Pojęcie „główne świadczenia stron” w rozumieniu instytucji uregulowanej w powołanym wyżej przepisie należy interpretować wąsko w nawiązaniu do pojęcia elementów umowy przedmiotowo istotnych ( essentialia negotii). W tym miejscu należy podkreślić, iż zastrzeżenie prowizji w umowie pożyczki nie jest elementem umowy przedmiotowo istotnym ( essentialia negotii). Podnieść trzeba, iż wynagrodzeniem dla pożyczkodawcy z tytułu korzystania z jego kapitału są bowiem odsetki, a nie prowizja. Nie znajduje zatem w tym wypadku zastosowanie ograniczenia wynikającego ze zdania drugiego przepisu art. 359 1 §1 k.c. Zgodnie z treścią przepisu art.
postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Postanowienie umowy może zatem zostać uznane za niedozwolone po łącznym spełnieniu wskazanych wyżej przesłanek. Wskazać trzeba, że obie wskazane w przepisie art.
formuły prawne służą ocenie tego, czy klauzule umowne przekraczają zakreślone przez ustawodawcę granice rzetelności kontraktowej w zakresie kształtowania praw i obowiązków stron konsumenckiego stosunku obligacyjnego twórcy wzorca w zakresie kształtowania praw i obowiązków konsumenta (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2005 r., sygn. akt I CK 832/04). W rozumieniu przepisu art.
„rażące naruszenie interesów konsumenta” oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku obligacyjnym, natomiast „działanie wbrew dobrym obyczajom” w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego wyraża się w tworzeniu przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku. Abuzywne postanowienie umowne kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, która to sprzeczność rażąco narusza jego interesy. Istotą dobrych obyczajów jest szeroko rozumiany szacunek dla drugiego człowieka. W stosunkach z konsumentami powinien wyrażać się on informowaniem o wynikających z umowy uprawnieniach, niewykorzystywaniem uprzywilejowanej pozycji profesjonalisty przy zawieraniu umowy i jej realizacji, rzetelnym traktowaniu konsumenta jako równorzędnego partnera umowy. Za sprzeczne z dobrymi obyczajami można więc uznać działania zmierzające do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u konsumenta, wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności. Działania te potocznie określa się jako nieuczciwe, nierzetelne, odbiegające in minus od przyjętych standardów postępowania (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 23 sierpnia 2011r., sygn. akt VI ACa 262/11). Zdaniem Sądu orzekającego, za niedozwolone klauzule umowne w świetle treści przepisu art.
należy uznać te postanowienia umowne, które pod postacią opłat pobieranych formalnie na poczet pokrycia kosztów konkretnych czynności, w rzeczywistości stanowią dla pożyczkodawcy źródło dodatkowego zysku, ukrytego przed konsumentem, pozwalającego mu omijać przepisy dotyczące wysokość odsetek maksymalnych oraz niedopuszczalności kary umownej za niespełnienie świadczenia pieniężnego (por. przepis art. 483 § 1 k.c. ). Przenosząc zatem powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, w ocenie Sądu, należy stwierdzić, iż zawarte w umowie stron postanowienia dotyczące pobierania przez pożyczkodawcę prowizji i innych opłat w wysokości 100 % kwoty udzielonej pożyczki, stanowią niedozwolone klauzule umowne. W świetle powszechnie obowiązujących zasad doświadczenia życiowego wskazać należy, iż dla firmy udzielającej profesjonalnie pożyczek osobom fizycznym, koszty przygotowania umowy oraz sprawdzenia zdolności kredytowej kredytobiorcy nie będą wynosiły kwoty 2.000 zł, tym bardziej, że kwota ta jest ustalana odgórnie w zależności od kwoty pożyczki i okresu na jaki została ona udzielona. To oznacza, że ustalona jest ona w oderwaniu od konkretnych czynności podejmowanych przez pożyczkodawcę w związku z zawarciem tejże umowy. Zdaniem Sądu orzekającego, wprowadzenie przez powoda tej opłaty w wysokości wskazanej w umowie godziło w dobre i uczciwe praktyki kupieckie oraz w sposób rażący naruszało interes pozwanej jako konsumenta. Mając na uwadze powyżej przedstawione rozważania i okoliczności Sąd orzekający uznał, że powództwo wniesione w tejże sprawie było uzasadnione do kwoty 1.292,02 zł. Sąd orzekający miał bowiem na uwadze, iż pozwana otrzymała pożyczkę w kwocie 2.000 zł. Nadto do tej kwoty doliczono kwotę 324,02 zł obejmującej odsetki naliczone za okres do momentu jej wypowiedzenia. Wskazać należy, iż kwotę z tytułu odsetek wyliczono na podstawie harmonogramu dołączonego do umowy pożyczki. Wskazać jeszcze trzeba, iż te odsetki stanowiły wynagrodzenie dla pożyczkodawcy za udzielenie pożyczki. Wobec tego zsumowano kwotę pożyczki i wskazanych wyżej odsetek i w ten sposób otrzymano kwotę 2.324,02 zł, którą przyjęto do wyliczeń w niniejszej sprawie. Nadto Sąd uwzględnił wpłaty dokonane przez pozwaną na poczet udzielonej jej pożyczki w łącznej kwocie 1.032 zł, co wynikało z oświadczenia strony powodowej oraz z wykazu wpłat przedłożonego przez powoda. Wobec powyższego zasądzono następnie na rzecz powoda od pozwanej T. M. kwotę 1.292,02 zł (2.324,02 zł – 1.032 zł) z tytułu umowy pożyczki zawartej między stronami we wrześniu 2017 r. W pozostałym zakresie żądanie pozwu było niezasadne i z tegoż względu podlegało oddaleniu, o czym była już mowa powyżej. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 720 k.c. w zw. z art. 471 k.c. w zw. z art. 6 k.c. w zw. z art. 58 k.c. w zw. z art. 358 1 § 1 k.c. O odsetkach należnych powodowi orzeczono na podstawie przepisu art. 481 § 1 i § 2 k.c. Wskazać w tym miejscu trzeba, że odsetki są wynagrodzeniem za korzystanie z cudzych pieniędzy bądź rekompensatą za opóźnienie w zapłacie sumy pieniężnej, przy czym ich wysokość ustalana jest jako ułamek (procent) należności głównej za określony czas (np. za rok) korzystania z tych dóbr lub za czas opóźnienia. Wymagalność wierzytelności głównej stanowi kryterium podziału na odsetki kapitałowe (zwykłe, należne za okres przed terminem wymagalności kapitału) oraz odsetki za opóźnienie (należne za okres rozpoczynający się w terminie wymagalności). Wskazać trzeba, że zgodnie z treścią przepisu art. 38 prawa wekslowego posiadacz weksla płatnego w oznaczonym dniu powinien przedstawić go do zapłaty bądź w pierwszym dniu, w którym można wymagać zapłaty, bądź w jednym z dwóch następnych dni powszednich. Jeżeli weksel nie zostanie przedstawiony do zapłaty w terminie, akceptant i wystawca weksla własnego mają wprawdzie obowiązek zapłaty sumy wekslowej, ale nie popadają oni w zwłokę. Oznacza to, że nie są oni zobowiązani do zapłacenia dodatkowych kosztów i odsetek od dnia płatności weksla. Odsetki za opóźnienie obciążają ich dopiero od dnia wezwania do zapłaty (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 12 lutego 2014 r., opublikowany w bazie prawnej LEX pod nr 1448574). W przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, że termin płatności weksla został określony na dzień 06 października 2018 r. Jednakże powód nie zaoferował żadnego dowodu wskazującego na to, że weksel został przedstawiony do zapłaty w terminie określonym w przepisie art. 38 prawa wekslowego oraz, że przed skierowaniem sprawy do Sądu powód w ogóle wezwał pozwaną do wykupu weksla. Pozwana podnosiła, iż nie pamięta, aby dostała informację o rozwiązaniu umowy bądź wezwanie do wykupu weksla. Brak przedstawienia jakichkolwiek dowodów w tym przedmiocie uniemożliwił Sądowi zweryfikowanie okoliczności przytoczonych w uzasadnieniu pozwu. Wobec braku materiału dowodowego w tym zakresie nie sposób było ustalić, czy powództwo w zakresie żądania odsetkowego od daty wskazanej w pozwie jest w ogóle zasadne. Reasumując – żądanie odsetek w świetle przytoczonych przez powoda twierdzeń oraz przedstawionych dowodów (a raczej ich braku) było, zdaniem Sądu, uzasadnione dopiero od dnia doręczenia pozwanej pozwu wraz z załącznikami, tj. od dnia 12 marca 2019 r. Można bowiem uznać, iż w tej dacie pozwana została skutecznie wezwana do zapłaty należności na rzecz powoda. Wobec tego Sąd w tejże sprawie zasądził na rzecz powoda odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia 12 marca 2019 r. w oparciu o przepis art. 481 § 1 i § 2 k.c. W pozostałym zakresie żądanie powoda w tejże części oddalono. W przedmiotowej sprawie pozwana T. M. złożyła także wniosek o rozłożenie zasądzonej należności na raty. Pozwana wskazała, iż nie jest w stanie spłacić w całości tego długu. W tym miejscu wskazać trzeba, iż przepis art. 320 k.p.c. zawiera szczególną zasadę wyrokowania, określaną jako „moratorium sędziego”. Podstawą zastosowania przepisu jest wyłącznie uznanie Sądu, że zachodzą szczególnie uzasadnione wypadki. Ustanowiona w przepisie art. 320 k.p.c. norma ma charakter wyjątkowy, gdyż może być zastosowana jedynie w szczególnie uzasadnionych wypadkach. Wyrażono pogląd uznający wymienioną przesłankę za spełnioną wtedy, gdy w chwili wyrokowania są podstawy do przyjęcia, że ze względu na sytuację majątkową dłużnika wyrok zasądzający całe świadczenie stanowiłby tytuł egzekucyjny bez szans na realizację. Prowadzenie egzekucji w tym zakresie narażałoby tylko wierzyciela na nieefektywne wydatki egzekucyjne, a dłużnika i osoby pozostające na jego utrzymaniu na utratę podstaw egzystencji. Takie bezskuteczne czynności egzekucyjne byłyby zarazem szkodliwe społecznie i podważałyby sens prowadzenia procesu. Przy takim pojmowaniu szczególnie uzasadnionych wypadków uzasadniających zastosowanie przepisu art. 320 k.p.c. przepis ten służy nie tylko interesom dłużnika i wierzyciela, ale także interesom ogólnym. W ocenie Sądu orzekającego, wniosek pozwanej w przedmiocie rozłożenia należności na raty był zasadny i zasługiwał na uwzględnienie. Bez wątpienia sytuacja majątkowa pozwanej była bardzo trudna. Pozwana utrzymywała się jedynie z zasiłku oraz ze świadczenia 500 + na dzieci. Pozwana nie pracowała. Pozwana korzystała z pomocy MOPS – u. Pozwana wskazała, że mogłaby spłacać dług w ratach po 50 zł miesięcznie. Mając to na względzie Sąd zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 1.292,02 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 12 marca 2019 r. do dnia 15 kwietnia 2019 r., płatną w 26 miesięcznych ratach, przy czym 24 raty w kwotach po 50 zł każda, a 25 rata w kwocie 92,02 zł. Ustalono także, że raty będą płatne do 15 – go dnia każdego kolejnego miesiąca, poczynając od następnego miesiąca po miesiącu, w którym nastąpi uprawomocnienie się wyroku, przy czym w razie opóźnienia w płatności każdej raty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od następnego dnia po terminie płatności raty do dnia zapłaty. W ocenie Sądu, rozłożenie należności na raty umożliwia pozwanej wykonanie obowiązku spłaty długu wobec powoda. Nadto taka decyzja w należyty sposób zabezpiecza interesy obu stron, a zatem zarówno powoda, jak i pozwanej. Wskazać trzeba, iż pozwana ma szansę uregulować swoje zobowiązanie wobec powoda, nie narażając się tym samym na poważne kłopoty finansowe. Dodać jeszcze trzeba, iż okres spłaty tegoż długu nie jest nadmiernie długi, a zatem to także zabezpiecza interesy powoda. Podstawę prawną rozstrzygnięcia w tym zakresie stanowiły przepisy art. 471 k.c. w zw. z art. 320 k.p.c. O kosztach procesu orzeczono na podstawie przepisu art. 102 k.p.c. – zgodnie z zasadą słuszności. W niniejszej sprawie Sąd odstąpił od obciążania pozwanej kosztami procesu. Pozwana przegrała niniejszą sprawę w części, a w konsekwencji tegoż miałaby obowiązek zwrotu kosztów procesu poniesionych przez powoda w tejże części. Zastosowanie przepisu art. 102 nie wymaga osobnego wniosku od strony przegrywającej. Powinno ono być ocenione w całokształcie okoliczności konkretnego przypadku, z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego. Przepis art. 102 k.p.c. nie konkretyzuje pojęcia „wypadków szczególnie uzasadnionych”, zatem ich kwalifikacja należy do Sądu, który po uwzględnieniu całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, winien kierować się własnym poczuciem sprawiedliwości. Sąd jednakże odstąpił od obciążania pozwanej kosztami procesu. Sąd miał przede wszystkim na względzie sytuację majątkową pozwanej, która została opisana powyżej. Wydaje się bowiem uzasadnione, aby swoje środki finansowe pozwana przede wszystkim przeznaczyła na spłatę zadłużenia wobec powoda.
Wyjaśnienie AI na podstawie urzędowego tekstu ustawy. Orientacyjne, nie zastępuje porady prawnej.