. od decyzji z dnia 29 czerwca 2015r. częściowo zasługuje na uwzględnienie, albowiem wskazany przez biegłą sądową wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego, obliczony z 10 kolejnych najkorzystniejszych lat kalendarzowych ubezpieczenia odwołującego, jest wyższy (wwpw 220,35%), niż ustalony poprzednio przez organ rentowy (wwpw 161,48%). Nadto ubezpieczony wykazał, że w okresie od 1 kwietnia 1985r. do 7 kwietnia 1988r. pozostawał w zatrudnieniu i ten okres należy uwzględnić do ustalenia kapitału początkowego. Mając powyższe na uwadze, Sąd I instancji na mocy art.

§ 2k.p.c.

zmienił zaskarżoną decyzję organu rentowego z dnia 29 czerwca 2015r. w ten sposób, że do wyliczenia wartości kapitału początkowego odwołującego przyjął wskaźnik wysokości podstawy wymiaru równy 220,35% i okres zatrudnienia od 1 kwietnia 1985r. do 7 kwietnia 1988r., zaś pozostałe zarzuty uznał za bezzasadne i oddalił w tym zakresie odwołanie ubezpieczonego, po myśli art.

§ 1k.p.c.

Na podstawie tego samego przepisu Sąd Okręgowy oddalił w całości odwołanie ubezpieczonego od decyzji z dnia 3 sierpnia 2015r. Wniosek ubezpieczonego, zgłoszony w piśmie z dnia 27 lutego 2016r. w przedmiocie odsetek za opóźnienie w wypłacie emerytury, Sąd na podstawie art. 477 10 § 2 k.p.c. przekazał do rozpoznania organowi rentowemu. O kosztach zastępstwa procesowego Sąd I instancji orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c., zasądzając od organu rentowego na rzecz ubezpieczonego kwotę 240 zł (w tym 60 zł tytułem kosztów zastępstwa w sprawie z odwołania od decyzji o ustalenie kapitału początkowego i 180 zł tytułem kosztów zastępstwa w sprawie z odwołania od decyzji o emeryturę). Apelację od wyroku wniósł ubezpieczony. M. S., zastąpiony przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżył wyrok w punktach 1 do 4, zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego:

1. art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016r., poz. 887 ze zm.), poprzez wadliwe jego niezastosowanie, podczas, gdy z ustalonego stanu faktycznego wynika, iż ubezpieczonemu przysługiwało prawo do emerytury pomostowej;
2. art. 32 ust. 1 ustawy o emeryturach, poprzez wadliwe jego zastosowanie, podczas, gdy z ustalonego stanu faktycznego wynika, iż ubezpieczony osiągnął już powszechny wiek emerytalny, w konsekwencji czego, przyznanie ubezpieczonemu prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu pracy w szczególnych warunkach, jest nieuzasadnione;
3. art. 16 w zw. z art. 21 ust. 1 oraz art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych (tekst jednolity: Dz. U. z 2017r., poz. 664), poprzez wadliwe ich niezastosowanie, podczas, gdy z ustalonego stanu faktycznego wynika, że ubezpieczony posiada odpowiedni okres pracy w szczególnych warunkach, jednakże wobec osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego, utracił możliwość nabycia prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym oraz emerytury pomostowej, w konsekwencji czego, przysługuje mu rekompensata;
4. art. 185 ust. 1-2 ustawy o emeryturach, poprzez ich wadliwe niezastosowanie, podczas, gdy z ustalonego stanu faktycznego wynika, iż dla ubezpieczonego wiekiem emerytalnym jest 65 lat i 7 miesięcy, a wiekiem emerytalnym, w którym spełnił warunki do uzyskania emerytury jest 60 lat, w konsekwencji czego, okres składkowy ubezpieczonego powinien zostać powiększony o 67 okresów;
5. § 16-18 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emertytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w brzmieniu sprzed 7 czerwca 1996r., poprzez wadliwe ich niezastosowanie, podczas, gdy z ustalonego stanu faktycznego wynika, iż ubezpieczony uzyskał prawo do wzrostu emerytury o 15% podstawy jej wymiaru przed dniem usunięcia tego przepisu, w konsekwencji czego, powinna zostać zastosowana konstrukcja ochrony praw nabytych;
6. art. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach, poprzez wadliwe niezastosowanie, podczas, gdy z ustalonego stanu faktycznego wynika wykonywanie przez ubezpieczonego pracy górniczej przez okres 5 lat, 2 miesięcy i 1 dnia, w konsekwencji czego, okres pracy górniczej powinien zostać pomnożony przez przelicznik 1,5, a więc ubezpieczonemu powinno zostać doliczone dodatkowe 30 okresów składkowych. Z kolei naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, to art. 233 § 1 k.p.c., poprzez nieuwzględnienie całości materiału dowodowego i niezaliczenie pracy w Straży Przemysłowej do pracy w szczególnych warunkach, zaniżenie wskaźnika wysokości podstawy wymiaru za 1988 rok, niezaliczenie do okresów składkowych 19 okresów zwolnienia od opłacania składek w okresie zawieszenia działalności gospodarczej, a nadto brak orzeczenia co do istoty sprawy w punkcie 2 wyroku, tj. ustalenia wartości kapitału początkowego. Apelujący wniósł o zmianę wyroku, poprzez ustalenie, że M. S. przysługuje prawo do emerytury po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego, ustalenie 432 okresów składkowych, ustalenie wskaźnika wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego na 233,82%, a współczynnika proporcjonalnego na 95,04%, ustalenie prawa do rekompensaty w oparciu o przepisy ustawy o emeryturach pomostowych, ustalenie prawa do wzrostu emerytury o 15% podstawy jej wymiaru. Alternatywnie wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku, poprzez zobowiązanie organu rentowego do uwzględnienia przy wyliczeniu kapitału początkowego powyższych danych, zasądzenie od organu rentowego na rzecz ubezpieczonego kosztów procesu i odstąpienie od obciążenia ubezpieczonego kosztami postępowania, zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Organ rentowy wniósł o oddalenie apelacji. Rozpoznając apelację ubezpieczonego, Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje. Apelacja M. S., zmierzająca do wzruszenia zaskarżonego wyroku, nie zasługuje na uwzględnienie. Żaden z wniosków podnoszonych w apelacji nie zyskał aprobaty Sądu Apelacyjnego. Z kolei wnioski, jakie z zebranego materiału dowodowego wyciągnął Sąd Okręgowy, są w pełni zgodne z obowiązującym stanem prawnym, a Sąd Apelacyjny je podziela. Nie budzi wątpliwości Sądu Apelacyjnego zarówno trafność rozstrzygnięcia, jak i rozważania przedstawione na jego uzasadnienie. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego naruszenia prawa procesowego - przepisu art. 233 § 1 k.p.c., w którym apelujący zaakcentował dokonanie błędnej oceny dowodów - co, jego zdaniem doprowadziło Sąd I instancji do nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego, należy wskazać, iż Sąd Apelacyjny nie dopatrzył się jakichkolwiek uchybień w tym względzie. Zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, wyrażoną w tym przepisie, sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie „wszechstronnego rozważenia zebranego materiału”, a zatem, jak podkreśla się w orzecznictwie, z uwzględnieniem wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak również wszelkich okoliczności towarzyszących przeprowadzaniu poszczególnych dowodów i mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Przepis art. 233 § 1 k.p.c. potwierdza zasadę swobodnej oceny dowodów, dokonywanej przez pryzmat własnych przekonań sądu, jego wiedzy i posiadanego zasobu doświadczeń życiowych. Ramy tej oceny wyznaczone są wymaganiami prawa procesowego oraz zasadami logicznego myślenia, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy, jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i - ważąc ich moc oraz wiarygodność - odnosi je do pozostałego materiału dowodowego. Zatem, omawiany przepis wyznacza reguły oceny dowodów. Przechodząc do meritum, należy wskazać, iż organ rentowy prawidłowo zinterpretował stan faktyczny, wskazując na złożenie przez ubezpieczonego wniosku o emeryturę w obniżonym wieku, skoro dołączył on, jako jego uzupełnienie, świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Sąd I instancji prowadził postępowanie dowodowe w celu ustalenia, czy M. S. posiada 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach; ostatecznie postępowanie sądowe zakończyło się stwierdzeniem wykazania takiego okresu, co miało skutek w postaci ustalenia prawa ubezpieczonego do emerytury w obniżonym wieku. Faktem natomiast jest, iż M. S., ur. (...), w dniu zgłoszenia wniosku, tj. 3 sierpnia 2015r., powszechny wiek emerytalny, określony w treści art. 24 ust. 1b pkt 3 ustawy z dnia 17 grudnia1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2016r., poz. 887) osiągnął w dniu 30 marca 2015r. Oznacza to, iż rzeczą organu rentowego było przyznanie ubezpieczonemu prawa do emerytury z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego (skoro nie znalazł podstaw do przyznania emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach), poczynając od pierwszego dnia miesiąca złożenia wniosku, tj. od 1 sierpnia 2015r., bez oczekiwania na wniosek w tym względzie. Miało to istotne znaczenie dla wypłaty świadczeń. Fakt uzyskania prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wykluczał natomiast uzyskanie prawa do rekompensaty przewidzianej w treści art. 21 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych (tekst jednolity: Dz. U. z 2015r., poz. 965); Sąd I instancji uzasadnił swoje stanowisko w tym względzie. Niesłusznym jest zarzut apelacji o niezastosowaniu przez Sąd Okręgowy treści art. 24 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach; przepis ten odsyła do ustawy o emeryturach pomostowych, ale pod warunkiem nieuzyskania prawa do emerytury, określonego w tym przepisie. Taka sytuacja w tym przypadku nie zachodzi, a nadto, ubezpieczony nigdy nie wystąpił ze stosownym wnioskiem o ustalenie prawa do emerytury pomostowej. Niezrozumiałym jest zarzut apelacji o konieczności zwiększenia okresów składkowych ubezpieczonego o 67 okresów, gdyż ukończył wiek emerytalny po osiągnięciu 60 lat życia. Liczba okresów składkowych wynika z ilości faktycznie przepracowanych miesięcy objętych ubezpieczeniem (art. 6 ust. 1 oraz wymienionych w dalszej części artykułu w punktach od 2 do 10 ustawy z dnia 17 grudnia1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). Z kolei okres ubezpieczenia to - zgodnie z treścią art. 4 pkt 5 cyt. ustawy - okres opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz okres nieopłacania składek z powodu przekroczenia w trakcie roku kalendarzowego kwoty rocznej podstawy wymiaru składek. Zatem, wszystkie okresy aktywności zawodowej ubezpieczonego po ukończeniu przez niego 60 roku życia, tj. po 30 sierpnia 2009r., spełniające ten warunek, są do ogólnego stażu zaliczone. Podobnie bezpodstawne było żądanie zwiększenia podstawy wymiaru emerytury o 15% w oparciu o § 16 rozporządzenia rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Miał rację Sąd Okręgowy wskazując, iż rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 maja 1996r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1996r., nr 63, poz. 292) wprowadzono zmiany polegające m.in. na skreśleniu rozdziału 3, w którym był zamieszczony §
7. Na dzień złożenia przez ubezpieczonego wniosku o ustalenie kapitału początkowego, na dzień wydania zaskarżonej decyzji, jak również na dzień wyrokowania, nie było podstawy prawnej do zwiększenia podstawy wymiaru emerytury o 15%. Konstrukcja ochrony praw nabytych nie może mieć zastosowania, tak jak chce tego apelujący, gdyż w dacie 21 maja 1996r. nie nabył on prawa do jakiegokolwiek świadczenia z systemu ubezpieczeń społecznych. Zarzut wadliwości niezastosowania treści art. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i niedoliczenia do stażu pracy dalszych 30 (zapewne miesięcy, choć z treści apelacji to nie wynika) okresów składkowych z tytułu wykazania 5 lat pracy górniczej, dowodzi niezrozumienia istoty ustalania prawa do emerytur górniczych i ich wysokości. Art. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy pozwala zastosować jedynie przelicznik 1,5 za każdy rok pracy górniczej wykonywanej pod ziemią stale i w pełnym wymiarze czasu pracy i został umieszczony w dziale II rozdział 4 ustawy; z całą pewnością zapis zawarty w tym przepisie nie wpływa na zwiększenie stażu pracy. Natomiast, zgodnie z treścią art. 50d ust. 1 ustawy, istnieje możliwość zaliczenia w wymiarze półtorakrotnym okresów pracy na obszarze Państwa Polskiego po spełnieniu warunków w nim określonych. Wykazanie takich okresów skutkuje możliwością zastosowania przelicznika 1,8 - zgodnie z treścią art. 52 ust. 1 pkt 2 ustawy; ubezpieczony nie wykazywał zatrudnienia na warunkach określonych w treści art. 50d ust. 1 ustawy. Zarzuty zawarte w apelacji, a dotyczące naruszenia przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, również nie zasługują na aprobatę. Sąd I instancji szczegółowo uzasadnił podstawy przyjęcia określonych parametrów do wyliczenia kapitału początkowego, opierając się na głównej i uzupełniającej opinii biegłej sądowej. Sąd Apelacyjny nie znajduje podstaw do ich kwestionowania. Sposób określenia w treści wyroku wskaźnika wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego jest wystarczający do ostatecznego jego wyliczenia i nie wpływa na ocenę co do niewyjaśnienia istoty sporu w tym zakresie. Niedokonywanie ustaleń w zakresie pracy w warunkach szczególnych ponad wykazany okres 15 lat było prawidłowe, co również uzasadnił Sąd Okręgowy. Zarzut niedoliczenia dalszych 19 okresów składkowych (zapewne miesięcy) z tytułu zwolnienia ubezpieczonego od opłacania składek w okresie zawieszenia działalności gospodarczej, również jako bezzasadny podlegał oddaleniu. Ubezpieczony zawiesił wówczas działalność gospodarczą i z tego tytułu nie opłacał składek, stąd nie może w chwili obecnej skutecznie domagać się zaliczenia tego okresu do ogólnego stażu pracy; uwagi na temat okresów ubezpieczenia zostały zawarte wyżej. Uwzględniając powyższe uwagi, Sąd Apelacyjny nie znalazł żadnych podstaw prawnych do zmiany zaskarżonego orzeczenia i po myśli art. 385 k.p.c. orzekł o oddaleniu apelacji. Natomiast w punkcie 2 wyroku Sąd Apelacyjny orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - na zasadzie treści rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. /-/SSO del. B.Torbus /-/SSA G. Pietrzyk-Cyrbus /-/SSA A.Grymel Sędzia Przewodniczący Sędzia JR