← Polska

V AGa 689/18

Sygn. akt V AGa 689/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 stycznia 2019 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach V Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Tomasz Pidzik Sędziowie: SA Jadw

art. 252 § 1 k.s.h. do stwierdzenia nieważności lub uchylenia zaskarżonych uchwał, Sąd Okręgowy oddalił powództwo. Zauważył Sąd Okręgowy, że zarzut strony powodowej, złożony w związku z rzekomym brakiem możliwości zapoznania się z zeznaniami świadków przesłuchanych w drodze pomocy prawnej, jest nie tylko nieuzasadniony, ale też sprzeczny z dobrymi obyczajami w rozumieniu art. 3 k.p.c. Powódka miała bowiem możliwość zapoznania się z zeznaniami tych świadków przez wiele miesięcy. Nie było przeszkód, aby powódka złożyła wniosek o doręczenie odpisów protokołów, czy też ich tłumaczeń w terminie umożliwiającym jej zapoznanie się z tymi zeznaniami. Co więcej, strona powodowa miała możliwość zapoznania się z zeznaniami przynajmniej jednego (zresztą przez nią wnioskowanego) spośród przesłuchanych w drodze pomocy prawnej świadków bez potrzeby występowania o odpisy czy kopie zeznań, albowiem była obecna na rozprawie w dniu 19 stycznia 2018 r. Nie było wówczas przeszkód do udostępnienia jej akt sprawy w tym celu. „Pomijając natomiast okoliczność, że strona – zwłaszcza reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – powinna śledzić stan sprawy, należy zwrócić uwagę na fakt, iż mogła się domyślić, iż protokół przesłuchania pozostałych świadków jest już w aktach sprawy tut. Sądu, a nawet, iż zostało sporządzone tłumaczenie ich zeznań najpóźniej w dniu doręczenia jej odpisu postanowienia z dnia 19 kwietnia 2018 r. (k. 798 akt), a to w dniu 2 maja 2018 r. (k. 804 akt)”. Należy z całą mocą podkreślić, iż Sąd nie miał obowiązku doręczenia odpisów zeznań świadków ani ich tłumaczeń bez wniosku strony, która ma też swobodę w wyborze pełnomocnika i nie może wywodzić jakichkolwiek zarzutów z faktu odległości między siedzibą Sądu a siedzibą pełnomocnika. Ponadto – co wynika już z pozwu – jedna z siedzib pełnomocnika znajduje się w tej samej miejscowości, co siedziba tut. Sądu. O kosztach procesu orzeczono po myśli art. 98 §

§ 3w zw.

z art. 99 k.p.c., uwzględniając wynagrodzenie radcy prawnego w kwotach po 1.080 zł, liczonych od każdej zaskarżonej uchwały (łącznie 5400 zł), opłatę skarbową od jednego pełnomocnictwa w kwocie 17 zł jako koszt celowego dochodzenia praw i poniesione przez pozwanego wydatki na koszty tłumaczeń w kwotach 318,42 zł, 198,16 zł i 148,62 zł. Wyrok zaskarżyła, w całości, apelacją powódka i zarzucając mu: 1) wydanie orzeczenia w warunkach nieważności postępowania wskutek pozbawienia powódki możliwości obrony jej praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.), w wyniku: uniemożliwienia powódce uczestniczenia w przesłuchaniu świadków słuchanych w drodze pomocy sądowej sądami w Monza (Tribunale di Monza) i Vercelli (Tribunale di Vercelli ) we Włoszech - panów A. D., L. B. oraz E. B., przez niezawiadomienie powódki o tej czynności, wskutek czego powódka nie była obecna na przesłuchaniu L. B. ani E. B. a w odniesieniu do przesłuchania świadka D., powódka nie była zawiadomiona o pierwszym terminie przesłuchania świadka, które odbyło się w dniu 19 września 2017 r. i nie była na nim obecna, zaś w trakcie drugiego przesłuchania, w dniu 14 listopada 2017 r., mimo obecności na tym przesłuchaniu, nie miała możliwości zadawania świadkowi pytań spoza listy przekazanej sądowi wezwanemu przez Sąd Okręgowy; niedoręczenia przez Sąd powódce odpisów protokołów zeznań tych świadków ani nie poinformowania powódki o złożeniu ich do akt sprawy aż do terminu rozprawy w dniu 13 czerwca 2018 r., na której Sąd Okręgowy oddalił wniosek o odroczenie rozprawy i uniemożliwił pełnomocnikowi powódki efektywne zapoznanie się z protokołami zeznań ww. świadków, dając pełnomocnikowi powódki przed zamknięciem rozprawy ok, 10 minut na analizę zeznań wspomnianych, kluczowych świadków, w oparciu o których zeznania został ustalony stan faktyczny w sprawie (co w szczególności uniemożliwiło pełnomocnikowi powoda przeanalizowanie ich na tyle, aby zwrócić Sądowi uwagę na uchybienia sądów w Monza i Vercelłi w zakresie zadawanych przez nie pytań); a następnie: wydania wyroku bezpośrednio po terminie rozprawy 13 czerwca 2018 r., w którym to wyroku Sąd dokonał ustaleń faktycznych wprost na podstawie zeznań świadków A. D., L. B. i E. B. złożonych przed Sądami w Monza i Vercelli (Włochy), co do których powódka nie mogła zająć stanowiska, i które w konsekwencji okazały się błędne; w sytuacji, w której sądy włoskie nie zadały świadkom pytań sformułowanych przez powódkę, które zostały przekazane przez powódkę Sądowi Okręgowemu wraz z tłumaczeniem przysięgłym w dniu 24 marca 2017 r. w wykonaniu zobowiązania Sądu Okręgowego, z 10 marca 2017 r., do złożenia listy pytań do świadków - a z uwagi na uniemożliwienie pełnomocnikowi powódki rzetelnego zapoznania się z protokołami zeznań świadków przesłuchiwanych przez sądy włoskie, powódka nie miała możliwości zwrócenia uwagi Sądu Okręgowego na ww. uchybienie; przez co Sąd dopuścił się również naruszenia przepisów wskazanych poniżej w zarzutach pod pkt 2) lit. a) - e); 1) naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy: a) naruszenie art. 11 ust. 4 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1206/2001 z 28 maja 2001 r. w sprawie współpracy między sądami państw członkowskich przy przeprowadzaniu dowodów w sprawach cywilnych i handlowych, wskutek nie zawiadomienia przez sąd wezwany (Tribunale di Vercelli we Włoszech) o miejscu i terminie przesłuchania świadków: Enrico Bazzi i Luigi Bonzano przez sąd wezwany, wskutek czego powódka została pozbawiona możliwości udziału w przesłuchaniu, które odbyło się w dniu 8 stycznia 2018 r. i zadawania pytań ww. świadkom; b) naruszenie 156 k.p.c. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP wskutek nieodroczenia rozprawy z 13 czerwca 2018 r. mimo występowania ważnej przyczyny polegającej na konieczności umożliwienia powódce zapoznania się z protokołami przesłuchań świadków L. B. i E. B. w sposób rzetelny i umożliwiający obronę praw powódki; c) naruszenie 155 k.p.c. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP wskutek nieudzielenia pełnomocnikowi powódki na rozprawie w dniu 13 czerwca 2018 r. odpowiedniego terminu na zapoznanie się z protokołami przesłuchań świadków L. B. i E. B. w sposób rzetelny i umożliwiający obronę praw powódki; d) naruszenia 210 §

§ 3k.p.c.

oraz art. 224 § 1 k.p.c. poprzez uniemożliwienie powódce przedstawiania żądań wniosków, twierdzeń i dowodów oraz uniemożliwienie roztrząsania wyników postępowania dowodowego na rozprawie w dniu 13 czerwca 2018 r., a to wskutek udzielenia zbyt krótkiego terminu na umożliwienie powódce rzetelnego zapoznania się z protokołami przesłuchań świadków L. B. i E. B., nieodroczenia rozprawy oraz zamknięcia rozprawy w dniu 13 czerwca 2018 r. e) naruszenie art. 217 §

§ 3k.p.c.

poprzez bezpodstawne zaniechanie przekazania sądom wezwanym (Tribunale di Monza oraz Tribunale di Vercelli) pytań do świadków, sformułowanych przez powódkę, które zostały przekazane przez powódkę Sądowi Okręgowemu wraz z tłumaczeniem przysięgłym w dniu 24 marca 2017 r. w wykonaniu zobowiązania Sądu Okręgowego, z 10 marca 2017 r., do złożenia listy pytań do świadków, co stanowiło naruszenie prawa powódki do udziału w czynnościach dowodowych - a z uwagi na uniemożliwienie pełnomocnikowi powódki efektywnego zapoznania się z protokołami zeznań świadków przesłuchiwanych przez sądy włoskie, powódka nie miała możliwości zwrócenia uwagi Sądu Okręgowego na ww. uchybienie;

  1. f)naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez oparcie wyroku na niepełnych ustaleniach faktycznych w wyniku wybiórczego przeprowadzenia dowodów i przekroczenie zasad swobodnej oceny dowodów, prowadzące do błędnych ustaleń faktycznych, polegające na:
  2. a)oparciu zaskarżonego wyroku na zeznaniach świadków: A. D., E. B. i L. B., w sytuacji, w której sądy wezwane przeprowadziły te dowody w oparciu o zadanie wybiórczych pytań, z pominięciem pytań sformułowanych pisemnie przez pełnomocnika powódki i złożonych przez powódkę Sądowi Okręgowemu w dniu 24 marca 2017 r.:
  3. ii)bezpodstawnemu odmówieniu wiarygodności zeznaniom świadka A. D., w zakresie, w którym zeznał on, że w 2015 r. większościowy wspólnik pozwanej proponował przeniesienie działalności operacyjnej pozwanej spółki do „pewnej innej spółki należącej do grupy (...)”, z tego powodu, że świadek nie wymienił nazwy tej spółki - w sytuacji, w której fakt, iż świadek nie znał nazwy tej spółki, nie świadczy o tym, że wypowiedź taka nie miała miejsca; iii) pominięciu wniosku dowodowego, zaoferowanego przez powódkę na rozprawie w dniu 13 czerwca 2018 r., o przeprowadzenie dowodu z ostatecznego wyroku sądu arbitrażowego ad hoc , w składzie A. M., J. M. i M. B., z dnia 2 marca 2018 r. (dalej jako „Wyrok Arbitrażowy”) - co miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na dokonaniu wybiórczego ustalenia faktycznego istotnego dla rozstrzygnięcia, z pominięciem okoliczności wynikających z Wyroku Arbitrażowego;
  4. iv)nieprawidłowym przyjęciu, jakoby pozwana poniosła szkodę na skutek dokonanej przez siebie zmiany umowy spółki (...) sp. z o.o. i na skutek zbycia należących do niego 2 udziałów w kapitale zakładowym (...) sp. z o.o. - w sytuacji, w której czynności te zostały dokonane przez samą pozwaną, zmiany umowy spółki (...) sp. z o.o. na datę orzekania przez Sąd Okręgowy były już uchylone (i zostały uchylone głosami powoda po zaledwie ok. 2 tygodniach od uchwalenia), zaś nabycie przez powódkę dwóch udziałów w (...) sp. z o.o. nie spowodowało żadnej szkody dla powódki z uwagi na to, że powódka posiada w dalszym ciągu ponad 99% głosów w kapitale zakładowym (...) sp. z o.o.;
  5. v)bezpodstawnym przyjęciu, jakoby powódka była zainteresowana w pozwanej spółce „wyłącznie uzyskiwaniem dywidendy”, co nastąpiło w oparciu o zeznania świadków L. B. i E. B. (s. 11 wyroku), w sytuacji, w której zeznania ww. świadków, złożone przed sądem wezwanym (Tribunale di Vercelli) we Włoszech, w dniu 8 stycznia 2018 r., nie potwierdzają powyższej tezy;
  6. vi)bezpodstawnym pominięciu, przy ustaleniu, że większość członków zarządu pozwanej głosowała za podwyższeniem kapitału zakładowego w spółce (...) sp. z o.o. (s. 11 wyroku), że głosowanie to odbyło się bez udziału p. E. A. - jednego z członków zarządu pozwanej, który nie został zaproszony do udziału w tym zgromadzeniu; vii) nieprawidłowym przyjęciu, że większościowy wspólnik pozwanej nie proponował w 2015 r. przeniesienia całego zakresu działalności operacyjnej do „pewnej innej spółki należącej do grupy (...)” (s. 12 wyroku), w sytuacji, w której okoliczność ta wynika z zeznań świadka A. D. i znajduje potwierdzenie w innych dowodach;
  7. g)naruszenie art. 755 § 1 k.p.c. w zw. z art. 360 k.p.c. poprzez błędne uznanie, że uchylenie w dniu 31 maja 2016 r. postanowienia Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 11 grudnia 2015 r. o sygn. XIV GC 612/15/BS z mocą wsteczną spowodowało, iż pan E. A. nie był w dniach 22 i 23 grudnia 2015 r. umocowany do reprezentacji pozwanej; 1. naruszenie prawa materialnego:
  8. a)naruszenie art. 252 § k.s.h. i art. 249 § 1 k.s.h. przejawiające się w ich niezastosowaniu wskutek błędnego przyjęcia, że brak zastrzeżeń biegłego rewidenta do sprawozdania zarządu pozwanej spółki za 2015 r. i do sprawozdania finansowego pozwanej spółki za 2015 r. czyni bezzasadnym zarzuty powódki w odniesieniu do braku rzetelności tych sprawozdań, w sytuacji, w której art. 252 § 1 k.s.h. ani art. 249 § 1 k.s.h. nie przewidują przesłanki oddalenia powództwa o stwierdzenie nieważności uchwał lub o ich uchylenie, jeżeli biegły rewident wyraził pozytywną opinię na temat treści sprawozdań będących przedmiotem zaskarżonych uchwał, a więc w sytuacji, gdy ocena ważności uchwały zatwierdzającej takie sprawozdanie oraz ocena przesłanek z art. 249 § 1 k.s.h. musi być dokonywana przez Sąd meriti, co doprowadziło Sąd I instancji do nierozpoznania istoty sprawy;
  9. b)naruszenie z art. 52 ust. 2 ustawy o rachunkowości i art. 252 k.s.h. polegające na ich niezastosowaniu wskutek błędnego pominięcia, że uchwała nr (...) była nieważna, gdyż zatwierdzała sprawozdanie finansowe sporządzone z naruszeniem art. 52 ust. 2 ustawy o rachunkowości, gdyż podpisane przez część członków zarządu, a nie wszystkich członków zarządu, co stanowiło przy tym nierozpoznanie istoty sprawy;
  10. c)naruszenie art. 208 § 4 i 5 k.s.h. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, przejawiające się w przyjęciu, jakoby D. G., działający jako członek zarządu pozwanej przy dokonywaniu czynności zapłaty na rzecz spółki (...) sp. z o.o. z siedzibą w T., działał na podstawie uchwały zarządu pozwanej spółki, w sytuacji, w której zarząd pozwanej spółki nie miał prawa podjęcia uchwały w tym przedmiocie ze względu na brak zawiadomienia jednego z członków zarządu - p. E. A. - o tym posiedzeniu;
  11. d)naruszenie art. 228 § 1 k.s.h. i art. 201 § 1 k.s.h. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, przejawiające się w błędnym uznaniu, że zgromadzenie wspólników pozwanej spółki miało kompetencję do podjęcia uchwały nr (...), w sytuacji, w której kompetencje zgromadzenia wspólników spółki są wyczerpująco wymienione w przepisach kodeksu spółek handlowych i w umowie spółki, zaś domniemanie kompetencji dotyczących prowadzenia spraw w spółce przysługuje zarządowi; w wyniku powyższego:
  12. e)o nieprawidłowe zastosowanie art. 252 § 1 k.s.h. i oddalenie powództwa o stwierdzenie nieważności uchwał nr (...), (...), (...), (...) i (...) mimo istnienia przesłanek do wydania takiego orzeczenia, oraz
  13. f)nieprawidłowe zastosowanie art. 249 § 1 k.s.h. i nieuwzględnienie powództwa ewentualnego o uchylenie uchwał nr (...), (...), (...), (...) i (...), mimo istnienia przesłanek do wydania wyroku uwzględniającego powództwo. Wniosła o: 1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, zniesienie postępowania w zakresie dotkniętym nieważnością poprzez pominięcie czynności dokonanych na rozprawie w dniu 13 czerwca 2018 r. i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, wraz z pozostawieniem temu sądowi orzeczenia w przedmiocie kosztów postępowania za obie instancje; - ewentualnie, w razie nieuwzględnienia przez Sąd zarzutu nieważności postępowania zarzutu nierozpoznania istoty sprawy. 2. zmianę zaskarżonego wyroku w całości i stwierdzenie nieważności uchwał Zgromadzenia Wspólników pozwanej o nr (...), (...), (...), (...) i (...) z dnia 24 czerwca 2016 r., ewentualnie uchylenie ww. uchwał oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów postępowania sądowego, wraz według norm przepisanych, w tym kosztów postępowania apelacyjnego, wraz z kosztami zastępstwa procesowego w obu instancjach według norm przepisanych, W przypadku uchylenia zaskarżonego wyroku, wniosła o wskazanie przez Sąd Apelacyjny Sądowi Okręgowemu, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy ponownie przesłuchał świadków A. D., L. B. i E. B., względnie, aby co najmniej udzielił powódce terminu na zajęcie stanowiska w odniesieniu do zeznań świadków; ewentualnie zaś, aby w przypadku braku uchylenia zaskarżonego wyroku, Sąd Apelacyjny samodzielnie ponowił ww. czynności dowodowe. Apelująca wniosła również o: dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów załączonych do niniejszej apelacji na okoliczność ich treści, a w szczególności na okoliczność: (
  14. i)ważności umowy sprzedaży 2 udziałów w spółce (...) sp. z o.o., zawartej pomiędzy pozwanym a powodem, a także prawomocnego odrzucenia powództwa pozwanego przeciwko powodu o ustalenie nieistnienia lub stwierdzenie nieważności tej umowy; (
  15. ii)skutków pro futuro uchylenia postanowienia o zabezpieczeniu polegającym na wstrzymaniu wykonania uchwał odwołujących członków zarządu i tym samym uprawnienia p. E. A., członka zarządu pozwanej, do reprezentacji pozwanej spółki w dniu 22 i 23 grudnia 2015 r., mimo późniejszego uchylenia postanowienia o zabezpieczeniu, wydanego przez Sąd Okręgowy w Katowicach z 11 grudnia 2015 r., o sygn. XIV GC 612/15/BS; (iii) skorzystania przez powódkę z uprawnienia wynikających z art. 212 k.s.h. do żądania udzielenia przez pozwaną spółkę informacji i udostępnienia dokumentów dotyczących zdarzeń faktycznych objętych sprawozdaniami finansowymi i sprawozdaniami zarządu za 2015 r. pozwanej spółki, zatwierdzonymi w zaskarżonych uchwałach nr (...) i (...) (k: 909 – 932). Rozpoznając apelację powódki Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: apelacja podlega uwzględnieniu, albowiem zachodzi nieważność postępowania na gruncie rozpoznawanej sprawy wskutek naruszenia regulacji przepisu art. 379 punkt 5 k.p.c. Powódka podniosła zarzuty prawa procesowego oraz prawa materialnego, jednakże w pierwszej kolejności wymaga omówienia zarzut najdalej idący, a mianowicie nieważność postępowania wskutek pozbawienia powódki możliwości obrony jej praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.). Na wstępie zauważyć należy, iż uchybienia procesowe powodujące nieważność postępowania, Sąd Apelacyjny, uwzględniając te uchybienia z urzędu (a także na zarzut skarżącego) nie bada, skarżący zatem nie musi wykazywać, związku przyczynowego między uchybieniem procesowym powodującym nieważność postępowania a wynikiem sprawy. Z powodu bezwzględnego charakteru przyczyny nieważności postępowania bez znaczenia jest także okoliczność, czy strona o błędach sądu wiedziała i czy mogła je wytknąć w toku postępowania przed Sądem Okręgowym (art. 162 in fine k.p.c.), gdyż Sąd Apelacyjny błędy te powinien wziąć pod uwagę z urzędu. Przepis art. 379 pkt 5 k.p.c. stanowi, iż nieważność postępowania zachodzi jeżeli strona została pozbawiona możliwości obrony swych praw. Wadliwość ta nie musi istnieć w ciągu całego postępowania pierwszoinstancyjnego, decydujące jest bowiem to, czy występowała ona przy orzekaniu i w postępowaniu bezpośrednio poprzedzającym wydanie orzeczenia. W ocenie Sądu Apelacyjnego, na gruncie rozpoznawanej sprawy, wskazana wadliwość wystąpiła, apelująca została pozbawiona możliwości obrony swoich praw. Podstawową gwarancją procesową strony jest prawo brania udziału w postępowaniu sądowym. Do decyzji strony należy, czy ów udział będzie czynny, czy też bierny. Pozbawienie strony możliwość obrony swoich praw polega na tym, że z powodu wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub jego istotnej części. Nie budzi wątpliwości, iż wystąpienie tej wadliwości należy ocenić przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy, nie należy jej wiązać wyłącznie z sytuacją całkowitego wyłączenia strony od udziału w sprawie. Pozbawienie strony możliwości obrony swych praw w procesie oznacza sytuację, w której Sąd Okręgowy nie powinien w ogóle przystępować do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Zauważyć należy, iż zgodnie z zasadą bezpośredniości strona ma prawo być obecna przy przeprowadzaniu dowodów. Nie może budzić wątpliwości, iż zgodnie z art. 236 zdanie 1 k.p.c. w postanowieniu o przeprowadzeniu dowodu sąd oznaczy fakty podlegające stwierdzeniu „środek dowodowy i – stosownie do okoliczności sędziego lub sąd, który ma dowód przeprowadzić, a ponadto jeżeli jest to możliwie, termin i miejsce przeprowadzenia dowodu. Sąd orzekający jest uprawniony do selekcji dowodów, co znajduje odzwierciedlenie w postanowieniach dowodowych. Zgodnie z bowiem z art. 227 k.p.c. przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie. Uwzględniając powyższe, wskazać należy, iż na rozprawie w dniu 10 marca 2017 r. Sąd Okręgowy uwzględnił wniosek o przesłuchanie świadków (przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków): A. D., E. B. i L. B. – na okoliczności wskazane w postanowieniu dowodowym k: 497 przez sądem włoskim Tribunale di Vercelli świadków L. B. i E. B., a przed Tribunale di Monza – A. D.. Jednocześnie zobowiązał Sąd pełnomocników stron do złożenia listy pytań do świadków wraz z tłumaczeniem przysięgłym w terminie dwutygodniowym pod rygorem pominięcia (k: 497). W zakreślonym terminie powódka, jak i pozwana, pismami przygotowawczymi złożyły listy pytań do w/w świadków wraz z tłumaczeniem. Powódka w formie załącznika do pisma procesowego z 24 marca 2017 r. sformułowała do świadka A. D. 31 pytań (k: 507-511), świadków L. B. i E. B. – 20 pytań (k: 512-515, 516-518). Pozwana, jak wskazano również przygotowała listę pytań do tychże świadków wraz z tłumaczeniem (k: 521-523). Sąd Okręgowy przygotował cztery pytania do świadków E. B. i L. B. (k: 531-532) oraz pięć do A. D., określając je mianem „Lista pytań Sądu”, które to pytania przy sporządzeniu ich tłumaczenia wraz z tłumaczeniem, wyciągiem z prawa polskiego (k: 526, k: 531-543) przesłano do sądów włoskich. Równocześnie zarządzeniem z dnia 18 kwietnia 2017 r. Sąd poinformował pocztą elektroniczną pełnomocników stron, że ich listy pytań nie zostały przesłane wraz z odezwami, bowiem nie zaznaczyli w listach pytań i ich tłumaczeniach, iż są to pytania pełnomocników powódki lub pozwanej „stąd ewentualne przesłanie listy pytań przez pełnomocników stron winno nastąpić bezpośrednio do sądów wezwanych”. Zarządzono przesłanie odezwy zgodnie z zarządzeniem z dnia 10 marca 2017 r. bez listy pytań stron (k: 527). Do sądów wezwanych przesłano wnioski o przeprowadzenie dowodu Formularz (...) w oparciu o art. 4 rozporządzenia Rady (WF) nr (...) z dnia 28 maja 2001 r. w sprawie współpracy między sądami Państw Członkowskich przy przeprowadzeniu dowodów w sprawach cywilnych lub handlowych (Dz.U. L 174 z 27 czerwca 2001 str. 1 (k: 553 – 582). W żadnym z trzech Formularzy(...) pod pozycją „9. obecność i uczestnictwo stron 9.1. strony oraz ich pełnomocnicy, jeśli zostali ustanowieni, będą obecni przy przeprowadzeniu dowodu; 9.2. uczestnictwo stron oraz ich pełnomocników, jeżeli zostali ustanowieni, jest wymagalne” nie zaznaczono by wykonanie odzew odbyło się w obecności lub przy udziale stron. W tym miejscu wskazać należy, iż zgodnie z art. 11 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1206/2001 z dnia 28 maja 2001 r. w sprawie współpracy między sądami państw członkowskich przy przeprowadzeniu dowodów w sprawach cywilnych lub handlowych (Dz.U. UE. L. 2001. 174. 1 z póź. zm.) – ust. 1. jeżeli jest to przewidziane w prawie państwa członkowskiego sądu wzywającego (tu polskiego), strony i ich przedstawiciele, jeżeli zostali ustanowieni, mają prawo być obecni przy przeprowadzeniu dowodu przez sąd wezwany (tu włoski). Zgodnie zaś z ust. 2 tegoż artykułu – sąd wzywający zawiadamia w swoim wniosku sąd wezwany, przy użyciu formularza (...) w załączniku, że strony i ich przedstawiciele, jeżeli zostali ustanowieni (w rozpoznawanej sprawie zostali ustanowieni przez obie strony), będą obecni oraz w stosownych przypadkach, że wystąpiono z wnioskiem o ich udział. Zawiadomienie takie może również zostać przekazane w każdej innej właściwej chwili. Zgodnie zaś z ust. 3 jeżeli wystąpiono z wnioskiem o udział w przeprowadzeniu dowodu stron i ich przedstawicieli, jeżeli zostali ustanowieniu, sąd wezwany określa zgodnie z art. 10 warunki ich uczestnictwa. Właściwe wypełnienie formularzu (...) (pkt 9, pkt 10) oznacza, że sąd wezwany zawiadamia strony i ich przedstawicieli, jeżeli zostali ustanowieni, przy użyciu formularza (...) w załączniku, o miejscu i czasie przeprowadzenia dowodu oraz w stosownych przypadkach, o warunkach, na jakich mogą w nim uczestniczyć. Stosowne postępowanie zgodne z art. 11 ust. 5 może wdrożyć sąd wezwany. Uszło uwagi Sądu Okręgowego, iż zgodnie z art. 1131 § 3 k.p.c. dotyczącego prawa obecności stron na równych zasadach w celu umożliwienia obecności przy przeprowadzeniu dowodu lub udziału w tej czynności, o ile nie sprzeciwia się to prawu państwa wezwanego, a nie sprzeciwia się, albowiem pełnomocnicy powódki i pozwanej byli obecni pozyskując wiedzę o terminie przesłuchania świadka A. D., zaś pełnomocnicy pozwanej - świadków L. B. i E. B. przy ich przesłuchaniu (k: 701-705 i 795 -797) strony lub ich pełnomocników – przedstawicieli, sąd polski może wnosić o bezpośrednie zawiadomienie o miejscu i czasie przeprowadzenia dowodu przez właściwy organ (sąd). Powyższa regulacja oznacza tyle, że strony i ich pełnomocnicy mogli być zawiadomieni/obecni przy właściwym wypełnieniu druku – na skutek wniosku sądu polskiego, który wnosi o bezpośrednie zawiadomienie o miejscu i czasie przeprowadzenia dowodu w celu umożliwienia obecności przy przeprowadzeniu dowodu lub udziału w tej czynności. Omawiany przepis dokonuje dysfunkcji pomiędzy pojęciem „obecność przy przeprowadzeniu dowodu” – co oznacza bierne uczestnictwo, obserwowanie przebiegu przeprowadzenia dowodu oraz udział w jego przeprowadzeniu, który obejmuje aktywne współdziałanie w dokonywaniu przedmiotowej czynności. Przeoczenie i brak prawidłowego wykonania (wypełnienia druków) odzew o udzielenie pomocy prawnej w przesłuchaniu trzech świadków, poprzez niezaznaczenie właściwej rubryki w Formularzu (...), apelująca została pozbawiona możliwości obrony swoich praw, albowiem została pozbawiona prawa obecności przy przeprowadzeniu dowodów z zeznań świadków (biernego obserwowania przebiegu przeprowadzenia dowodu), a także udziału w ich przeprowadzeniu. Udział, niewątpliwie obejmuje aktywne współdziałanie w dokonywaniu przedmiotowych czynności (np. zadawania pytań). Zatem realizacja wskazanych uprawnień biernego lub czynnego uczestnictwa jest możliwa na podstawie zawiadomienia o czasie i miejscu przeprowadzenia dowodu dokonywanego przez sąd wezwany. Apelująca, jej pełnomocnik (podobnie jak i pozwana i jej pełnomocnik) nie zostali zawiadomieni o terminie i miejscu przeprowadzenia dowodu, zaś obecność pełnomocnika powódki na drugim terminie przesłuchania świadka A. D., po uzyskaniu informacji o przesłuchaniu w/w została ograniczona do „biernego uczestnictwa”, bez możliwości zadawania pytań. Takiej możliwości nie miała również pozwana, choć przesłała listę pytań do Tribunale di Monza (k: 641-646-649-668). Jak już wyżej wskazano zgodnie z art. 236 k.p.c. Sąd Okręgowy był/jest upoważniony do dokonania selekcji zgłaszanych dowodów, zakresu ich przeprowadzenia na okoliczności istotne w sprawie w odniesieniu do przedmiotu sprawy, w tym zakresu pytań do świadków i winno to przybrać formę postanowienia dowodowego. Przeprowadzając dopuszczone dowody osobowe strony winny mieć zagwarantowane prawo „obecności” lub „udziału” w tej czynności przed sądem wezwanym. Skoro po wykonaniu odzew w zakresie „wskazanym” przez Sąd Okręgowy odbyła się w dniu 13 czerwca 2018 r. rozprawa, po zamknięciu której został wydany zaskarżony wyrok, zważywszy że w sprawie odbyły się dwie rozprawy „merytoryczne” na których przeprowadzono postępowanie dowodowe, uznać należało, iż apelująca wskutek naruszenia art. 11 ust. 4 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1206/2001 z 21 maja 2001 r., poprzez niezawiadomienie jej przez sąd wezwany o miejscu i przesłuchaniu świadków E. B. i L. B., wskutek wadliwej czynności sądu co do sposobu przeprowadzenia tych dowodów bez powiadomienia powódki, wskutek wadliwego przygotowania odezwy dla sądu wezwanego została pozbawiona możliwości udziału w przesłuchaniu tych świadków w dniu 8 stycznia 2018 r., w tym zadania pytań. Ów dowód został przeprowadzony w granicach wskazanych przez Sąd Okręgowy czterech pytań (k: 531-532), bez zawiadomienia, bez obecności, bez udziału apelującej. Zauważyć należy, iż po dołączeniu do akt sprawy tłumaczeń wykonanych odzew w dniu 13 czerwca 2018 r. odbyła się rozprawa, po której został wydany zaskarżony wyrok. Chronologia czynności procesowych Sądu Okręgowego uprawnia do stwierdzenia, że powódka, podobnie jak i pozwana z powodu wskazanych wadliwości procesowych Sądu Okręgowego nie mogła brać i nie brała udziału w istotnej części postępowania. Na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku ta wadliwość nie została usunięta, przy czym charakter tej wadliwości (sposób przeprowadzenia dowodów osobowych) uniemożliwiał powódce podjęcie czynności procesowych co do sposobu przeprowadzenia tych dowodów. Mając powyższe na uwadze uznać należało, że na gruncie rozpoznawanej sprawy w zakresie wyżej wskazanym powódka została pozbawiona możliwości obrony swoich praw. Została stworzona sytuacja, w której Sąd Okręgowy nie powinien przystępować do ostatecznego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (art. 379 pkt 5 k.p.c.). Zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu, zaś postępowanie w zakresie dotkniętym nieważnością zniesione a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania (art. 386 § 2 k.p.c.) i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego. Zarzut apelacyjny opisany jako pierwszy uzasadniał uwzględnienie apelacji, stąd zbędnym jest odnoszenie się do pozostałych zarzutów. W ocenie Sądu Apelacyjnego w kategoriach nieważności postępowania (art. 379 pkt 5 k.p.c.) nie może być mowy o ile apelacja zarzuca Sądowi Okręgowemu nie poinformowanie powódki o wpłynięciu do akt wykonanych odzew ani o dokonaniu tłumaczenia protokołu zeznań świadków przesłuchanych przez sąd wezwany. Strona ma prawo i obowiązek przeglądać akta sprawy, i otrzymywać z nich odpisy, kopie lub wyciągi (art. 9 k.p.c.). Przepisy kodeksu postępowania cywilnego, Regulaminu urzędowania sądów powszechnych nie nakładają na sąd obowiązku z urzędu doręczenia stronom (bez wniosku zainteresowanej strony) protokołów wykonanych odzew o udzielenie pomocy prawnej, czy też informowania o dołączeniu takich dokumentów do akt sprawy bez względu na odległość pomiędzy siedzibą pełnomocnika strony i sądu orzekającego, odstępy czasowe pomiędzy rozprawami. Z przyczyn wyżej naprowadzonych orzeczono w oparciu o art. 386 § 2 k.p.c. w zw. z art. 108 § 2 k.p.c. SSA Jadwiga Galas SSA Tomasz Pidzik SSA Irena Piotrowska (...) ZARZĄDZENIE 1. (...) 2. (...) 3. (...) (...)

🔗 Do źródła urzędowego

Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.